Ocena brak

Rewolucja amerykańska w XVIII wieku

Autor /andzi Dodano /14.05.2012

W roku 1763 na brytyjskie posiadłości w Ameryce Północnej składało się 13 stosunkowo niewielkich kolonii skupionych wzdłuż wschodniego wybrzeża wielkiego kontynentu, na którym obecni byli też koloniści hiszpańscy, francuscy i rosyjscy. Osadnicy brytyjscy tworzyli społeczeństwo o strukturze odzwierciedlającej stosunki panujące w kraju macierzystym; każdy - robotnik, kupiec, artysta czy posiadacz ziemski - zajmował ściśle określone miejsce w hierarchii.

Dzięki obieralnym zgromadzeniom ustawodawczym kolonie zyskały jednak pewną samodzielność. Choć władza polityczna należała do ludzi posiadających majątek trwały i pieniądze - najczęściej dominującą pozycję zajmowały kliki plantatorów i bogatych kupców - wszyscy mieszkańcy kolonii odnosili pewne korzyści z rozwijającego  się dynamicznie handlu i stosunkowo dużej wolności w dziedzinie polityki. Jednakże na przestrzeni jednego pokolenia zerwali oni więzi z Wielką Brytanią. Monarchię zastąpił ustrój republikański, rozwinęło się poczucie tożsamości narodowej, zaczęło się formować społeczeństwo liberalne, w którym decydującą rolę odgrywał indywidualizm.

Rewolucja amerykańska

Istniało wiele przyczyn, dla których Amerykanie zerwali więzi z Wielką Brytanią. Najważniejszą z nich była wiara w tradycyjne angielskie swobody obywatelskie. W XVIII wieku Brytyjczycy z determinacją bronili praw i wolności gwarantowanych im w ustawach i dokumentach, które wywalczone zostały przez ich przodków podczas wojny domowej i tak zwanej wspaniałej rewolucji (1688-89). Konstytucja brytyjska była, i do dziś pozostaje, skomplikowaną mieszaniną prawa stanowionego, zwyczajowego i systemu precedensów. Nie została nigdy spisana w jednym dokumencie i może być różnie interpretowana.

Kłopoty zaczęły się dla władz kolonialnych w roku 1763, gdy administracja brytyjska, zmuszona znaleźć źródła finansowania prowadzonej wtedy wojny z Francją (1756-63), zdecydowała się nałożyć na kolonistów amerykańskich nowe podatki, jednocześnie zwiększając istniejące obciążenia.

Wielu mieszkańców kolonii zdążyło się już jednak przyzwyczaić do tego, że Londyn rzadko wtrącał się do polityki wewnętrznej kolonii i sprzeciwiło się żądaniom parlamentu, w którym nie mieli reprezentacji. Wytworzyły się kolejno trzy źródła napięć związane najpierw z ustawą stemplową (1765-66), potem ze zmianami w przepisach celnych (1770) i wreszcie ze sprawą importu herbaty przez Kompanię Wschodnioindyjską (1773-74). W dwóch pierwszych przypadkach parlament odwołał ustawy, jednak w roku 1774 Londyn uparł się, że ma prawo nakładać podatki bez zgody kolonistów. Żeby usprawiedliwić te działania, rząd brytyjski zaczął wypłacać pensje urzędnikom administracji królewskiej w koloniach - wcześniej byli oni opłacani z podatków zbieranych przez zgromadzenia lokalne. Niektórzy miejscowi działacze polityczni stwierdzili, że Londyn odbiera im władzę.

Zorganizowana opozycja

W grudniu 1773 roku bostończycy wrzucili ogromny ładunek herbaty do Zatoki Bostońskiej. Rząd brytyjski postanowił, że koloniści z Massachusetts muszą za to zapłacić. Działania, jakie w tej sprawie podjęto, sprawiły, ze radykałowie z wszystkich 13 kolonii od New Hampshire do Georgii zwrócili się przeciwko administracji kolonialnej. Jedną z form, którą przyjęła opozycja, było tworzenie lokalnych komitetów. Owocem ich działalności był pierwszy Kongres Kontynentalny w Filadelfii, który odbył się we wrześniu 1774 roku.

