Ocena brak

PROBABILIZM

Autor /truchtacz Dodano /12.11.2012

 

PROBABILIZM (łc. probabilis = prawdo­podobny) ang. probabilism; fr. probabilisme; run. Probabilismus

1. t. pozn. Doktryna kwestionująca war­tość poznania, odbiegająca jednak zarówno od skrajnego -^ sceptycyzmu (1), jak i od teoriopoznawczego ^ dogmatyzmu (2). Według probabilizmu teoriopoznawczego umysł ludzki nie może osiągnąć wiedzy bezwzględnie pewnej, lecz tylko mniej lub bardziej prawdopodobną. Probabilizm w tej postaci był reprezentowany w Nowej Akademii (Arkezylaos, Karneades).

 

2. metod. Pogląd, według którego wyni­ki badań naukowych zarówno empirycz­nych, jak i formalnych są tylko prawdopo­dobne. Taki charakter mają również pra­wa przyrody, a zdania uważane za pra­wdziwe są jedynie w wysokim stopniu prawdopodobne. Podobnie i w filozofii należy zadowalać się rozwiązaniami naj­bardziej prawdopodobnymi (A. A. Cournot). Według współczesnego probabili­
zmu rozstrzygnięcia definitywne są upra­womocnione jedynie na terenie nauk for­malnych, czysto analitycznych; wiedza dotycząca rzeczywistości transcendentnej, odwołująca się do bezpośredniego pozna­nia jest obalalna, a wszelkie weryfikacje i falsyfikacje przeprowadzane na jej tere­nie są jedynie prawdopodobne lub uprawdopodabniające (H. Reichenbach, T. Czeżowski).

3. et. Jeden z tzw. —> systemów moral­nych, zajmujący pośrednie miejsce między -> tucjoryzmem a -^ laksyzmem (2), najpowszechniej uznawany przez katolickich etyków i moralistów. Podstawowa teza
probabilizmu etycznego stwierdza, że w przypadku pojawienia się wątpliwości co do obowiązywalnośd normy -prawa (IC) pozytywnego żywiącemu taką wąt­pliwość wolno kierować się własnym zda­niem wówczas, kiedy racja przeciwko obowiązywalności owej normy jest rze­czywiście prawdopodobna, a także i wów­czas, kiedy racja za jej obowiązywalnością jest równie, a nawet bardziej prawdopo­dobna. Reguła ta opiera się na założeniu, że prawo pozytywne wątpliwe nie obo­wiązuje {lex dubia non obligat), a poza tym zmierza ona do uniknięcia dodatkowych trudności praktycznych, jakie wynikają z niemożności wyważenia, czy racje są równie prawdopodobne bądź też która z nich jest bardziej, a która mniej prawdo­podobna. W każdym zatem wystarczająco uzasadnionym przypadku, kiedy zachodzi wątpliwość co do mocy obowiązującej danej normy prawa pozytywnego, przy­sługuje człowiekowi wolność decyzji, by­leby kierował się racjami rozumnymi i po­czuciem odpowiedzialności. W przypad­ku zaś, kiedy wątpliwości, nawet z dużym prawdopodobieństwem uzasadnione, od­noszą się do —> prawa (IB) naturalnego, zwolennicy probabilizmu przyjmują, zgo­dnie z założeniami —> tucjoryzmu, zasadę większego bezpieczeństwa moralnego.

Podobne prace

Do góry