Ocena brak

Rewolucja w Niderlandach w XVI wieku

Autor /andzi Dodano /14.05.2012

 

W wielu państwach Europy Zachodniej szesnasty wiek rozpoczął się krwawymi walkami o władzę i sporami o prawo do dziedziczenia. Wkrótce postępujący proces reformacji stał się zarzewiem nowego konfliktu, w wyniku którego wykształcił się system republikański.

Burzliwa polemika na temat doktryn teologicznych między katolikami a protestantami, która wywiązała się w XVI wieku, przerodziła się w końcu w krwawy konflikt militarno-polityczny.

Wskutek dwóch poważnych rewolt przeciwko zastanym reżimom w północno-zachodniej części Europy w krajach tego regionu nastąpiło odrodzenie idei republikańskich.

Rewolucja w Niderlandach

W tym przypadku można właściwie mówić o trzech konfliktach na różnym tle. Były to: rebelia w obronie praw politycznych arystokracji, prowincji i miast; próba wywalczenia wolności wyznania dla protestantów, zwłaszcza dla kalwinistów, w obliczu prześladowań ze strony kościoła katolickiego oraz patriotyczna wojna o wyzwolenie Niderlandów spod władzy Hiszpanii. Te ruchy doprowadziły do powstania pierwszej republiki federalnej w nowożytnej historii - był to milowy krok na drodze ku demokracji parlamentarnej.

Szesnastowieczne Niderlandy były częścią ogromnego cesarstwa habsburskiego, które obejmowało również Hiszpanię, Austrię i większość Włoch. Niderlandy składały się z siedemnastu prowincji leżących na terenach obecnej Belgii, Luksemburga i części północno-wschodniej Francji. W północnych i środkowych prowincjach mówiono po niderlandzku, natomiast w południowej części Niderlandów używano języka walońskiego będącego dialektem francuskim. Południowe prowincje, przede wszystkim Flandria i Brabancja, były bogatsze od pozostałych, chociaż północne prowincje, jak Holandia, szybko się rozwijały. Pierwotnie prowincje podlegały różnym książętom lub hrabiom, lecz do roku 1555 wszystkie zostały podporządkowane bezpośrednio cesarzowi z dynastii habsburskiej, Karolowi V.

Jednakże każda prowincja zachowała swój własny prawny i polityczny system oparty na tradycji i dawnych przywilejach. Co ważniejsze - każda z nich miała swój własny parlament posiadający pewną autonomię, łącznie z prawem wyboru własnego namiestnika, tzw. stadhouder (zwykle był nim wpływowy arystokrata), który dowodził wojskiem. Życie polityczne było zdominowane przez zamożnych kupców i szlachetnie urodzonych, którzy tworzyli pewną przeciwwagę dla potęgi Habsburgów. Stany Generalne - zgromadzenie złożone z delegacji każdej prowincji - zobowiązywały władców z dynastii habsburskiej do konsultowania się w ważnych kwestiach, jak na przykład w sprawie nakładania podatków.

Radykalizacja nastrojów

Istniejąca w Niderlandach forma rządów często utrudniała radykalne posunięcia polityczne, ponieważ przedstawiciele każdej z prowincji mogli wnieść veto wobec ustaleń większości, stąd też delegacje często musiały z powrotem odwoływać się do zgromadzeń lokalnych. System ten zapewniał jednak pewną swobodę decyzji.

W 1555 roku Karol V przekazał Niderlandy swemu synowi, Filipowi (późniejszy Filip II). Podobnie jak jego ojciec, Filip uważał, że jego obowiązkiem jest chronić wiarę katolicką przed protestancką herezją. Wierzył też, że jego władza pochodzi bezpośrednio od Boga, a nie od parlamentów czy ludu. Przy tym był, w przeciwieństwie do ojca, bardzo arogancki. Nie ufał niderlandzkim mężom stanu, ezy członkom rady królewskiej -wśród których byli hrabia Egmont i Hoorne oraz książę Wilhelm Orański. Filip zraził do siebie członków rady królewskiej, przydzielając swej przyrodniej siostrze - Małgorzacie Parmeńskiej będącej namiestniczką Niderlandów - hiszpańskich doradców i tworząc - ku zadowoleniu inkwizytorów pragnących pozbyć się protestantów - nowe biskupstwa, które miały zapewnić mu silne lobby w Stanach Generalnych.

Członkowie rady królewskiej, przerażeni stosami, na których płonęli heretycy, w obawie o utratę swej władzy postanowili w 1564 roku zjednoczyć siły przeciwko Filipowi. Dwa lata późiej udało im się usunąć znienawidzonego doradcę Filipa kardynała Autoine'a Granvelle'a, jednakże nie powiodły się próby zmiany praw godzących w wyznawców religii protestanckich.

