Ocena brak

Rośliny olbrzymy

Autor /Siejka Dodano /31.01.2012

Świat roślin jest pełen fascynu­jących gatunków. Są drzewa, których najniższe gałęzie znajdują się na większej wysokości niż czubki naszych wiekowych dębów, są lilie wodne tak ogromne, Że ich liście mogą utrzymać ciężar dziecka, są też rośliny zielne, które mogą być dwa razy wyższe od człowieka. Niektóre z nich rosną w naszej strefie klimatycznej.
Drzewa mogą żyć przez wiele stuleci - naj­starsze i najwyższe rośliny są właśnie drze­wami. Najbardziej imponujące wrażenie sprawiają sekwoje z Kalifornii, które dorastają do wysokości przekraczającej 90 metrów.
Największym (ale nie najwyższym) drzewem na Ziemi jest mamutowiec olbrzymi (Seąuoia­dendroń giganteum), któremu nadano nazwę „Generał Sherman". Rośnie on w Sequoia National Park w Kalifornii w USA. Ma ponad 83 metry wysokości, jego pień na wysokości 1,4 m ma ob­wód 25 metrów. Oblicza się, że z drewna tego drze­wa można by zrobić pięć miliardów zapałek.
Aby pomóc komuś, kto na własne oczy nie widział sekwoi, w wyobrażeniu sobie jej wielkości, pewien amerykański dendrolog (naukowiec zaj­mujący się drzewami) podał następujące wielko­ści: najniżej położona gałąź największej sekwoi jest umieszczona 45,5 metra nad ziemią, ma 1,8 m średnicy i 45,5 m długości. Sama ta gałąź jest więk­sza niż największy znany wiąz i znajduje się wyżej niż wynosi wysokość tego wiązu.
Istnieje XIX-wieczna relacja o pięciu drwalach, którzy przez trzy tygodnie wiercili dziury w pniu sekwoi o obwodzie 30 m, aby ją powalić.
Mamutowce (Seąuoiadendron) rosną, przeważ­nie samotnie, w mieszanych grupach z innymi ga­tunkami drzew. Sekwoje wiecznie zielone (Sequoia sempervirens) i metasekwoje chińskie (Metaseąuoia glyptostroboides) są tak samo wielkie, jed­nakże rosną w skupiskach blisko siebie. Z tego względu nie mają one tak dużego obwodu jak ma­mutowce, chociaż mogą być nawet wyższe i przez to równie imponujące. Najwyższe wciąż stojące drzewo to sekwoja wiecznie zielona o nazwie „Na­tional Geographic Society" w Redwood National Park w Humboldt County w Kalifornii. Dawniej były kłopoty z dokonaniem prawidłowego pomia­ru wysokości tego drzewa, jednak w październiku 1991 roku określono ją na 112,25 metra.


Sekwoje i mamutowce są roślinami szpilkowymi z podgromady nagozalążkowych. W podgroma-dzie roślin okrytozalążkowych również są bardzo wysokie gatunki. Należą do nich przede wszyst­kim eukaliptusy. Najwyższym znanym drzewem na świecie był Eucalyptus regnans, zwany popu­larnie australijskim jesionem górskim, który w ro­ku 1885 mierzył aż 143 metry. Wiele innych gatun­ków z rodzaju Eucalyptus dorasta do prawie stu metrów, a największe obecnie rosnące drzewo z tego rodzaju mierzy 95 metrów.

Szerokie drzewa
Drzewa mogą robić wrażenie z powodu swojej wysokości i zasięgu gałęzi. Niektóre z nich mają charakterystycznie płaską koronę i mogą przykry­wać dosyć znaczną powierzchnię. Stare dęby, na przykład, wykazują tendencję do wykształcania szerokich koron, a nie rozwijania się w górę.
Drzewem, którego korona zajmuje największą powierzchnię, jest fikus bengalski, zwany banianem (Ficus benghalensis), rosnący w Indyjskim Ogrodzie Botanicznym w Kalkucie. Drzewo zosta­ło zasadzone przed rokiem 1787 i zajmuje powierzchnie 1,2 ha. Podobno wśród tego gatunku są jeszcze większe osobniki, a korona jednego z nich ma pokrywać powierzchnię ponad 2,1 ha.
Banian posiada zadziwiającą zdolność wytwa­rzania z gałęzi rosnących w dół pędów, które wra­stając w ziemię, zapuszczają korzenie. Stają się one w efekcie dodatkowymi pniami rozrzuconymi dookoła pnia głównego. Niektóre drzewa mogą mieć ponad 300 takich masywnych pni bocznych.

