Ocena brak

PRACA

Autor /truchtacz Dodano /12.11.2012

 

PRACA gr. ergasia, to ergon, ho pónos; łc. lahor, opera, -ae, opus; ang. labour, work; fr. trayail; nm. Arbeit

Świadoma i wolna (choć będąca życio­wą koniecznością) działalność człowieka, połączona z ciągłym wysiłkiem, a mająca na celu tworzenie wartości materialnych lub duchowych. Jest ona podstawą egzy­stencji społeczności ludzkich i zarazem warunkiem ich rozwoju. Z punktu widze­nia prakseologicznego praca jest działa­niem heterotelicznym (tzn. skierowanym do jakiegoś celu znajdującego się poza nim samym), w odróżnieniu od —> zabawy, bę­dącej działaniem autotelicznym (tj. takim, które jest celem samo dla siebie). Pojęcie pracy ludzkiej można rozpatrywać przy­najmniej w trzech aspektach:

  1. psychofizjologicznym — jako koniecz­ność natury, dzięki której człowiek rozwija swoje uzdolnienia, nabywa sprawności;

  2. ekonomicznym — jako wysiłek zmie­rzający do osiągnięcia użytecznych społe­cznie dóbr i zaspokajający istotne potrze­by ludzkie;

  3. moralnym — jako akt ludzki (osobo­wy), a więc czynność świadomą (celową) i wolną, podlegającą ocenie moralnej.

Problematyka pracy jest szczegółowym zagadnieniem filozoficznym, a jej przedmiot — np. w ujęciu filozofii bytu — nale­ży do kategorialnej metafizyki. Koncepcja roli, wartości i godności pracy zależy od przyjętej koncepcji osoby. Na przykład konsekwencją rozumienia człowieka — za Platonem, Augustynem, R. Descartes'em — jako nieistotowego, paralelistycznego po­łączenia duszy z ciałem jest traktowanie pracy jako działania, które nie doskonali podmiotu i jest wypełnieniem kary, ele­mentem pokuty lub wstępnej ascezy. W uję­ciu metafizyki tomistycznej praca jako właściwe człowiekowi działanie w zakre­sie postępowania i wytwarzania jest -^ przypadłością (1) osoby, a więc bytem nie­samodzielnym w istnieniu, i wprawdzie może być przedmiotem osobnej analizy, ale nie w oderwaniu od analizy osoby. Według tej koncepcji źródłem i przyczyną określonej pracy, czyli określonego kształ­towania relacji społecznych, uzyskiwania wytworów i nabywania różnych spraw­ności — tak teoretycznych, jak i praktycz­nych — w zakresie właściwych człowie­kowi uzdolnień jest osoba ludzka jako sa­modzielnie istniejący byt. Wynikiem pra­cy jest nie tylko proporcjonalna doskona­łość dzieła (finis operis — dziedzina kultu­ry), lecz również proporcjonalna doskona­łość jego twórcy (finis operantis — poziom duchowy), co uzasadnia w praktyce god­ność osoby ludzkiej i określa zależną od tej miary godność samej pracy.

Dominujące współcześnie filozoficzne koncepcje pracy wyrukają na ogół z kultu­rowych koncepcji osoby ludzkiej i same mają orientację kulturową, aksjologiczną. Związane z różnymi odmianami filozofii świadomości czy filozofii wartości, w któ­rych przedmiotem analiz jest —> kultura (1) lub przeżycia człowieka, traktują pracę jako fakt w dużym stopniu samodzielny ontycznie. Najbardziej charakterystyczne są trzy takie koncepcje:

1. U K. Marksa: praca to działanie uze­wnętrzniające człowieka i jednocześnie tworzące osobę ludzką, pojmowaną tu ja-

ko odbicie zacłiodzącycłi historycznie sto­sunków społecznych, które są kształtowa­ne przez człowieka i same go z kolei kształ­tują. Proces ów umożliwia samorealizację osoby ludzkiej.

  1. W strukturalizmie M. Foucaulta: pra­ca jest czynnikiem powodującym wyod­rębnianie się człowieka w strukturze społecznej, zbudowanej z osób i wiążących je między sobą relacji. Czynnik ów wyzna­cza określoną w danym momencie dziejo­wym -^ episteme (2), np. episteme XIX w., jako historycznie zmienną strukturę my­ślenia.

  2. U M.-D. Chenu: praca jest podstawo­wym czynnikiem prawidłowego doskona­lenia się osoby ludzkiej we wspólnocie. Człowiek postrzegany jest tu jako natura dynamiczna, która podlega wielorakim procesom historycznym, a na ich tle praca — jako dzieło człowieka i zasada wspól­noty ludzkiej. Przywraca ona osobie war­tość i jeszcze ją potęguje, wyznaczając człowiekowi właściwe miejsce w całości wszechświata i pośród innych ludzi, po­wiązanych ze sobą dzięki niej poczuciem solidarności. W aspekcie teologicznym Chenu określa pracę jako kontynuację Bo­żego dzieła stworzenia.

Podobne prace

Do góry