Wybuch rewolty

W 1566 roku „konfederaci" - grupa zdesperowanych kalwinistów i niższej szlachty - zażądali tolerancji religijnej i zaczęli działać otwarcie. Jako przeciwnicy przedstawiania Boga i świętych na obrazach, zaczęli niszczyć dzieła religijne w kościołach katolickich. Niedługo potem akcja ta przerodziła się w zbrojną rebelię. Katoliccy członkowie rady, między innymi Wilhelm Orański, który później przeszedł na protestantyzm, byli przerażeni i wspierali próby stłumienia powstania. Jednakże Filip wysłał wielką armię pod dowództwem księcia F. A. Alby, aby zademonstrować swoją władzę nad Niderlandami. Wilhelm w porę uciekł i - pomimo dochowania lojalności królowi - został w czasie swej nieobecności potępiony przez Radę Zaburzeń. Rada ta skazała ponad 9000 ludzi i wykonała egzekucje na 1000 osób, wśród których byli magnaci niderlandzcy - Egmont i Hoorne.

W 1568 roku Wilhelm Orański rozpoczął nieudaną inwazję, która zapoczątkowała czterdziestoletnie pasmo walk o uniezależnienie się od Hiszpanii. Druga rewolta pod jego dowództwem, która miała miejsce w 1572 roku, zapewniła mu oparcie w Holandii i w Zelandii, gdzie został namiestnikiem, ale sukces zdawał się być niepewny aż do śmierci następcy Alby, de Requesensa.

To umożliwiło Radzie Królewskiej i Stanom Generalnym w 1576 roku odzyskanie władzy. Pragnienie przywrócenia wolności, zakończenia wojny i wyparcia oddziałów hiszpańskich zjednoczyło prowincje wierne Filipowi i te, którymi; wstrząsała rewolta. Jednakże ani problem tolerancji religijnej, ani problem posłuszeństwa wobec Filipa nie zostały rozwiązane.

Prześladowania katolików przez kalwinistów doprowadziły do usunięcia do roku 1579 ze Stanów Generalnych południowych prowincji, a potem zmuszenia ich do zawarcia pokoju z Filipem. Pozostałe prowincje zawarły w Utrechcie unię, dzieląc tym samym Niderlandy na dwie części. W wyniku zakończonej sukcesem wojny nowy hiszpański namiestnik, książę Parmy, odzyskał wiele prowincji, w których posługiwano się językiem niderlandzkim (1579-1585), jednakże nie udało mu się całkowicie opanować Holandii i Zelandii. W roku 1581 od Hiszpanii oderwało się siedem północnych prowincji,, które utworzyły niezależne państwo — Republikę Zjednoczonych Prowincji. Początkowo planowano odsunięcie Filipa od władzy i przekazanie jej innemu monarsze. Książę Anjou należący do francuskiego rodu królewskiego toczył o to spory ze Stanami Generalnymi, natomiast Elżbieta I odrzuciła propozycję objęcia tronu Niderlandów, mimo iż udzieliła im pomocy wojskowej w latach 1585-1603.

Republika

W końcu w 1590 roku Holendrzy zarzucili pomysł powołania do życia monarchii i utworzyli republikę. Maurycy Orański, syn Wilhelma I Orańskiego objął dowództwo wojskowe. Udało mu się odnieść sukces w walkach z Hiszpanią, która była bliska bankructwa po wojnach z Turcją, Francją i Anglią.

Podział Niderlandów na część podległą w dalszym ciągu Hiszpanii i na niezależną Republikę Zjednoczonych Prowincji znalazł odzwierciedlenie, w geograficznym i historycznym podziale tej części Europy na dzisiejszą Belgię i Holandię.

W Niderlandach prawa polityczne były rozdzielone nierównomiernie. Zależały one od statusu materialnego i społecznego obywatela oraz od wyznawanej religii. Prawo do uczestnictwa w elitach władzy było ograniczone do kalwińskiej elity kupców i do niższej szlachty. Istniejąca hierarchia społeczna nie uległa większym zmianom. Jednakże Holendrzy powiązali tradycję politycznej wolności z wiarą, że bezpośrednia wiedza o woli Boga dała im prawo, a nawet obowiązek, obalenia władców-tyranów. Rezultatem było przeciwstawienie się monarsze w imię wolności i rozwiązanie monarchii, by w jej miejsce ustanowić republikę. Parlamenty każdej z prowincji nie stanowiły teraz jedynie organów doradczych, jak za rządów hiszpańskich, lecz posiadły suwerenną władzę otrzymaną z woli wszystkich obywateli.

Rewolucja w Niderlandach - WAŻNIEJSZE DATY

1566

Konflikt ikonoklastyczny i zakończona klęską rewolta protestantów

1568

Nieudana inwazja pod dowództwem Wilhelma Orańskiego

1572

Wilhelm Orański wkracza do Niderlandów i podejmuje walkę z Albą

1576

Pacyfikacja gandawska

1579

Podział Niderlandów na dwa państwa (unia utrechcka)

1581

Stany generalne wypowiadają posłuszeństwo Filipowi II

1584

Z rąk katolickiego fanatyka ginie w zamachu w Delfcie Wilhelm Orański

1585

Porozumienie angielsko-holenderskie

1588

Hiszpańska armada pokonana przez Anglików

1590

Stany Generalne ogłaszają utworzenie suwerennej Republiki Zjednoczonych Prowincji

1609

Rozejm w Antwerpii gwarantuje niezależność utworzonej republiki

Podobne prace

Do góry