Ocena brak

Prozaicy polscy XIX wieku - Józef Ignacy Kraszewski

Autor /kacper007 Dodano /12.04.2012

,,Jak gałęzie z drzewa swego, z niego początek swój bierzem" - napisała Eliza Orzeszkowa o wpływie dzieła Kraszewskiego na twórczość własną, oraz Prusa i Sienkiewicza. Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) długie lata był najbardziej płodnym pisarzem na świecie. Nieprawdopodobne rozmiary jego pisarskiego dorobku do dziś sprawiają kłopoty badaczom i krytykom literatury. Kraszewski był rodowitym warszawiakiem. Jego ojciec - Jan Kraszewski - szlachcic starej daty, surowo i bezwzględnie decydował o losach dzieci. Pisarz miał czworo młodszego rodzeństwa. Wychowywał się u babki Malskiej w Romanowie do 11-go roku życia. Pierwsze lata szkolne spędził w Białej Podlaskiej, ale gimnazjum ukończył w Świsłoczy. Nigdy nie był uczniem wybijającym się, a jego zainteresowania szły raczej w kierunku odmiennym od szkolnych programów - literatury pięknej. W 1829 roku Kraszewski przyjechał do Wilna i zapisał się na wydział lekarski tamtejszego Uniwersytetu. Powstanie listopadowe przerwało studia początkującego już wówczas pisarza. Za udział w konspiracji dwa lata przesiedział w wileńskim więzieniu. Zwolniony, opuścił miasto i przeniósł się do rodzicielskiego majątku Dołhe. Ojciec przez trzy lata wyrzucał Kraszewskiemu, że chciał być literatem. Na próżno próbował związać syna z życiem szlachcica-ziemianina.

Kraszewski wyjechał do Horodca w 1834 roku, gdzie mieszkał przyjaciel jego ojca - Antoni Urbanowski. Miał on wielką bibliotekę i córkę Zofię Woroniczównę - obiekt westchnień pisarza. Cztery lata później Zofia została żoną Kraszewskiego. Z natury była kobietą odznaczającą się przesadną pobożnością, co z upływem lat przekształciło się w zwykłą dewocję. Tymczasem Kraszewlfci zyskiwał coraz większą popularność. Konieczność kształcenia czwórki dzieci spowodowała, że ze wsi Gródek przeniósł się do Żytomierza. Poglądy pisarza w sprawie równouprawnienia chłopów nie spotkały się z akceptacją wołyńskiej szlachty. W 1858 roku Kraszewski wyjechał w swą pierwszą zagraniczną podróż, zwiedzając Europę Zachodnią. Po powrocie przeniósł się na stałe do Warszawy i tym samym zerwał ze środowiskiem szlacheckim. W stolicy objął redaktorstwo Gazety Codziennej.

Kraszewski nie był entuzjastą walki zbrojnej. Pod koniec 1863 roku opuścił Warszawę i wyjechał do Drezna. Poza krajem przebywał 24 lata. W Dreźnie pomagał uchodźcom popowstaniowym, przeżywając jednocześnie kryzys finansowy. Syn pisarza - Jan - będąc na studiach w Belgii zadłużył się i uciekł do Chile, skąd trzeba go było sprowadzać. Poza tym autor Starej baśni musiał łożyć na utrzymanie chorej żony w Warszawie i drugiego syna - Franciszka w Jenie. Lata 1869-1971 to najgorętszy okres działalności politycznej pisarza. Kraszewski zaniechał działalności publicystycznej i zaczął coraz częściej wypowiadać się w powieściach (m.in. cykl historyczny Dzieje Polski). Nie dopisywało mu zdrowie. Leczył się na rozedmę płuc, chroniczny katar, kamienie w pęcherzu i żołądek. Męczyła go bezsenność i obsesyjnie wręcz prześladowało zimno, którego nie znosił. Ale przyszedł rok 1879 i jubileusz pięćdziesięciolecia twórczości pisarza, któremu w Krakowie nadano charakter proaustriacki. Kraszewski musiał znosić okrzyki na cześć cesarza Franciszka Józefa i udać się do Wiednia z podziękowaniem za odznaczenie go wysokim orderem. Sytuację tą dosłownie odchorował.

Rolą pisarza zainteresowała się pruska policja. Po powrocie z Francji do Drezna został aresztowany i wyrokiem Trybunału Rzeszy osadzony w twierdzy w Magdeburgu (1884). Ciężko chory i złamany psychicznie starzec ratował się pracą: pisał powieści, korespondował z rodziną, przyjaciółmi i tygodnikami w kraju. Po wyjściu z więzienia za kaucją i bezskutecznym leczeniu zmarł w Genewie. Kraszewskiego pochowano w Krakowie na Skałce, a jego twórczość zmieniła trwale oblicze polskiej kultury i literatury XIX wieku.

Najważniejsze dzieła

Powieści:

Ulana (1843)

Latarnia Czarnoksięska (1843/1844)

Ostap Bondarczuk (1847)

Komedianci (1851)

Historia kołka w płocie (1860)

Dziecię Starego miasta (1863)

Hrabina Cosel (1874)

Stara Baśń (1876

Podobne prace

Do góry