Ocena brak

PRÓBY CZYNNOŚCIOWE wątroby I BADANIA UZUPEŁNIAJĄCE

Autor /kornelcia Dodano /20.11.2013

Istnieje kilkaset prób czynnościowych. Ta mnogość prób nie tylko przemawia za złożonością funkcji wątroby i za jej nadrzędną rolą w metabolizmie całego ustroju, ale także jest dowodem niedoskonałości wykonywanych badań. Czułość i swoistość poszczególnych prób, pomimo istotnego postępu, jest nadal niewystarczająca. Stąd w praktyce wykonujemy kilka różnych prób czynnościowych, a często także inne bada-1 nia uzupełniające.

Ze względów praktycznych próby czynnościowe można podzielić na: próby, których podstawą jest diagnostyka enzymatyczna, próby barwnikowe, próby kłaczkujące i zmęt-nieniowe, badania elektroforetyczne białek surowicy, badanie przemiany węglowodanowej, testy detoksykacyjne, oznaczanie stopnia estryfikacji bilirubiny itp.

Diagnostyka enzymatyczna ma stosunkowo największe znaczenie i zastosowanie, z uwagi na bardzo duży jej postęp. Obecnie uważa się za celowe określanie kompleksowych badań enzymatycznych, z oznaczeniem a-ktywności tych enzymów, które okazały się najbardziej swoiste. Szczególnie duże znaczenie przypisuje się oznaczaniu aktywności aminotransferaz (zwanych dawniej transami-nazami — GOT, GPT) aldolazy, dehydrogenazy mleczanowej (LDH), gamma-glutamylo-transpeptydazy (GGTP), dehydrogenazy glu-taminianowej (GDH), dehydrogenazy jabłcza-nowej (MDH). Enzymy te, nazwane wskaźnikami (indykatorowymi), są pochodzenia cytoplazmatycznego lub mitochondrialnego i przejawiają zwiększoną aktywność w osoczu w uszkodzeniach hepatocytów.

Oznaczanie aktywności aminotransferazy asparginowej (AspAT, dawniej GOT) iaminotransferazy alanino wej (A1AT, dawniej GPT), ma znaczenie zasadnicze w rozpoznawaniu chorób wątroby. Ich aktywność wzrasta w następstwie uszkodzenia i martwicy tkanek. W związku z dużym stężeniem tych enzymów w wątrobie i mięśniu sercowym oznaczanie ich w przypadkach chorób wątroby i w zawale mięśnia sercowego ma znaczenie diagnostyczne. Najwyższą aktywność aminotransferaz stwierdza się u chorych z ostrym zapaleniem wątroby. Mniejszy wzrost aktywności towarzyszy przewlekłym chorobom wątroby.

W rozpoznaniu różnicowym żółtaczek znaczenie ma oznaczanie aktywności aminotransferaz w korelacji z oznaczaniem poziomu bilirubiny, fosfatazy alkalicznej oraz zachowaniem aktywności innych enzymów wskaźnikowych. Pewne znaczenie diagnostyczne przypisywano tak zwanemu współczynnikowi Ritisa: AspAT/AlAT. Współczyn-» nik powyżej 1 stwierdza się w przewlekłych chorobach wątroby, głównie w marskości, oraz dość często w przerzutach nowotworowych do wątroby. W żółtaczce spowodowanej wirusowym zapaleniem .wątroby współczynnik ten w zasadzie jest niższy od 1. Okresowe oznaczanie aktywności aminotransferaz ma duże znaczenie wobec współzależności rozległości zmian i wielkości martwicy oraz aktywności tych enzymów.

Fosfataza zasadowa może być pochodzenia wątrobowego, kostnego, jelitowego i łożyskowego. W chorobach zarówno wątroby, jak i dróg żółciowych aktywność fosfatazy zasadowej jest często podwyższona. Przyczyny tego wzrostu nie są całkowicie wyjaśnione. Być może wchodzi w grę kilka czynników. Istnieje wiele metod oznaczania aktywności fosfatazy zasadowej. W kraju najczęściej po-?' sługujemy się metodą Bodanskyego (B); ma też zastosowanie metoda Kinga-Armstronga (KA). Wartości prawidłowe to 1—4 j. B oraz 3—13 j. KA. Znaczne zwiększenie aktywnoścfr fosfatazy zasadowej stwierdza się w niedrożności dróg żółciowych. Podwyższenie aktywności tego fenzymu obserwuje się też w chorobach miąższu wątroby, którym towarzyszy cholestaza wewnątrzwątrobowa, a także w chorobach dróg żółciowych i wątroby, przebiegających bez żółtaczki, lecz z zabu-r rżeniami drożności w odpływie żółci. Zwiększona aktywność fosfatazy zasadowej w surowicy krwi u pacjentów po przebytej cho-lecystektomii może przemawiać za istnieniem zmian we wspólnym przewodzie żółciowym (zrosty, zwężenia itp.).

