Ocena brak

PRAWDZIWOŚĆ

Autor /truchtacz Dodano /12.11.2012

 

PRAWDZIWOŚĆ łc. yeritas; ang. truth-fulness; fr. verite; nm. Wahrheit


1. t. pozn. Prawdziwość w sensie logi­cznym — relacjonalna cecha językowych struktur asertywnych (ściśle biorąc cecha taka przysługuje jedynie osądom /!/, zdaniom zaś o tyle, o ile są językowymi odpowiednikami sądów). W ujęciu klasy­cznym cechę tę wyznacza aspektywna zgodność treści poznania z jego przed­miotem, tzn. zgodność pod określonym względem (aspektem), rozumiana jako identyczność owej treści z przedmiotem poznawanym jedynie w pewnym zakre­sie. Należy odróżniać zgodność poznaw­czą jako adekwatność aspektywna od -^ adekwatności (1) w sensie właściwym., polegającej na ujmowaniu danego przed­miotu we wszystkich stosujących się do niego aspektach (prawdziwość absolutna, równoznaczna z prawdziwością w sensie ontologicznym — zob. wyżej /2/). We­dług ^ absolutyzmu (1) teoriopoznawczego zgodność poznawcza jest niestopniowalna, niezmienna, niezależna od te­go, kto i w jakich okolicznościach uznaje dany sąd.

Od prawdziwości materialnej (empirycznej), która polega na zgodności sądu z jego przedmiotem formalnym i jest cechą zdań uznawanych na podstawie do­świadczenia, odróżnia się (I. Kant) pra­wdziwość formalną (analityczną), czyli prawidłowość poznania, występują­cą wówczas, gdy nie zostały naruszone lo­giczne reguły związków między elemen­tami poznania. Prawdziwość analityczna jest bądź prawdziwością -^ tautologii (1) logicznych, bądź ich podstawień, bądź zdań analitycznych w sensie węższym (np. „Żadne czerwone nie jest zielone"). O prawdziwości formalnej rozstrzyga się wyłącznie za pomocą środków logiczno-językowych, ^. na podstawie rozumienia wyrażeń i prześledzenia ich formalnej struktury, natomiast o prawdziwości ma­terialnej rozstrzyga się korzystając ponad­to z metod doświadczalnych. Kryterium prawdziwości twierdzeń uznawanych za prawa nauki stanowi ich zgodność z rze­czywiście występującymi prawidłowo­ściami opisywanymi przez te prawa. —> Pra­wda (I) poznawcza.

2. metaf. Prawdziwość w sensie ontologicznym — zgodność danego bytu z jego wła­sną naturą lub z wzorcem (np. z zamysłem artysty). W wypadku bytów przygodnych zgodność ta jest -^ tożsamością (3) relatyw­ną, niepełną^ proporcjonalną i stanowi rację ich zrozumiałości {-^ inteligibilności). -> Pra­wda (n) ontyczna.

Podobne prace

Do góry