Ocena brak

Rewolucja w Niderlandach w II połowie XVI wieku

Autor /Twardoslaw Dodano /10.05.2012

 

Niderlandy w XVI w. dostały się w posiadanie Habsburgów, a po abdykacji Karola V przeszły na hiszpańską linię tej dynastii w osobie króla Filipa II. Władca Niderlandów, cesarz Karol, z całą surowością przystąpił do zwalczania nowych prądów religijnych, wydając – począwszy od 1520 r. – tzw. krwawe plakaty.

Filip II, po objęciu władzy w Niderlandach (1555) przekazał rządy namiestnicze w tym kraju swej siostrze naturalnej, nieślubnej córce Karola V, Małgorzacie ks. Parmy.

Opozycja, do której przyłączyła się również ks. Małgorzata, wymogła w końcu na Filipie dymisję Granveli (1564).

Do pierwszego konfliktu doszło jeszcze w latach 1557-1558, gdy większość stanów generalnych i prowincjonalnych sprzeciwiała się skutecznie próbom wyciśnięcia przez Filipa II dodatkowych podatków na potrzeby wojny z Francją.

W sierpniu i wrześniu 1566 r. doszło za sprawą kalwinów do wielkich rozruchów ludowych głównie w Valenciennes, Antwerpii i Amsterdamie. Wojska regentki pokonały oddziały gezów pod Atwerpią.

W lipcu 1567 r. oddziały Alby dotarły do granic Niderlandów a 22 sierpnia wkroczyły do Brukseli i rozpoczęły systematyczną okupację kraju. Ks. Małgorzata podała się do dymisji i wyjechała do Włoch. Ks. Alba rozpoczął politykę bezwzględnych represji. Chroniąc się przed falą prześladowań wielu zagrożonych uchodziło w lasy lub za granicę.

Pierwsze próby wyzwolenia Niderlandów z niewoli hiszpańskiej, jakie podjął Wilhelm Orański przy pomocy swego brata ks. Ludwika Nassau, nie powiodły się.

Wilhelm Orański wydał manifest ogłaszając się namiestnikiem Niderlandów, a Ludwik ks. Nassau wkroczył do kraju od strony Francji, zajmując miasto Mons w Hainaut. Równocześnie wojska Wilhelma Orańskiego przekroczyły granicę niemiecko-niderlandzką, a oddziały francuskiego hugenoty Le None zajęły miasto Valenciennes, leżące również w prowincji Hainaut.

Książe Alba podjął natychmiastową kontrakcję, która przyniosła szybkie rezultaty. Wysłane przezeń wojska pod wodzą jego syna pobiły francuskich hugenotów, śpieszących na pomoc twierdzy Mons (VII 1572).

Wojna jednak nie zakończyła się, a Wilhelm Orański osiadł i umocnił się w północnych prowincjach. Hiszpanie po siedmiomiesięcznym oblężeniu zdobyli Haarlem (VII 1573). Te niepowodzenia przypieczętowały los Alby, który został odwołany przez Filipa i popadł w niełaskę (1573).

Nowym namiestnikiem mianował król hrabiego de Requesens, dotychczasowego gubernatora Mediolanu. W 1575 r. dla uczczenia bohaterskiej postawy mieszkańców, ks. Wilhelm założył w Lejdzie pierwszy uniwersytet niderlandzki.

Po śmierci Requesensa (III 1576) stany prowincji południowych z Brabanacją na czele wysunęły pod adresem Filipa II żądanie szerokich zmian, zwołania Stanów Generalnych oraz podjęcia przez Radę Państwa w Brukseli rokowań z Wilhelmem Orańskim.

Doprowadziło to do wybuchu powstania ludowego w Brukseli i obalenia rady (4 IX 1576). Sytuacja w kraju zaostrzyła się tak, że zanim zdołał przybyć nowy – zaopatrzony w bardziej ugodową instrukcję – namiestnik Filipa, zwycięzca spod Lepanto, Don Juan d’Austria, doszło do wielkiego starcia, które miało z góry przekreślić wszelkie szczere czy nieszczere zamiary pokojowe króla.

W listopadzie 1576 r. nowy namiestnik dotarł do Brukseli, a już 12 lutego 1577 r. podpisał tzw. wieczysty edykt, oparty na unii brukselskiej. Potwierdzał on wszystkie prawa niderlandzkie, zapewniał zwolnienie jeńców przez obie strony, uznawał ks. Wilhelma – de facto raczej – namiestnikiem Holandii i Zelandii, i gwarantował utrzymanie wszędzie religii katolickiej. Jednym z najpoważniejszych punktów edyktu było postanowienie o opuszczeniu przez wojska hiszpańskie.

W lipcu Don Juan pogwałcił pokój, zajmując na czele nielicznego oddziału twierdzę Namur, następnie, zaś cały Luksemburg. Przywołany na pomoc Wilhelm Orański odbył triumfalny wjazd do Brukseli (23 IX 1577).

Tymczasem Don Juan, otrzymawszy posiłki wojskowe od Gwizjuszów oraz od Aleksandra Farnese ks. Parmy, syna byłej regentki Małgorzaty, stanął do walki z siłami Stanów Generalnych. Do starcia doszło 13 stycznia 1578 r. pod Gembloux w Brabancji. Don Juan, fanatyk i zły polityk, pokazał raz jeszcze, że wodzem jest znakomitym. Mimo przewagi wojsk Wilhelma Orańskiego odniósł całkowite zwycięstwo nad nieprzyjacielem.

Następca Don Juana, Aleksander Farnese, niewiele mu ustępował jako żołnierz, a o wiele jako polityk. Ks. Wilhelm, mając na widoku jedynie cele polityczne, doprowadził do tzw. pokoju religijnego w Antwerpii (12 VII 1578) – sprzeczności były już zbyt wielkie. Wkrótce doszło do ostrych walk o charakterze społecznym, a pod koniec 1578 r. Niderlandy ogarnęła wojna domowa.

Natychmiastową odpowiedzią ze strony północy była unia w Utrechcie (23 I 1579), zawarta przez siedem prowincji: Holandię, Zelandię, Geldrię, Fryzję, Utrecht, Overijssel, Groningen i flamandzką część Flandrii, pod hasłami bezkompromisowej walki z Hiszpanami. Południowe Niderlandy zawarły w Arras pokój z Hiszpanią (17 V 1579) uznając, w zamian za amnestię i autonomię, władzę Filipa II.

Unie z Arras i Utrechtu zadecydowały o ostatecznym rozbiciu kraju na dwie części, z których wyrosły następnie w ciągu wieków dwa osobne państwa – Holandia i Belgia.

Podobne prace

Do góry