W październiku 1774 roku Kongres Kontynentalny wydał Deklarację praw, która stanowiła, że rząd brytyjski może nakładać na kolonistów obciążenia fiskalne tylko wtedy, gdy dotyczą one handlu między poszczególnymi częściami imperium. Powoływano się przy tym na wolności gwarantowane przez konstytucję brytyjską, prawa obowiązujące w koloniach i „prawo naturalne". Uczestnicy Kongresu zdecydowali, że jeśli Londyn nie zajmie się wysuwanymi przez nich problemami, spotkają się ponownie w maju 1775 roku.

19 kwietnia 1775 r. napięcie w Massachusetts osiągnęło punkt krytyczny. Pod Lexington oddziały brytyjskie maszerujące w celu przejęcia składu broni spotkały na swej drodze 75 ochotników lokalnej milicji. Padł strzał, być może przypadkowy, a w wyniku strzelaniny, która się wywiązała, ośmiu Amerykanów straciło życie. Rozpoczęła się wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Walki rozszerzyły się błyskawicznie na inne kolonie. Kiedy w maju 1775 roku zebrał się Kongres Kontynentalny, podjęte przez delegatów próby negocjacji z administracją brytyjską były już inicjatywą spóźnioną.

4 lipca 1776 roku Kongres ogłosił przygotowaną przez grupę posłów pod kierownictwem Thomasa Jeffersona Deklarację niepodległości. Dokument ten opisywał nowy, demokratyczny ustrój polityczny oparty na ideałach oświecenia - prądu, który wywierał decydujący wpływ na cywilizację zachodnią od początku XVIII wieku. „Uważamy za oczywiste prawdy następujące: wszyscy ludzie stworzeni zostali jako równi sobie, Stwórca nadał im zaś pewne niezbywalne Prawa, jak Zycie, Wolność i dążenie do Szczęścia. Aby te prawa zabezpieczyć, ludzie ustanawiają Rządy, które swą władzę czerpią z praw rządzonych, a jeśli Rząd w jakiejkolwiek bądź Formie okaże się tych celów zaprzepaszczeniem, Prawem Ludu jest go obalić i ustanowić nowy Rząd, którego fundamentem staną się takie zasady i którego władza będzie tak zorganizowana, aby Obywatele stwierdzić mogli, że w ten sposób najlepiej zapewni im on Bezpieczeństwo i Szczęście."

Od roku 1778 Amerykanie otrzymywali od Francji pomoc wojskową, która miała decydujące znaczenie dla zwycięstwa pod Yorktown w roku 1781. W czasie długiej wojny mieszkańcy kolonii zaczęli myśleć o sobie jako o „Amerykanach", świadomość tę scementowała konstytucja, wprowadzona formalnie w życie w 1781 roku. W Artykułach o konfederacji znajdował się zapis, że władza sprawowana będzie przez zgromadzenia stanowe. Taka luźna konfederacja byłych kolonii nie działała zbyt sprawnie, głównie dlatego, że rząd centralny nie miał prawa nakładać podatków bezpośrednio lecz jedynie żądać pewnych wpłat do budżetu od przedstawicielstw poszczególnych stanów; te zaś miały dość problemów ze zbieraniem funduszy na własne cele.

Rozwiązanie stanowić miała nowa konstytucja, która weszła w życie 4 marca 1789 roku. Podzieliła ona władzę między prezydenta i dwuizbowy Kongres, określając zakres obszaru legislacyjnego dla Kongresu i pozwalała prezydentowi składać veto wobec poszczególnych projektów ustaw. Władzę rządu centralnego wzmocniono także, dając mu ograniczone prawo nakładania podatków. W roku 1791 do konstytucji dodano Kartę praw, która miała zapewnić obywatelom ochronę przed samowolą władz.

Rewolucja amerykańska - WAŻNIEJSZE DATY

1765

Kryzys związany z Aktem Stemplowym  

1767

Uchwalenie Aktu z Townshend  

1770

Masakra bostońska; zniesienie Aktu z Townshend oprócz ograniczeń w imporcie herbaty

1773

16 grudnia - „Herbatka bostońska"

1774

Zwołanie Kongresu Kontynentalnego

1775

18 kwietnia - pierwsza potyczka zbrojna pod Lexington

1776

4 lipca - deklaracja niepodległości

1777

Zwycięstwo Amerykanów pod Saratogą

1778

Francuzi przystępują do wojny po stronie amerykańskiej

1781

Decydujące zwycięstwo Amerykanów pod Yorktown

1783

Traktat paryski formalnie kończy wojnę

1788

Ratyfikacja konstytucji Stanów Zjednoczonych przez Kongres

Podobne prace

Do góry