Ocena brak

Rewolucja w Anglii w XVII wieku

Autor /andzi Dodano /14.05.2012

W wielu państwach Europy Zachodniej szesnasty wiek rozpoczął się krwawymi walkami o władzę i sporami o prawo do dziedziczenia. Wkrótce postępujący proces reformacji stał się zarzewiem nowego konfliktu, w wyniku którego wykształcił się system republikański.

Burzliwa polemika na temat doktryn teologicznych między katolikami a protestantami, która wywiązała się w XVI wieku, przerodziła się w końcu w krwawy konflikt militarno-polityczny.

Wskutek dwóch poważnych rewolt przeciwko zastanym reżimom w północno-zachodniej części Europy w krajach tego regionu nastąpiło odrodzenie idei republikańskich.

Rewolucja angielska

W latach 1640-1690 Anglia przeżywała wiele politycznych, religijnych i społecznych przewrotów, będących próbami określenia stosunków między monarchą a parlamentem. Podobnie jak w Niderlandach, podłożem konfliktu była obrona politycznych i religijnych praw szlachty i kupiectwa lecz doszło do poważnej radykalizacji sporu zakończonej podważaniem ustroju państwa.

Rządy Karola I upływały pod znakiem korupcji i nieudolności. Ponad połowa dochodu państwa szła na wydatki związane z utrzymaniem Karola i jego dworu. Tytuły szlacheckie i polityczne stanowiska można było kupić i sprzedać. Karol bez zwoływania parlamentu nakładał podatki, ponadto jego reformy kościoła anglikańskiego wywołały podejrzenia o sprzyjanie katolicyzmowi. Polityczna elita podzieliła się na mniejszościową frakcję dworską popierającą Karola i stanowiącą większość grupę wywodzącą się z mieszczaństwa i prowincjonalnej gentry, która próbowała egzekwować swe prawa. Petycja o prawo w 1628 roku zmusiła Karola do zaakceptowania dwóch zasad mających ogromne znaczenie. Jedna z nich głosiła, że Karol mógł podnieść podatki tylko za zgodą parlamentu, a druga zabraniała mu więzić poddanych bez wyroku sądowego. Jednakże Karol rozwiązał parlament w 1629 roku i przez jedenaście lat rządził jako władca absolutny.

Wojna ze Szkocją

W 1638 roku wybuchła wojna ze Szkocją i w roku 1640 Karol był zmuszony zwołać parlament, który nazwano potem Krótkim, by uzyskać podatki na cele wojenne. Po trzech miesiącach parlament zosta! rozwiązany, lecz w obliczu przedłużających się walk Karol jeszcze raz musiał zwołać parlament - zwany Parlamentem Długim.

Zgromadzenie pod przewodnictwem Johna Pyma odmówiło nałożenia podatków bez zagwarantowania egzekwowania nadanych wcześniej praw i zażądało usunięcia głównych doradców Karola, Strafforda i arcybiskupa Lauda. Obydwaj zostali postawieni w stan oskarżenia, a Strafford w następstwie budzącej wiele wątpliwości rozprawy sądowej skazany został na śmierć.

Następnie parlament zmusił Karola do zaakceptowania ustawy, która gwarantowała zwoływanie parlamentu przynajmniej raz na trzy lata.

Nie rozstrzygnięte pozostały jednakże kwestie religijne. Zaczęto stawiać pytania: czy kościół powinien opierać się na hierarchii biskupów, czy też parafianie powinni wybierać swych pastorów zgodnie z zasadami obowiązującymi w prezbite-rianizmie? Czy sekty będące odłamami protestantyzmu należało tolerować? Iskrą, która doprowadziła do wybuchu, była rebelia katolicka w Irlandii. Angielscy protestanci, wzburzeni, często przesadzonymi, wieściami o przeprowadzanych przez katolików masakrach chcieli stłumienia rebelii. Jednak parlament nie chciał dać Karolowi władzy nad wielką armią. Posłowie żądali, by powołać kontrolowaną przez parlament milicję, chcieli też opiniować wybór ministrów królewskich.

W 1641 roku Parlament Długi uchwalił tzw. Wielką Remonstrację opracowaną przez J. Pyma i przedłożył ją Karolowi I. Zawierała ona listę nadużyć władzy w okresie rządów króla i żądania mające na celu zmiany ustrojowe.

Rozzłoszczony tym Karol wtargnął wraz z uzbrojoną strażą przyboczną do budynku parlamentu, by aresztować Pyma i czterech innych znaczących parlamentarzystów, którzy zdążyli w porę zbiec. Zawieszając swój sztandar na Nottingham 22 sierpnia -1642 roku, Karol obwieścił rozpoczęcie wojny domowej.

