Ocena brak

Rewolucja francuska w XVIII wieku

Autor /andzi Dodano /14.05.2012

W XVIII wieku w wielu krajach zatryumfowała demokracja. Walki o lepszy system rządów wybuchły w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej i we Francji. W czasie tych rewolucyjnych przewrotów zaczęły się kształtować podwaliny nowożytnego systemu politycznego.

Rewolucja francuska

Rewolucja amerykańska pośrednio doprowadziła do wybuchu rewolucji francuskiej. Chodziło nie tyle o propagowane przez powstańców idee praw naturalnych, wolności i równości, ile o to, że koszt pomocy wojskowej, której rząd francuski udzielał Amerykanom, wywołał kryzys finansów państwa. Jedna czwarta przychodów skarbu przeznaczana była we Francji na cele wojskowe, a połowę pochłaniały odsetki od kredytów zaciągniętych przez rząd. Nieurodzaj i wynikające z niego wysokie ceny chleba w roku 1788 sprawiły, że biedniejsi nie byli w stanie zapłacić podatków. Nad krajem zawisły widma bankructwa z jednej, i głodu z drugiej strony. Król Ludwik XVI zmuszony był zwołać Stany Generalne. Zgromadzenie, które nie zbierało się od roku 1613, składało się z przedstawicieli szlachty, duchowieństwa i „stanu trzeciego", pospólstwa. Zgodnie z tradycją stany obradowały i głosowały osobno, w wyniku czego stan trzeci zazwyczaj był przegłosowywany. Wobec tego przedstawiciele pospólstwa zażądali podwojenia liczby swych reprezentantów i zarządzenia wspólnych z pozostałymi stanami obrad. Wśród innych żądań, które przedstawili, były uchwalenie konstytucji i zniesienie przywilejów feudalnych.

Opór Francuzów

Przedstawiciele arystokracji przekonali Ludwika XVI do sprzeciwienia się żądaniom stanu trzeciego, wobec czego 20 czerwca jego przedstawiciele, wraz z grupą duchownych z mniejszych parafii - ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym, zapraszając do współpracy pozostałe stany i oświadczając, że będą obradować, póki Francja nie otrzyma konstytucji.

Gdy oddziały królewskie ruszyły na Paryż, 14 lipca 1789 roku oddziały rebelianckie przypuściły szturm na słabo bronioną Bastylię. Chłopi nie chcieli już wywiązywać się ze swych feudalnych powinności. 4 sierpnia arystokracja zgodziła się na to, co nieuniknione i zrzekła się swych praw feudalnych, usiłując w ten sposób przewrócić spokój. 26 sierpnia Zgromadzenie wydało Deklarację praw człowieka i obywatela, głoszącą m.in. zasady równości wobec prawa, suwerenności narodów, podziału władz oraz wolności wyznania i słowa.

Ten słynny dokument jest podobny pod wieloma względami do amerykańskiej Karty praw i widać w nim to samo oburzenie tyrańskimi rządami. Głosi on, że „wszyscy ludzie stworzeni zostali jako istoty wolne i równe sobie", choć nie oznaczał końca wszystkich podziałów społecznych, a jedynie zniesienie tych, które oparte były na przywilejach wynikających z urodzenia.

W ciągu kolejnych dwóch i pół roku Zgromadzenie zwiększało zakres swojej władzy kosztem uprawnień królewskich, przeprowadzane przez monarchę próby chronienia przywilejów duchowieństwa wywołały tylko upadek jego autorytetu. Nowa konstytucja, przyjęta we wrześniu 1791 roku, pozostawiała Ludwikowi ograniczony zakres władzy. Gdy w kwietniu 1792 roku wybuchła wojna między Francją a państwami niemieckimi, Ludwik pokładał całe swe nadzieje na odzyskanie władzy w zwycięstwie obcych wojsk. W takich okolicznościach Zgromadzenie Ustawodawcze wydało nakaz jego aresztowania. Po osądzeniu, króla stracono. Francja stała się republiką.

Republika francuska

2 czerwca 1793 roku grupa paryskich radykałów wyniosła do władzy frakcję ultraradykalną, tak zwanych jakobinów. Władza nad Francją spoczęła w rękach bezkompromisowych radykałów, którzy dyktowali tempo wydarzeń przez następne 16 miesięcy. Jakobini rządzili za pomocą dekretów i bez wahania skazywali na śmierć każdego, kto krytykował ich politykę.

Rządy jakobińskie doprowadziły wprawdzie do stabilizacji gospodarczej i zwycięstwa w wojnie z obcymi mocarstwami, lecz nie sprzyjały interesom niektórych posiadaczy ziemskich, finansistów i przemysłowców. Wkrótce jakobini znaleźli się pomiędzy sprzecznymi roszczeniami swych radykalnych paryskich popleczników i żądaniami ludzi kierujących gospodarką. Nie potrafili zadowolić żadnej z tych grup i w końcu w lipcu 1794 roku ich rząd został obalony w wyniku zamachu stanu. System władzy w republice francuskiej zdominowany został teraz przez bogaczy, a prawo głosu ograniczono cenzusem majątkowym.

W wyniku rewolucji amerykańskiej i francuskiej powstały społeczeństwa bardziej demokratyczne niż reżimy feudalne, które zostały obalone, jednak wzorem ustrojowym był w każdym przypadku raczej model demokratyczny ze średniowiecznej Europy niż starożytnych Aten. W republikach średniowiecznych chodziło przede wszystkim o zapewnienie wolności politycznej bogatym, nie zaś o to, by prawo stanowione było przez tych, którzy potem muszą go przestrzegać. Rewolty ludowe w Paryżu w latach 1792-95 dowodzą, że biedacy czuli się wykluczeni z debaty politycznej odbywającej się w Zgromadzeniu Narodowym.

Konstytucje

Znaczenie rewolucji amerykańskiej i francuskiej polega przede wszystkim na wyartykułowaniu idei praw człowieka. Przewroty te podważyły także dotychczasowy ustrój polityczny, zmieniając źródło prawa. Stworzono nowy system opierający się na prawach spisanych w konstytucji i ustawach, których interpretacją powinny zajmować się sądy. Zarzucono także ideę niezmiennego naturalnego porządku społecznego. Jeżeli obywatele pragnęli zmienić prawo, mogli podjąć w tym kierunku jakieś działania. Wydarzenia we Francji i Stanach Zjednoczonych położyły fundament pod rozwój i przemiany demokracji w Europie i Ameryce w ciągu kolejnych 100 lat.

Rewolucja francuska - ważne daty

1789

5 maja Sesja Stanów Generalnych w Wersalu; 17 czerwca Trzeci stan ogłasza się Zgromadzeniem Narodowym; 14 lipca Zburzenie Bastylii; 4 sierpnia Zniesienie feudalizmu; 26 sierpnia Deklaracja praw człowieka i obywatela

1791

14 września Ludwik XVI zatwierdza nową konstytucję

1792

20 kwietnia Wypowiedzenie wojny Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu; 10 sierpnia Powstanie ludowe; Paryżanie szturmują pałac Tuileries; 22 września Nowo wybrana Konwencja znosi monarchię

1793

21 stycznia Egzekucja Ludwika XVI; 2 czerwca Powstanie w Paryżu, dojście do władzy jakobinów

1794

Zamach stanu, jakobini tracą władzę

Podobne prace

Do góry