Ocena brak

ROZUMOWANIE

Autor /truchtacz Dodano /13.11.2012

 

ROZUMOWANIE gr. didnoia; łc. ratiocinatio, discursus; nłc. speculatio; ang. reasoning; fr. raisonnement; nm. Vernunftschlufi

  1. psych. Dyskursywna czynność myślo­wa polegająca na przechodzeniu od jakie­goś sądu do innego sądu, który wiąże się w pewien sposób z pierwszym. Odróżnia się rozumowanie kontrolowane, będące rozwiązywaniem zadania stojącego przed podmiotem, od rozumowania spontanicz­nego, w którym podmiot nie rozwiązuje świadomie zadania ani nie stosuje świado­mie jakichś reguł. Ze względu na liczbę etapów rozróżnia się rozumowania proste (jednoetapowe, np. zwykłe rozwiązanie zagadnienia, wnioskowanie) oraz rozu­mowania złożone (wieloetapowe, np. do­wodzenie, wyjaśnianie, rozstrzyganie).

  2. metod. Czynność polegająca na tym, że z jednych zdań, zwanych przesłanka­mi, wyprowadza się według reguł logiki  inne zdania, zwane wnioskami lub kon­kluzjami. Rozróżnia się m. in. rozumowa­nia dedukcyjne i rozumowania redukcyjne, jedne i drugie oparte na stosimku ^wy­nikania logicznego, którego pierwszy człon nazywa się racją, drugi zaś (wynikający z racji) — następstwem: a) Rozumowanie jest dedukcyjne, gdy racja uzasadnia następstwo (np. twierdzenia systemu dedukcyjnego uza­sadnia się aksjomatami, które są dla tych twierdzeń racjami logicznymi). Rozumo­wanie dedukcyjne jest niezawodne, tzn. że od prawdziwych przesłanek prowadzi za­wsze do prawdziwych wniosków, ponie­waż przesłanki są tu racją, a prawdziwa ra­cja nie może mieć fałszywych następstw (zgodnie z definicją wynikania). b) Rozumowanie jest redukcyjne, gdy następstwo uzasadnia rację. Na przy­kład w pewnym typie indukcji uzasadnia się zdanie ogólne na podstawie zdań stwier­dzających poszczególne przypadki prawid­łowości stwierdzanej przez to zdanie ogól­ne; zdanie ogólne jest dla nich racją, ponie­waż wynikają one z tego zdania logicznie. Rozumowanie redukcyjne pozbawione jest cechy niezawodności, gdyż może się zda­rzyć, że przy prawdziwym następstwie ra­cja będzie fałszywa, a więc jedynie upraw-dopodabnia ono swój wniosek. Na przykład zdanie prawdziwe: „Pewni ludzie są filozo­fami" wynika logicznie ze zdania fałszywe­go: „Wszyscy ludzie są filozofami".

W powyższej klasyfikacji, w której zasa­dą podziału jest stosunek kierunku rozu­mowania do kierunku wynikania logicz­nego, nie mieszczą się rozumowarua staty­styczne i inne, w których między prze­słankami i wnioskiem nie zachodzi stosu­nek wynikania logicznego.

3. metod. Zespół zdań jako zapis rozu­mowania w powyższym (2) znaczeniu.

Podobne prace

Do góry