Wojna domowa

Po początkowych sukcesach wojska Karola zostały pobite przez armie parlamentu w kluczowych bitwach pod Marston Moor (1644) i Naseby (1645). Parlament wspomagany był przez Szkotów, z którymi zawiązał przymierze. Na jego mocy hierarchia kościoła w Anglii miała zostać upodobniona do systemu obowiązującego w kościele prezbiteriań-skim. Jednakże najważniejszym czynnikiem, który zadecydował o zwycięstwie, było przekształcenie armii parlamentu w tzw. Armię Nowego Wzoru i przekazanie dowództwa Thomasowi Fairfaxowi i Cromwellowi. Wojska te wkrótce stały się centrum religijnego i politycznego radykalizmu oraz znaczącą siłą polityczną. Prezbiterianie zasiadający w parlamencie obawiali się zarówno potęgi wojska, jak i wyrażanej przez wielu żołnierzy (tzw. lewellerów) chęci wprowadzenia prawa wyborczego dla wszystkich mężczyzn i zniesienia przywilejów społecznych. Parlament rozpoczął negocjacje z Karolem, próbując jednocześnie rozwiązać wojsko, nie wypłacając nawet zaległego żołdu. W odpowiedzi wojsko utworzyło radę złożoną z oficerów i żołnierzy w celu rozpoczęcia na własną rękę negocjacji z królem.

Ucieczka Karola

Tymczasem Karol zbiegł, by podjąć próby zorganizowania powstania. W 1648 roku wojsko zjednoczyło się, aby jeszcze raz pokonać Karoia. Kiedy parlament wznowił negocjacje z królem, wojsko przyjęło to za zniewagę. W grudniu 1648 roku armia pojmała Karola, ruszyła na Londyn i usunęła z parlamentu większość prezbiteriańską. Parlament Kadłubowy uznał Karola winnym wywołania wojny. Jego egzekucja 30 stycznia pociągnęła za sobą zniesienie Izby Lordów i monarchii. Był to pierwszy przypadek w nowożytnej historii, kiedy to poddani postawili przed sądem swego monarchę. W maju 1649 roku w Anglii wprowadzono ustrój republikański, zwany Commonwealth.

Czasy republiki

Po stłumieniu buntu lewellerów (radykalny odłam stronnictwa politycznego) w 1649 roku, pacyfikacji Irlandii (1649-1650) i zdławieniu wspieranego przez Szkotów powstania na rzecz Karola II (1650-1651), 01iver Cromwell stał się najpotężniejszym człowiekiem w Anglii. W 1653 roku rozwiązał Parlament Kadłubowy i utworzył protektorat, składający się ze 139 „osób pobożnych o nieposzlakowanej uczciwości i wierności". Rządy protektoratu zabezpieczały jednak interesy religijnych radykałów - purytanów i nie zyskały szerszej aprobaty w społeczeństwie. Cromwellowi zaoferowano koronę, ale odmówił. Po jego śmierci w 1658 roku w atmosferze krytyki zawiedzionych republikanów i odartych z iluzji zwolenników umiarkowanych poglądów republika załamała się.

Generał Monck pozwolił posłom usuniętym z parlamentu w 1648 roku powrócić na salę obrad i dnia 8 maja 1660 roku nowo wybrany parlament ogłosił królem Karola II. Tak zakończył się „eksperyment" z republiką.

Wspaniała rewolucja

Epilogiem wojny domowej miała wkrótce stać się tzw. wspaniała rewolucja. Przez dwadzieścia pięć lat Karol II unikał otwartych konfliktów z parlamentem. Lecz osoba jego brata, a zarazem spadkobiercy, Jakuba II - katolika - była nie do zaakceptowania przez większość Anglików. Kiedy w roku 1688 Jakub doczekał się męskiego potomka, grupa wiodących parlamentarzystów zaproponowała Wilhelmowi III Orańskiemu, który był mężem wyznającej protestantyzm córki Jakuba II - Marii, objęcie tronu. Jakub, na wieść o lądowaniu Wilhelma, zbiegł. Zabezpieczony został protestancki charakter monarchii, zaś szereg praw gwarantował parlamentowi wiodącą rolę w państwie.


Rewolucja angielska - WAŻNIEJSZE DATY

1640

Karol I zwołuje Parlament Krótki po raz pierwszy od 1629 roku  

1642-1646  

Pierwsza wojna domowa pomiędzy Karolem I a parlamentem

1645

Utworzenie Armii Nowego Wzoru przyczynia się do zwycięstwa parlamentu w bitwie pod Naseby

1647

Debaty między lewellerami a dowódcami wojsk

1648

Druga wojna domowa - Karol I znów pokonany; z parlamentu usunięta większość prezbiteriańska

1649

Egzekucja Karola I 30 stycznia; rozwiązanie Izby Lordów; Anglia ogłoszona republiką

1653

Cromwell rozwiązuje Parlament Kadłubowy; utworzenie protektoratu z Cromwellem jako protektorem

1657

Cromwell odmawia przyjęcia korony

1658

Cromwell umiera 3 września

1660

Odrodzenie monarchii z Karolem II na tronie

1685

Jakub II wyznający katolicyzm dziedziczy koronę po swym bracie Karolu II

1688-1689

Bezkrwawa rewolucja - parlament oferuje objęcie tronu Wilhelmowi i Marii

Podobne prace

Do góry