Ocena brak

RELATYWIZM

Autor /truchtacz Dodano /13.11.2012

 

RELATYWIZM (nłc. relativus = względ­ny) ang. relativism; fr. relativisme; nm. Relativismus, Relationalismus

  1. t. pozn. Przeciwstawny -^ absoluty­zmowi (1) epistemologicznemu pogląd, według którego wartość ludzkiego pozna­nia jest względna i subiektywna — bądź dlatego, że nie może ono osiągnąć prawdy (-^ sceptycyzm /1 /), bądź dlatego, że nie może dotrzeć do istoty rzeczy (—> kryty­cyzm /3/ kantowski, —> pozytywizm). Re­latywizm odrzuca możliwość obiektywne­go kryterium prawdy, uzależniając jej ujęcie od konstytucji umysłu i narządów zmysło­wych poszczególnych podmiotów poznają­cych, od środowiska społecznego, warunków historycznych (np. ^ konwencjona-Uzm /2/, —> pragmatyzm /!/). Relatywizm epistemologiczny wiąże się z -^ subiekty­wizmem (1, 2), —> psychologizmem, -> historyzmem (2).

  2. et. Pogląd, według którego wartości etyczne, dyrektywy i oceny moralne mają charakter względny, zmieniają się w róż­nych czasach i okolicznościach, przy czym owe zmiany nie składają się na proces, który można by uznać za postęp. Ogół kierunków etycznych przyjmujących ten pogląd bywa też nazywany „etyką relatywistycz­ną". Relatywizm moralny wiąże się bądź z twierdzeniem, że a) zachodzą różnice w poglądach na moralność ze względu na to, iż co dla jednych jest dobre, dla drugich jest złe, bądź że b) oceny moralne są zmierme w zależności od warunków, w ja­kich znajduje się ten, kto wypowiada oce­nę, i od jego moralnego nastawienia, bądź że c) dwie nieintrospekcyjne oceny sprze­czne mogą być jednocześnie i pod tym sa­mym względem prawdziwe lub fałszywe; to ostatnie twierdzenie stanowi relaty­wizm w ściślejszym znaczeniu. —> Subie­ktywizm (3) etyczny. 

  3. 3. estet. Pogląd zaprzeczający istnieniu niezmiennych obiektywnych wartośd este­tycznych i obiektywnego kryterium pięk­na oraz ocen estetycznych.

    4. Relatywizm fizykalny — podstawa dla teorii względności A. Einstei­na szczególnej i ogólnej. Stanowisko teorii względności jest przeciwstawne stanowi­sku fizyki klasycznej, przyjmującej stałość i bezwzględność czasu i przestrzeni:

    a) Teoria względności szczególna {die spezielle Relativitas theorie, 1905) — zrywała z pojęciem czasu absolutnego i wysuwała nową koncepcję czasu i przestrzeni, łącząc przestrzeń i czas w czterowymiarową cza­soprzestrzeń. b) Teoria względności ogólna {die allgemeine Relativitas theorie, 1916) — stanowią­ca uogólnienie teorii grawitacji Newtona, zastępująca w niej mechanikę geometrią (geometrie nieeuklidesowe), przewidywa­ła efekty grawitacyjne zależne od krzywi­zny czasoprzestrzeni (m. in. zakrzywienie promieni świetlnych w polu grawitacyj­nym, potwierdzone doświadczalnie i ob­serwacyjnie w 1919 r.).

Podobne prace

Do góry