Należy pamiętać, iż podwyższenie aktywności fosfatazy zasadowej spotykamy w wielu innych chorobach, głównie układu kostnego, w których ma miejsce wzrost aktywności osteoblastów. Należy tu podkreślić, iż fosfataza zasadowa stanowi zespół enzymów.

Określanie gamma-glutamylotranspeptyda-zy (GGTP) znalazło zastosowanie w diagnostyce wielu schorzeń wątroby. Wysoką aktywność GGTP stwierdza się w żółtaczkach zastoinowych i cholestatycznej postaci wirusowego zapalenia wątroby. Podwyższenie tej aktywności obserwuje się poza tym w ostrym zapaleniu i marskości wątroby.

Podwyższona aktywność GGTP w przypadkach przebiegających bez żółtaczki może sugerować istnienie nowotworu złośliwego wątroby. W nowotworach tych podwyższona zostaje aktywność zwłaszcza frakcji A— —GGTP. We wczesnej diagnostyce przerzutów nowotworowych do wątroby wielce przydatne jest określanie aktywności GGTP. Wysoka aktywność przemawia za ich obecnością. Określanie GGTP może być przydatne dla wyboru postępowania (leczenie operacyjne).

W przewlekłych chorobach wątroby obnażenie aktywności gamma-glutamylotranspep-tydazy przemawia za złym rokowaniem. Aktywność ta bowiem w stanach zapalnych wątroby ma niejako ilustrować zachodzące w wątrobie procesy odnowy, rozrostu.

Aminopeptydaza leucynowa (LAP) ma o-becnie stosunkowo niewielkie znaczenie w diagnostyce żółtaczek. Wzrost jej aktywności występuje zarówno w uszkodzeniach miąższu wątroby, jak i żółtaczce mechanicznej. Są doniesienia o istnieniu 2 frakcji.

W wirusowym zapaleniu wątroby ma wzrastać głównie aktywność LAP I, w żółtaczce mechanicznej zaś LAP II. Niektórzy uważają, iż jednoczesne określanie LAP i AP pozwala, w przypadku wzrostu aktywności obu enzymów, ułatwiać rozpoznanie cholestazy.

Wzrost aktywności GLDH występuje w ostrych chorobach wątroby i śpiączce wątrobowej, żółtaczce mechanicznej oraz przerzutach nowotworowych do wątroby. Ten enzym mitochondrialny pojawia się w dużych ilościach w surowicy w tych stanach chorobowych, w których występuje znacznego stopnia uszkodzenie mitochondriów komórek wątrobowych. Stąd duża aktywność GLDH w rozległych martwicach wątroby w następstwie zatruć, śpiączce wątrobowej. Wzrost aktywności transferazy karbamylo-wo-ornitynowej (OCT) przemawia także za ciężkim uszkodzeniem hepatocytów.

W ostatnich latach wprowadzono do diagnostyki chorób wątroby określanie acylazy aktywowanej przez kobalt. Aktywność ta wzrasta już w okresie bezżółtaczkowym wirusowego zapalenia wątroby, a ponadto w przewlekłych zapaleniach miąższu wątroby, nowotworach wątroby.

Oznaczanie elektrolitów. Mówiąc o „próbach wątrobowych”, których podstawą są badania elektrolitów, myślimy o oznaczaniu w surowicy krwi cynku, żelaza i miedzi oraz wskaźnika Fe/Cu.

Zawartość żelaza w surowicy jest bardzo znacznie podwyższona w ostrych stanach zapalnych i uszkodzeniach toksycznych wątroby. W żółtaczkach mechanicznych jest ona prawidłowa, podobnie w marskości wątroby.

Stężenie miedzi zwiększa się bardzo znacznie w żółtaczkach mechanicznych, zwłaszcza na tle nowotworowym. W ostrych stanach zapalnych jest ono także podwyższone, ale nie tak wyraźnie jak zawartość żelaza.

Wskaźnik Fe/Cu w warunkach prawidłowych wynosi 0,8—1,2. W żółtaczkach miąższowych wskaźnik ten wzrasta do 2,0 i powyżej, a w żółtaczkach mechanicznych jest obniżony nawet do 0,4.

Oznaczanie żelaza i miedzi ma w sumie ograniczone znaczenie, aktualnie większą wartość przypisujemy oznaczaniu cynku. Zmniejszenie zawartości cynku w surowicy występuje w marskości zanikowej wątroby i hepatopatiach poalkoholowych.

Próby barwnikowe. Wydalanie niektórych barwników, a głównie bromosulfoftaleiny (BSP) i zieleni indocyjaninowej, służy nam do badania wydolności miąższu wątroby i drożności dróg żółciowych.


 

Podobne prace

Do góry