Wielkie liście
Jednak „rekordziści" w świecie roślin to nie tylko drzewa. Znacznie niniejsze rośliny mogą mieć ogromne liście i w wielu ogrodach botanicznych można w lecie podziwiać unoszące się na po­wierzchni wody liście należące do największych na świecie. Królewskie lilie wodne (Victoria ama­zonica) są charakterystycznym elementem wielu tropikalnych stawów, a ich liście osiągają średni­cę 2,4 metra. Wyglądem przypominają one wielkie pływające talerze, ze wzniesionymi ku górze krawędziami, i mogą utrzymać ciężar dochodzący do 22,5 kg. Istnieje wiele fotografii przedstawia­jących siedzące na nich dzieci.
Liść królewskiej lilii wodnej ma niezwykle inte­resującą strukturę. Spód jest wyposażony w licz­ne, bardzo ostre kolce, które w naturalnym środo­wisku tego gatunku zabezpieczają roślinę przed zjedzeniem przez liściożerne ryby i ssaki, takie jak manat amazoński. Kolce te umiejscowione są na specjalnych żeberkach, rozchodzących się pro­mieniście od środka liścia i połączonych ze sobą poprzecznymi żyłkami, usztywniającymi kon­strukcję. Wytrzymałość tej struktury zachęciła Josepha Paxtona do zaprojektowania w XIX wieku ogromnej szklanej werandy w oparciu o zasady konstrukcji liścia lilii. Ten sam pomysł został wykorzystany jako model do budowy słynnego Crystal Palące w Londynie, w którym w 1851 roku odbyła się Wielka Wystawa, prezentująca naj­większe osiągnięcia ówczesnej techniki.
Z powodu swoich liści lilia królewska jest jedną z najciekawszych roślin wodnych, jednak także wśród gatunków lądowych znajdują się rośliny o bardzo dziwnych liściach. Welwiczia, występu­jąca na pustyni Namib w południowo-zachodniej Afryce (gdzie nosi lokalną nazwę tumboa), jest gatunkiem, który może przetrwać tysiące lat mimo, że ma tylko dwa liście. Posiada ona bardzo długi korzeń, który jest połączony z łodygą mającą kształt odwróconego, długiego stożka. Wierzchołek zdrewniałej łodygi jest dyskowaty i wyrastają z niego tylko dwa liście, które rozchodzącą się w przeciwległych kierunkach i płożą po gorącym piasku pustyni. Kilka tysięcy lat po rozwinięciu te same liście rosną dalej.
W przeciwieństwie do liści większości roślin (wśród wyjątków są trawy i inne rośliny jednoliścienne) liście welwiczii rosną u swej podstawy przy pniu, nawet wtedy, gdy pień obumiera. Mogą dochodzić do 8 metrów długości, jednak często ich końce łamią się i zostają postrzępione przez wiatr i piasek, zanim liść osiągnie 3 metry.
Największe liście zaobserwowane u jakiejkol­wiek rośliny mają palma raffia i bambus amazoń­ski o nazwie raffia. Ich blaszki liściowe dochodzą do 20 metrów długości, a ogonek do 4 metrów.
Rośliny o ogromnych liściach możemy spotkać także bliżej naszych domów, w parkach i ogrodach. U Gunnera manicata - czasami nazywanej wielkim rabarbarem, chociaż nie należy do tej samej rodzi­ny co znany nam wszystkim rabarbar - każdej jesie­ni obumierają wszystkie liście. Na wiosnę następ­nego roku wyrastają nowe, które osiągają średnicę 2,4 metra i są osadzone na ogonkach czasami dłuż­szych niż wysokość człowieka.

Wielkie kwiaty
Jeden z największych kwiatów na świecie wytwa­rza pewna pasożytnicza roślina, która, dopóki sama nie zakwitnie, rośnie wyłącznie wśród tkanek korzenia rośliny żywicielskiej. Gatunkiem tym jest Rasslesia, spotykana w tropikalnych lasach Azji. Jej olbrzymie kwiaty mają średnicę jednego metra, a ich ciemnoczerwona barwa przyciąga wiele gatunków owadów.
Niektóre gatunki roślin wytwarzają ogromne kwiatostany (skupiska pojedynczych kwiatów). Rzadka puja Puya raimondii z gór Peru posiada stojące wiechy (rodzaj kwiatostanu), które osiąga­ją wysokość 10,7 metrów i 2,4 metra średnicy. Jej pojedynczy kwiatostan może składać się nawet z 8000 kwiatów.
W sprzyjających warunkach wiele dobrze nam znanych gatunków może wytwarzać długie kwia­tostany. Do roślin hodowanych w domach należą agawy, które w lecie często są wystawiane na taras, lub patio. Niestety, hodowane przez nas agawy nie­często kwitną, gdyż aby roślina dojrzała do wytworzenia kwiatu, musi upłynąć nawet pięćdziesiąt lat. Agave americana w klimacie łagodnym może być uprawiana poza domem. Na przykład na Wyspach Scilly u południowo-zachodnich wybrzeży Wiel­kiej Brytanii rośliny te mogą wytwarzać wielkie, 3-metrowe żółtozielone kwiatostany, osadzone na 6-metrowych łodygach. W swojej ojczyźnie, w Meksyku, agawy te mają jeszcze dłuższe i bar­dziej imponujące łodygi kwiatowe.

