Ocena brak

POWIASTKA, niewielki utwór narracyjny prozą lub wierszem

Autor /kasia17 Dodano /16.03.2012

POWIASTKA, niewielki utwór narracyjny prozą lub wierszem, będący rodzajem pouczenia zwróconego gł. do dzieci i młodzieży. Należy do kręgu literatury —» dydaktycznej, rozpowszechnianej w XIX w. Dzięki prostocie i komunikatywności była często stosowana także w literaturze —» ludowej. Informowała za pomocą odpowiedniej historyjki o tym, co jest stosowne lub naganne moralnie. P. biedermeierowska (—» biedermeier), tworzyła wtzór postępowania odpowiadający ówczesnym ideałom „rodzinno-domowym". Z czasem p. nazywano każdy krótki utwór epicki, ograniczający się do jednego zdarzenia, z dziecięcym najczęściej bohaterem, opatrzony pouczającą puentą. Do gatunku tego, jako jedna z pierwszych na gruncie pol., sięgnęła K. Tańska (Hoffmanowa), dorzucając do istniejącego kanonu cnót, jakie należy wpoić dziecku, patriotyzm, np. w zbiorkach Powieści moralne dla dzieci 1820, Wiązanie Helenki 1823, oraz w p. druk. w —» „Rozrywkach dla Dzieci". Popularne p. wierszowane pisywał S. Jachowicz, współred. —» „Dziennika dla Dzieci", autor m. in. Bajek i powieści (1824, rozszerzone w wyd. 6 ukazały się jako Powiastki i bajki t. 1—4 1842—47) oraz zbioru Sto nowych powiastek (1853). Nast. tradycję p. podjęli J. Chęciński (Dziennik grzecznego Władzia 1867, liczne tłum. tego typu utworów, gł. Ch. Schmida) i L. Niemojowski (Ziarenka 1865, Trójlistek 1881) wnosząc już pozytywist. ocenę wartości nauki i pracy. Mniej lub bardziej otwarcie moralizujące p. wychodziły spod pióra W. Bełzy, Z. Bukowieckiej, J.K. Gregorowicza, W. Izdebskiej, J. Papi. Wraz z pozytywist. przesunięciem uwagi z moralistyki na cele oświat, pojawiła się p. ucząca: przyrody, geografii, fizyki - m. in. M. Weryho, M.J. Zaleskiej, J. Warnkówny, etnografii i historii - P. Krakowowej (Niespodzianka, 1844, Powieści z dziejów naszych 1882), M. Konopnickiej (Czytania dla Tadzia i Zosi 1892). P. stosowana w tzw. literaturze popularnej, przeznaczonej „dla ludu" (wiejskiego, później także miejskiego), uprawiana przez W.L. Anczyca, Gregorowicza, J. Grajnerta, Z. Kowerską, K. Prószyńskiego i in. upowszechniała, podobnie jak całe tego typu piśmiennictwo, określone wzory kulturowo-oświatowe. P. scjentystyczna stała się podstawowym tekstem w pisemkach (m. in. —» Przyjaciel Dzieci"), elementarzach, podręcznikach początkowego nauczania, częstym w prasie lud. ( —» „Zorza", —» Gazeta Świąteczna") i kalendarzach (np. Gość - Kalendarz Promyka), a p. literacka najbardziej skutecznym przekazem wiedzy z historii, literatury i kultury.

Podobne prace

Do góry