Ocena brak

Regulacja procesów trawiennych

Autor /mirela Dodano /05.05.2014

Trawienie, wchłanianie i motoryka przewodu pokarmowego są regulowane przez dwa systemy: nerwowy i hormonalny. Działają one na zasadzie sprzężeń zwrotnych, co oznacza, iż zawartość przewodu pokarmowego powoduje wysyłanie sygnałów, które stymulują lub hamują jego czynność wydzielniczą i motoryczną. Powoduje to odpowiednio ukierunkowaną zmianę warunków w danym odcinku przewodu, która jest zwrotnie sygnalizowana i pociąga za sobą wstrzymanie wywołanej poprzednio reakcji.

Ślina jest stale w pewnych ilościach wydzielana do jamy ustnej. Zwiększenie jej wydzielania następuje głównie w wyniku działania układu nerwowego, przy czym reakcja ślinianek na spożycie pokarmu ma charakter odruchu bezwarunkowego, a na widok i zapach pokarmu — odruchu warunkowego. Generowane przez pokarm bodźce sensoryczne, a także jego żucie i przełykanie powodują pobudzenie nerwu błędnego, który w wyniku takich samych odruchów stymuluje, aktywność wydzielniczą i motoryczną żołądka.

Głównym regulatorem pl-1 w żołądku jest gaslryna — hormon wydzielany przez komórki ściany żołądka. Wniknięcie pokarmu do żołądka pobudza le komórki do wydzielania gastryny, la zaś stymuluje gruczoły żołądka do produkcji kwasu solnego i nasila motorykę żołądka. Obniżenie się pH w żołądku do około 1,5 zahamowuje wydzielanie gastryny i w konsekwencji produkcję HCl. Na wydzielanie żołądkowe wpływają ponadto:

<o> rozciąganie części oddźwiernikowej;

c» podwyższanie panującego w nim pH przez składniki pożywienia; c» działanie takich czynników, jak: alkohol, kofeina, składniki wyciągów mięsnych i przypraw, stresy oraz palenie tytoniu.

Przechodzenie upłynnionej kwaśnej treści żołądkowej (tzw. chymy) do dwunastnicy następuje wówczas, gdy jej poprzednia porcja została już zobojętniona przez dwuwęglan sodu i powstała odpowiednio duża różnica pl-I po obu stronach oddźwiernika, co warunkuje jego otwarcie się. Pojawienie się kwaśnej chymy w dwunastnicy stymuluje komórki ściany jelita do produkcji i uwalniania do krwi hormonu sekrelyny, który pobudza trzustkę do produkcji bogatego w dwuwęglan soku trzustkowego i wydzielanie go do dwunastnicy. Ściana jelita produkuje też pod wpływem tłuszczu i produktów nadtrawienia białek hormon cholecystokinina CCK (zwany też cholecystokinino-pankreo-zyminą CCK-PZ, od czasu gdy okazało się, że pankreozymina nie jest odrębnym hormonem), który wraz z insuliną stymuluje wytwarzanie przez trzustkę mieszaniny enzymów trawiennych i umożliwia dostosowanie jej składu do proporcji białek, tłuszczów i węglowodanów w zwyczajowej diecie. Cholecystokinina wraz z krwią trafia leż do woreczka żółciowego, powodując jego obkurczenie się i dopływ żółci do dwunastnicy. Zemulgowanie i hydroliza tłuszczu zahamowują wytwarzanie cholecystokininy i sekrecję żółci. Ponieważ tłuszcz wymaga dłuższego trawienia niż np. węglowodany, cholecystokinina osłabia też peryslaltykę jelitową, aby umożliwić dłuższy jego kontakt z żółcią i enzymami lipolilycznymi. Komórki ściany jelita cienkiego wydzielają ponadto do krwi żołądkowy peplyd inhibitorowy GIP (Gastric Inhibitor Peptide), zwany też enterogastronem, który hamuje wydzielanie soku żołądkowego i zwalnia motorykę żołądka. Bezpośrednim bodźcem do wydzielania soku jelitowego jest kontakt miazgi pokarmowej ze śluzówką jelitową oraz rozciąganie jelita. Pewien wpływ pobudzający wydzielanie mają też: gastryna, GIP, cholecystokinina i glukagon oraz wazoaktywny peptyd jelitowy VIP (Vasoactive Inhibitor Peptide) — pobudzający wydzielanie wody i elektrolitów.

Motoryka, czyli stopień aktywności mięśni jelita cienkiego i grubego, są zależne od indywidualnej pobudliwości oraz fizycznych i chemicznych sygnałów, których źródłem jest treść jelitowa. Przy zbyt szybkim przechodzeniu treści przez jelita może dojść do upośledzenia procesów trawienia i wchłaniania oraz biegunek, przy zbyt wolnym — do rozwoju procesów gnilnych i zaparć.

Jak z powyższego wynika, cala działalność przewodu pokarmowego jest precyzyjnie i autonomicznie regulowana. Niemałe znaczenie dla właściwego funkcjonowania mają też styl życia człowieka oraz ilość, rodzaj i regularność spożywanych posiłków. Brak snu, stresy i mała aktywność fizyczna mogą prowadzić do zaburzeń żolądkowo-jelitowych. Natomiast zbilansowanie i urozmaicenie pożywienia oraz regularne i umiarkowane jego spożywanie chroni przed zaburzeniami i zapewnia najbardziej efektywne trawienie i wchłanianie składników odżywczych.

Spośród wszystkich składników pokarmowych szczególną rolę w regulacji funkcjonowania!przewodu pokarmowego odgrywa włókno roślinne, zwane też błonnikiem pokarmowym. Przyspiesza ono perystaltykę jelit, przyczynia się do zwiększonego wydzielania śliny i innych soków trawiennych, zatrzymuje wodę, nadając stolcowi właściwą konsystencję i: zapobiegając zaparciom, a także wiąże kwasy żółciowe, zanieczyszczenia' żywności i metale, przez co ogranicza ich absorpcję.

 

Podobne prace

Do góry