Ocena brak

PRZESMYCKI ZENON, pseud. Miriam, Jan Żagiel

Autor /ann_mar Dodano /20.03.2012

PRZESMYCKI ZENON, pseud. Miriam, Jan Żagiel, ur. 22 XII 1861 w Radzyniu Podl., zm. 17 X 1944 w Warszawie, krytyk lit. . artvst tłumacz, poeta, wydawca. Syn inżyniera, gimnazjum i studia prawnicze ukończył w Warszawie. Odmówił przyjęcia docentury na Uniw. Petersb., poświęcił się literaturze. W1887-88 redagował —> „Życie" warszawskie. W 1889-1900 przebywał w Wiedniu i w Paryżu, utrzymując kontakty lit. z pisarzami pol. czes i belg. (M. Maeterlinck). W 1893 ogłosił tomik wierszy Z czary młodości. W 1900 wstąpił do redakcji —> Życia krak.", które jednak wkrótce przestało wychodzić. W 1901-07 wydawał i redagował —> „Chimerę". W 1914 opublikował zbiór studiów Pro arte. Prowadził prace badawcze-edytorskie nad C. Norwidem i J.M. Hoene-Wrońskim; część spuścizny Norwida ogłosił, edycja dzieł Hoene-Wrońskiego nie doszła do skutku. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę został - na krótko - ministrem kultury i sztuki, nastrpme prezesem Polskiego Tow. Ochrony Prawa Autorskiego Członek PAL. Zmarł w szpitalu powstańczym, przy ul. Żurawiej..

Działalność krytyczna P. dotyczyła bieżącej pol. twórczości Lit. sztuk piast (malarstwo J. Stanisławskiego, drzeworyt jap. i in.), przede wszystkim jednak literatur obcych: początkowo gł. czes., następnie franc. (A. de Lamartine; J.M. de Herśdia, J.A. Rimbaud) i belgijskiej. Wśród licznych gruntownych studiów najważniejszą rolę odegrał wstęp do Wyboru pism dramatycznych Maeterlincka (1894, prwdr. „Świat" 1891), wprowadzający do literatury pol. teorię symbolizmu, która zafascynowała P., po początkowym jego zainteresowaniu par-nasizmem. Działalności kryt., która zaznajamiała publiczność pol. z literaturą zachodnioeur., towarzyszyła twórczość przekładowa P., obejmująca 113 autorów: czes. (J. Vrchlicky, O. Brezina, J. Zeyer i in.), belg. (Maeterlinck) i franc. (T. de Banville, A. Gide, S. Mallarme, Rimbaud, P. Verlaine i in)., a w okresie współpracy z pozn. „Zdrojem" 1917-18 również innych. Przekłady zaledwie kilku autprów ukazały się osobno (np. Zeyer, Maeterlinck); edycja przekładów U poetów skończyła się na 1 tomie (1921), obejmującym poetów piszących w językach romańskich. Obok krytyki lit. uprawiał P. publicystykę literacką. Należą tu artykuły, w których walczył o wyższy poziom krajowej krytyki (Harmonie i dysonanse, „Świat" 1891), sztuki użytkowej, teatru itp. (liczne art. w „Chimerze", przedr. w tomie Pro arte). Wypowiedzi P. cechuje wiara w uszlachetniający wpływ piękna oraz głęboki kult sztuki, rozumianej w sposób idealistyczny, jako forma przeniknięcia istoty bytu. Wysokie wymagania w stosunku do artystów, narażonych na swoisty oportunizm wobec masowego odbiorcy sztuki w uprzemysłowionym i skomercjalizowanym społeczeństwie, doprowadziły P. do napisania słynnego artykułu Walka ze sztuką („Chimera" 1901). Artykuł ten wywołał-wskutek zawartej w nim krytyki instytucji demokr. - liczne sprzeciwy (W. Nałkowskiego, L. Krzywickiego, J. Marchlewskiego). Frontalny atak na całokształt poglądów P. przeprowadził 1904 na łamach warsz. „Głosu" S. Brzozowski. Wypowiedzi te przysłoniły zasługi P., wychowawcy społeczeństwa w dziedzinie estetyki, odkrywcy Norwida, wydawcy i redaktora „Chimery", organizatora wystaw malarskich itp. Najmniejszą stosunkowo wartość w dorobku P. przedstawia liryka, którą pisarz zarzucił po 1900. Częściowo zebrana w tomiku Z czary młodości, częściowo rozproszona po czasopismach, jest przykładem ewolucji'od pozytywist. retoryki deklamacyjnej poprzez pamasistowską kunsztowną formę do symbolist. idealizmu.

Wybór pism krytycznych, oprac, i wstęp E. Korzeniewska, t.1-2, Kr. 1967.

OLP V 4 (M. Podraza-Kwiatkowska); A. NEUWERT-NOWACZYŃSKI Miriam, w: Studia i szkice, Lw. 1901; J. LORENTOWICZ Miriam, w: Młoda Polska, 1.1, W. [1908]; M. SZUREK-WISTI Miriam - tłumacz, Kr. 1937; S.P. KOCZOROWSKI Z.P. (Miriam), „Pam. Lit." 1946 z. 3/4; E. KORZENIEWSKA Miriam nieznany, „Pam. Lit." 1959 z. 3/4; taż Miriam - redaktor „Życia", „Ruch Lit." 1961 z. 2; taż Miriam a Norwid, „Pam. Lit." 1965 z. 2; taż Miriam a dekadentyzm i symbolizm, w: Z problemów literatury polskiej XX wieku (zbiór.), t.1, W. 1965; M. PODRAZA-KWIATKOWSKA „Żyjąc w pięknie..." O Miriamie krytyku, w: Młodopolskie harmonie i dysonanse, W. 1969; B. KOC Miriam. Opowieść biograficzna, W. 1980.

Podobne prace

Do góry