Ocena brak

Przemiany gospodarcze i społeczne za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego

Autor /Wszeciech Dodano /15.05.2012

 

Od lat czterdziestych XVIII w. w życiu gospodarczym Polski i Litwy zachodziły korzystne przemiany, które w drugiej połowie stulecia nabrały tempa. W pojedynczych majątkach zamieniano pańszczyznę na czynsze.

Odbudowywano zakłady wytwórcze, magnaci zakładali manufaktury wytwarzające szkło i fajanse, gobeliny i dywany, suknoaksamit, lustra i powozy, ale także armaty i strzelby (na zamówienia rządowe — dla wojska). Zniesienie ceł wewnętrznych, uruchomienie mennicy, ustalenie urzędowych miar i wag, troskamiasta, drogi lądowe i rzeki stworzyły warunki do rozwoju handlu.

Zbudowano dwa kanały ułatwiające transport produktów rolnych z ziem wschodnich: Ogińskiego — łączący Niemen z Prypecią i Dnieprem, oraz Królewski — łączący Bug z Prypecią. Pomyślnie (do czasu) rozwijały się: handel z Mołdawią oraz Kompania Handlu Czarnomorskiego Prota Potockiego, pośrednicząca w wymianie między Litwą i województwami południowo-wschodnimi a Rosją.

Powoli odradzały się miasta — sprowadzano do nich rzemieślników, miasta w dobrach prywatnych otrzymywały nowe przywileje, w wielkich ośrodkach miejskich powstawały banki. Najszybciej rozwijała się Warszawa, która w czasach Sejmu Wielkiego liczyła już ponad 100 tys. mieszkańców.

W miastach pojawiały się nowe grupy ludności: rzutcy przedsiębiorcy, zubożała szlachta, urzędnicy, wojskowi, artyści, prawnicy, dziennikarze, lekarze. Zaznaczyli oni swą obecność w czasach walk sejmowych o reformy i prawa mieszczan.

Zmiany zachodziły też na wsi. Wprowadzano nowe uprawy — ziemniaki, rzepak, rośliny pastewne, unowocześniano sprzęt — coraz więcej gospodarstw żęło zboże kosą, a nie sierpem, staranniej nawożono ziemię. Wydajność upraw była jednak nadal niższa niż w XVI w.

Na wsi przybywało biedoty, która chętnie wynajmowała się do pracy dniówkowej, nieznacznie zaś tylko zwiększała się liczba gospodarstw bogatszych. Rozwijało się osadnictwo na prawie „olęderskim”, zgodnie z którym w nowych wsiach chłopi płacili jedynie czynsz i byli zwolnieni z pańszczyzny.

Pod wpływem idei oświecenia publicyści poczęli się domagać poprawy położenia mieszczan i chłopów (zobacz: Publicystyka). Żądano ograniczenia poddaństwa osobistego i patrymonialnych sądów właścicieli dóbr. Upominano się o prawa polityczne dla mieszczan.

Istotną poprawę położenia ludności miast królewskich, wśród których znajdowały się prawie wszystkie najważniejsze ośrodki miejskie, przyniósł Sejm Wielki (zobacz: Sejm Czteroletni (1788-1792)). Rzeczywistą poprawę losu chłopów zapowiedział dopiero kościuszkowski uniwersał połaniecki (zobacz: powstanie kościuszkowskie (1794)).

Zmiany zachodziły również w obrębie stanu szlacheckiego. Pewnemu osłabieniu uległa pozycja magnatów, do czego przyczyniły się straty majątkowe wielkich rodów z okresu konfederacji barskiej, wynikające z rozbioru, oraz niektóre reformy, jak np. likwidacja prywatnych wojsk.

Podobne prace

Do góry