Ocena brak

Powstanie Wielkopolskie 1918 roku - geneza i znaczenie

Autor /Pantaleon Dodano /01.05.2012

 

Mimo kapitulacji na froncie zachodnim Niemcy nie zamierzały ustępować z Wielkopolski, Pomorza i Górnego Śląska.

3-5 XII 1918 obradował Sejm Dzielnicowy zaboru pruskiego, który postanowił, że w sprawie przynależności państwowej Wielkopolski, należy czekać na werdykt konferencji pokojowej z Niemcami. Wielkopolanie byli pewni, że będzie on korzystny dla Polski, a nie „spieszyli się do Warszawy”, rządzonej przez lewicę.

Tymczasem gdy 26 XII do Poznania przybył Paderewski, grupy żołnierzy niemieckich zaczęły atakować ludność polską oraz znieważać flagi polskie i alianckie. Nazajutrz doszło do dalszych starć, a przeciwdziałanie polskie zmieniło się w powstanie, którego celem stało się uwolnienie Wielkopolski i Pomorza spod panowania niemieckiego.

W powstaniu wzięły udział oddziały Straży Ludowej, POW zaboru pruskiego, Służby Straży i Bezpieczeństwa oraz ochotnicy. Tam, gdzie Polacy dysponowali przewagą liczebną, usunięcie władz niemieckich odbyło się bez większych starć, natomiast ciężkie walki rozgorzały w Chodzieży, Inowrocławiu i Nakle. 8 I 1919 władzę na wyzwolonym obszarze przejęła Naczelna Rada Ludowa. Wojskami powstańczymi dowodził mjr Stanisław Taczak, a od 16 I 1919 gen. Józef Dowbór-Muśnicki.

Do połowy stycznia powstańcy wyzwolili Wielkopolskę do linii Noteci na pn., pasa jezior i błot odrzańskich na zach. oraz linii kolejowej Ostrów Wielkopolski-Rawicz na pd. Pod bronią stanęło łącznie 72 tys. powstańców. Po stratach jakie ludność Wielkopolski poniosła w czasie wojny był to wysiłek imponujący.

W połowie stycznia Niemcy zgromadzili większe siły i przystąpili, z udziałem lotnictwa i pociągów pancernych, do kontrofensywy w Bydgoszczy i z rejonu Dolnego Śląska. Krwawe walki trwały nad Odrą i Notecią oraz wokół Leszna.

Kontrofensywa nie złamała powstańców, a NRL podjęła (za pośrednictwem KNP) akcję dyplomatyczną, która doprowadziła do rozciągnięcia na front wielkopolski warunków rozejmu z Compiegne (11 XI 1918). Niemcy nie miały dość sił, by wznowić wojnę przeciw państwom Ententy i zgodziły się na rozejm, który podpisano 16 II 1919 w Trewirze.

Obszar wyzwolony znalazł się pod kontrolą NRL*, która w V 1919 przekazała dowództwo nad oddziałami powstańczymi J. Piłsudskiemu. O przynależności terenów objętych powstaniem miała zadecydować konferencja wersalska, która przyznała Wielkopolskę Polsce.

Powstanie Wielkopolskie 1918-19 już piąte (poprzednie: 1794, 1806, 1846, 1848) o tej nazwie, okazało się jedynym zwycięskim polskim powstaniem narodowym.

Podobne prace

Do góry