Ocena brak

Pracownie krzemieniarskie - Charakterystyka ogólna, ważniejsze centra pracowniane na terenie Europy Środkowej

Autor /KolesHaHa Dodano /07.08.2013

Obok stanowisk „podomowych’'. zawierających inwentarze lub fragmenty inwentarzy wchodzących w skład pojedynczych obiektów mieszkalnych, łub całych osad, od dawna już odkrywano stanowiska o inwentarzach odbiegających zestawem charakterystycznych form od inwentarzy typowych dla stanowisk typu mieszkalnego (podomowych).

Interpretowano takie odbiegające charakterem wyrobów stanowiska jako dowód istnienia pewnych prymitywnych grup znanych kultur paleolitycznych i mezolitycznych, rozwijających się równolegle z tymi kulturami, lecz stojących znacznie niżej pod względem znajomości techniki krzemieniarskiej. Te prymitywne grupy miały się posługiwać narzędziami tzw. grubej serii (Grobreihe), używając niekiedy wyrobów wyjątkowej wielkości zwanych gigantolitami. Dokładna analiza tak interpretowanych i innych jeszcze stanowisk pozwoliła na zwrócenie uwagi na pewne, powtarzające się cechy ich inwentarzy.

Stwierdzono, że pewne, bardzo zresztą nieliczne formy narzędzi można porównać z narzędziami stanowisk podomowych, oraz że olbrzymia większość wyrobów występujących na takich stanowiskach jest związana z procesem produkcyjnym wstępnego zaprawiania konkrecji kamiennych i obróbką, oraz eksploatacją obłupni i rdzeni, a także, w pewnych wypadkach,produkowaniem gotowych już narzędzi. W konsekwencji uznano tego typu stanowiska za pracownie krzemieniarskie.

Stanowiska typu pracownianego znane są już z okresu paleolitu dolnego, a następnie środkowego. Są to pracownie, w których wytwarzano narzędzia. Do takich pracowni można zaliczyć obiekty odkryte na terenie Afryki (Sudan) i Europy (Francja), w których wytwarzano pięściaki. Pracownie tego typu z reguły towarzyszące stanowiskom podomowym mogą świadczyć o powstaniu najprostszych zaczątków specjalizacji w procesie produkcji krzemieniarskiej.

Mimo że stanowiska typu pracownianego znane są z terenu Starego Świata już z okresu dolnego paleolitu, podział cyklu produkcyjnego na poszczególne fazy produkcyjne nie.związane ze sobą pod względem miejsca i czasu dokonał się w paleolicie górnym. Zaczątki podziału na etap przygotowania rdzenia i etap jego eksploatacji widoczne są już w paleolicie środkowym, jednak pełny proces przygotowywania narzędzi był z reguły dokonywany na tym samym miejscu i w tym samym czasie.

Oddzielenie wstępnej obróbki konkrecji krzemiennych od pozostałych faz produkcyjnych, a następnie również wydzielenie uzyskiwania półsurowca z procesu produkcji narzędzi doprowadziło do powstania typowych stanowisk pracownianych nie związanych ze stanowiskami osadowymi. Pełny cykl produkcyjny rozpadł się na trzy zasadnicze etapy:

1 — obróbka wstępna konkrecji, wykonywanie obłupni i przygotowanie ich do eksploatacji;

2—produkcja    półsurowca (głównie wióry) i naprawa rdzeni;

3-ostateczne    przygotowanie narzędzi za pomocą retuszu.

Wytworzenie się specjalizacji pracownianej w odrębny facjes pracowniany dokonało się na terenie Europy Środkowej zapewne w starszej fazie paleolitu górnego, w ramach przemysłów szeleckich. Obok stwierdzenia występowania w tych przemysłach stanowisk pracownianych, stwierdzono także występowanie obłupni na ich stanowiskach podomowych. Pojawienie się obłupni na stanowiskach podomowych miało także miejsce w późniejszych przemysłach górnego paleolitu. Notujemy wtedy także występowanie składów (skarbów) obłupni. W późnej fazie paleolitu górnego i w paleolicie schyłkowym stwierdzamy wszystkie trzy atrybuty obecności facjesu pracownianego, to znaczy pracownie, oraz występowanie obłupni w stanowiskach podomowych i skarbach we wszystkich niemal przemysłach i kulturach.

Niezbyt jasno przedstawia się kwestia facjesu pracownianego w starszym mezolicie. Być może w tym okresie mamy do czynienia jedynie z pracowniami przydomowymi, brak natomiast typowych pracowni nakopalnianych. Są one znane z późnego mezolitu.

Pracownie nakopalniane towarzyszyły z reguły obszarom występowania surowców, których złoża były wykorzystywane nierównomiernie w różnych okresach przez przedstawicieli różnych kultur. Główne rejony pracowni przemysłów' szeleckich znajdowały się na terenie Gór Bukowych, na Morawach, a także na Górnym Śląsku i na terenie Transylwanii, nad północnymi dopływami

Białego Kereszu. Duży zasięg eksportu miały zwłaszcza pracownie morawskie. Obłupnie kwarcytowe z tego rejonu eksportowano m. in. na terenie Górnego Śląska. Pracownic przemysłów z ostrzami tylcowymi znajdowały się na terenie Górnego Śląska, nad Vlarem w Słowacji, w Górach Tokajskich oraz na terenie występowania surowców krzemiennych nad Prutem i Dniestrem. Znaczną rolę odgrywały zapewne pracownie górnośląskie, z których wyroby rozchodziły się na południe i południowy wschód, na teren Moraw i zachodniej Słowacji. W okresie schyłkowego paleolitu najbogatszy w pracownie krzemieniarskie jest niewątpliwie cykl mazowszański.

Ogromne skupienie pracowni cyklu ma-zowszańskiego znane jest zwłaszcza z północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, na miejscu wychodni krzemienia „czekoladowego”. Sporo stanowisk pracownianych znajduje się również na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz w rejonie Mielnika nad Bugiem.

Podobne prace

Do góry