Ocena brak

Rewolucja irańska

Autor /motorola Dodano /04.05.2012

Po obaleniu szacha, Iran stał się państwem teokratycznym. Nowi przywódcy pragnęli przenieść rewolucję muzułmańską takie do innych krajów Bliskiego Wschodu, co im się nie udało. Jednak ani wyniszczająca wojna z Irakiem, ani wieloletnia izolacja międzynarodowa nie doprowadziły do radykalnych zmian politycznych w Iranie.

Iran (dawniej Persja) jest, tak jak większość państw Bliskiego Wschodu, krajem muzułmańskim. Jednak większość jego obywateli to Persowie, etnicznie różniący się od zamieszkujących sąsiednie kraje Arabów, z którymi na przestrzeni dziejów wielokrotnie pozostawali w konflikcie. Strategiczne położenie kraju w bogatym w złoża ropy naftowej rejonie Zatoki Perskiej, jak również jego własne zasoby tego cennego surowca, sprawiały, że w okresie zimnej wojny Iran był miejscem rywalizacji wielkich mocarstw o wpływy. Po zamachu stanu w 1953 r. szach Mohammad Reza Pahlavi doprowadził do zacieśnienia stosunków z USA i innymi krajami zachodnimi.

Pieniądze płynące z eksportu ropy oraz poparcie Stanów Zjednoczonych umożliwiły szachowi stworzenie silnej armii i podjęcie prób modernizacji kraju. Reformy te odniosły względny sukces, jednak chęć narzucenia społeczeństwu zachodnich wzorców kulturowych spotkała się z niezadowoleniem przywódców islamskich i innych głęboko wierzących muzułmanów. Ich sprzeciw był o tyle niebezpieczny, że zbiegł się ze wzrostem niezadowolenia wywołanym głębokim rozwarstwieniem społecznym i faktem, że większość obywateli Iranu żyła w nędzy. Jednak przez wiele lat silna armia i tajna policja (SAWAK) metodami represji zdołały utrzymać porządek w kraju.

Rozruchy

W 1977 roku w kilku miastach Iranu wybuchły zamieszki, w trakcie tłumienia których setki ludzi poniosły śmierć. Liberalne i lewicowe organizacje zostały rozbite, jednak w państwie muzułmańskim nie mogło być mowy o zamknięciu meczetów, one więc stały się głównymi ośrodkami opozycji. Poza tym w społeczeństwie irańskim, podobnie jak w innych krajach muzułmańskich, coraz popularniejsze stawały się hasła odrodzenia islamu, co w jakimś stopniu było reakcją na coraz silniejsze wpływy zachodnie. Wymienione tendencje, jak również powszechny autorytet, jakim cieszył się przebywający od wielu lat na emigracji ajatollah Chomejni, zadecydowały o kierunku, w jakim potoczyła się irańska rewolucja.

Pomimo wysłania przeciwko demonstrantom sił porządkowych, które zmasakrowały kilka tysięcy ludzi w „krwawy piątek" 8 września 1978 r., biegu wypadków nie dało się powstrzymać. W styczniu 1979 r. szach wraz z rodziną opuścił Iran, a dwa tygodnie później do kraju powrócił Chomejni, którego przywitały tysiące Irańczyków.

W ciągu kilku dni upadł rząd szacha, a władzę w kraju przejął Chomejni, który stał na czele utworzonej przez siebie Rady Rewolucyjnej. Nowe władze proklamowały utworzenie Islamskiej Republiki Iranu, a organizacje lewicowe i inne ugrupowania niereligijne, które pomogły w obaleniu szacha, zostały wkrótce rozbite. W kraju wprowadzono surowe i restrykcyjne prawo koraniczne, które bezwzględnie egzekwowano.

Fundamentalna różnica

Rewolucja irańska w istotny sposób różniła się od zmian, jakie w XX wieku zaszły w krajach arabskich, w większości których władza kolonialna została zastąpiona przez miejscowe rządy świeckie. Naznaczona piętnem islamu polityka Iranu (często określana mianem muzułmańskiego fundamentalizmu) była zjawiskiem całkowicie nowym, do którego inne państwa odnosiły się z niepokojem. Było to o tyle uzasadnione, że już w lutym 1980 r. Chomejni zaczął nawoływać do świętej wojny, której celem miało być rozszerzenia rewolucji muzułmańskiej.

Dla fundamentalistów symbolem zła były przede wszystkim Stany Zjednoczone, które popierły szacha i stanowił symbol obcych wartości zachodnich. Kiedy w listopadzie 1979 roku irańscy studenci wtargnęli do ambasady USA w Teheranie i wzięli 53 dyplomatów amerykańskich jako zakładników, Chomejni poparł ich akcję. Pomimo że ich pierwotne żądanie - wydanie szacha, który miał stanąć przed rewolucyjnym sądem - straciło wszelkie podstawy, po tym jak szach opuścił USA, a następnie zmarł w Egipcie w 1980 roku, to jednak zakładnicy zwolnieni zostali dopiero w styczniu

1981 roku, dzięki mediacji rządu Algierii. Wcześniej miała miejsce nieudana próba odbicia uwięzionych Amerykanów oraz zamrożenie irańskich aktywów w bankach zachodnich, co też nie przyniosło rezultatu.

Wojna z Irakiem

We wrześniu 1980 roku, wykorzystując fakt, że sytuacja w Iranie nadal była niestabilna, przywódca Iraku, Saddam Hussein, postanowił zdobyć terytoria, o które od wielu lat te kraje wiodły spór. Wojna z Irakiem (1980-88) nie tylko nie rozbiła muzułmańskiego reżimu, lecz zjednoczyła naród irański w poparciu dla jego przywódców. Najpierw wojska irańskie powstrzymały atak napastnika, a następnie same przystąpiły do ofensywy. Jednak polityka zagraniczna Iranu przysporzyła mu wielu wrogów i ostatecznie pomoc innych państw arabskich udzielona Irakowi, jak również ochrona, jakiej Amerykanie udzielili irackim okrętom, przechyliły szalę zwycięstwa na korzyść Iraku. Iran zmuszony był podpisać rozejm w 1988 roku. W 1990 roku zawarto układ pokojowy.

Chomejni zmarł w 1989 roku, co nie wpłynęło w jakiś dramatyczny sposób na kształt irańskiej rewolucji. Przed śmiercią ajatollah wydał wyrok śmierci - tzw. fatwę - na pisarza Salmana Rushdiego, którego książkę - Szatańskie wersety - uznał za obrazoburczą wobec islamu. Od tej pory Rushdie, który jest obywatelem brytyjskim, musi się cały czas ukrywać w obawie przed śmiercią z rąk jakiegoś muzułmańskiego fanatyka. Tego typu poczynania Iranu są trudne do zaakceptowania w świetle prawa międzynarodowego, jednak w ostatnich latach obserwuje się proces wychodzenia z izolacji międzynarodowej i nieznacznej liberalizacji polityki wewnętrznej tego kraju.

POSTACI HISTORYCZNE - Ruhallah Chomejni

Ruhallah Chomejni (1900-1989) był ajatollahem, czyli wysokim przywódcą religijnym irańskich szyitów. Należał do największych krytyków polityki szacha, za co trafił do więzienia, a następnie został wydalony z kraju (1964). Na emigracji utworzył Irańską Radę Rewolucyjną, a po powrocie do Iranu 1979 roku został entuzjastycznie przyjęty przez większość Irańczyków i przejął władzę. Do śmierci w 1989 roku miał decydujący wpływ na politykę Islamskiej Republiki Iranu.

Podobne prace

Do góry