Pospolite giganty
Również rośliny, które normalnie nie są szczególnie imponujące, mogą dorastać do pokaźnych rozmia­rów, szczególnie wtedy, gdy należą do gatunków długo żyjących i stworzy im się dobre warunki roz­woju. W Sierra Mądre w Kalifornii rośnie wisteria chińska {Wisteria sinensis), która ma ponad 100 lat, a jej gałęzie osiągnęły długość 152 m. Góruje ona nad powierzchnią 0,4 ha i ściąga dziesiątki tysięcy turystów, którzy płacą za jej oglądanie.
Bambusy to rośliny bardzo szybko rosnące -przyrost może wynosić nawet do 1 metra na dobę. Ich wielkość jest zróżnicowana, można je hodo­wać w doniczkach, istnieją też takie, które dora­stają do 33 metrów. W tropikalnych rejonach Azji bambus tworzy lasy osiągające 40 m wysokości. Duże bambusy rosną w gęstych, nieprzebytych zaroślach lasów tropikalnych.
Kaktusy najczęściej kojarzą się nam z małymi roślinami doniczkowymi, jednak w swym natural­nym środowisku wiele ich gatunków może dora­stać do dużo większych rozmiarów. Niektóre, na przykład kaktus saguaro (Cereus giganteus), są olbrzymie. Saguaro ma kształt wielkiej kolumny, dorastającej do wysokości 17 metrów - czasami nawet większej - od której w szczytowej części od­chodzą ramiona. Te wielkie kaktusy, rosnące w Arizonie, Kalifornii i Meksyku, mają imponują­cy, budzący podziw wygląd. Jeden z dawnych podróżników opisywał je jako: „poważne, ciche posągi, które stoją w bezruchu, nawet podczas hura­ganu, i nadają okolicy posępny charakter. Niektóre wyglądają jak skamieniałe olbrzymy, rozpościera­jące swe ramiona w bezdźwięcznym bólu, a inne stoją jak osamotnieni wartownicy, pełniący służ­bę na obrzeżach przepaści i wpatrujący się w otchłań".
Znane nam wszystkim paprotniki nie posiadają pni, jednak paprocie drzewiaste są tutaj wyjątkiem (chociaż ich pień nie jest tym samym co pień zwykłych drzew). Paproć drzewiasta o nazwie Alsophila excelsa, która rośnie na Wyspach Norfolk na południowym Pacyfiku, może dorastać do wyso­kości 18 metrów (w wyjątkowych przypadkach nawet do 25 metrów).
Największe nasiona ma palma Idoicea maldivicaf która rośnie na Seszelach na Oceanie Indyj­skim. Jej owoc waży do 20 kilogramów i zawiera tylko jedno nasiono. Orzech kokosowy, który wszyscy dobrze znamy, także jest nasieniem. W sklepach ogrodniczych kupić można młode palmy kokosowe, u których wyraźnie widać duże nasiono, z którego wyrastają.

Olbrzymie chwasty
Największym „chwastem", na jaki można natrafić w naszej strefie klimatycznej, jest barszcz z rodzi­ny baldaszkowatych. Może on mieć wysokość 3,5 metra, liście o długości 90 cm i średnicę baldacha (rodzaj kwiatostanu) dochodzącą nawet do 40-50 centymetrów. Jeżeli zobaczycie kiedyś tę roślinę, nie dotykajcie jej, gdyż jej sok ma własności draż­niące i może wywołać alergiczne reakcje skóry.

Glony morskie
Glony morskie to drobne formy jednokomórkowe, nitkowate kolonie, a czasami olbrzymie rośliny. Ktokolwiek widział glony wyrzucone przez morze na brzeg po sztormie, ten wie, że mogą one osią­gać znaczne rozmiary. W wodach Oceanu Spokoj­nego występuje Macrocystis pyrifera, której plecha dochodzi średnio do długości 60 metrów, a spotyka się też glony o wiele większe. Roślina ta rośnie bardzo szybko - w ciągu jednego dnia wydłu­ża się o 45 centymetrów. Także u wybrzeży euro­pejskich można spotkać duże glony. Chorda filum dorasta do 8 metrów, czasami nawet więcej, jed­nakże ma średnicę zaledwie 6 mm.

Długie kwiaty
Najdłuższe kwiaty mają storczyki. Niektóre ich gatunki mogą mieć płatki boczne dochodzące do kilkudziesięciu centymetrów długości, zwisające jak pióra z ptasiego ogona. Rekordzistą jest Paphiodedilum sanderianum, który ma płatki o dłu­gości 90 centymetrów.

Podobne prace

Do góry