Ocena brak

POTOCKI STANISŁAW KOSTKA

Autor /kasia17 Dodano /16.03.2012

POTOCKI STANISŁAW KOSTKA, ur. w listopadzie 1755 w Lublinie, zm. 14 IX 1821 w Wilanowie, brat Ignacego, działacz polit. i kult., mówca, publicysta, krytyk lit. i teoretyk literatury, historyk sztuki, kolekcjoner. Należał do zubożałej gałęzi rodu Potockich; wykształcony w —» Collegium Nobilium i podróżach zagr. 1772-75, przez małżeństwo z A. Lubomirską wszedł w krąg Czartoryskich i zyskał znaczny majątek, z którego dochody obracał m. in. na uprawiane ze znawstwem kolekcjonerstwo dzieł sztuki i bibliofilstwo (cenny księgozbiór wilanowski, połączony po 1809 z biblioteką brata). Poseł na sejmy od 1778, na Sejmie W. działacz stronnictwa patriot., uczestnik kampanii 1792 i spisku przedinsurekcyjnego na emigracji, w powstaniu 1794, uwięziony przez władze austr., nie wziął udziału. Jeden z najwybitniejszych mężów stanu Księstwa Warsz. (prezes Izby Edukacyjnej, Rady Stanu i Rady Ministrów) i Królestwa Pol. (prezes Rady Stanu, minister oświecenia, od 1818 prezes senatu), położył wielkie zasługi w zakresie rozwoju i organizacji oświaty. Był też jednym z założycieli i czynniejszych członków —» Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz dostojnikiem wolnomularskim. Krótko przed śmiercią został odsunięty od wpływów w wyniku intryg środowiska klerykalnego i uwstecznienia polityki Aleksandra I.

Literacka i nauk. twórczość P. obejmuje mowy sejmowe i okolicznościowe (m. in. pogrzebowe, którym gł. zawdzięczał sławę „księcia mówców"), pochwały zmarłych czł. TPN (m. in. J. Szymanowskiego, G. Piramowicza), przeróbkę dzieła J.J. Winckelmanna O sztuce u dawnych, czyli Winkelman polski (cz. 1-3 1815) - pierwszą w Polsce pozycję nauk. z dziedziny historii sztuki, felietony (—» Świstek krytyczny), wypowiedzi kryt., prace o języku (Rozprawa o języku polskim 1812) i stylu (Rozprawa o sztuce pisania 1813, O wymowie i stylu t. 1-4 1815-16), powieść satyr. —» Podróż do Ciemnogrodu (1820), a ponadto m. in. pisemka ulotne i wiersze (najczęściej nie ogł. lub przypisane mylnie in. autorom); 1816 wydał t. 1-2 Pochwał, mów i rozpraw. P. był przedstawicielem późnego oświecenia, zarówno w swojej działalności publ., jak w publicystyce i poglądach estet.-lit., zgodnych z teorią i praktyką klasycyzmu (—» klasycyzm postanisławowski), zależnych zwł. od J.F. de Laharpe'a i H. Blaire'a; zwalczał ostro wszelkie przejawy tendencji preromant., traktując je jako odwrót od „wieku oświeconego" do średniow. „mistycyzmu".

Pochwałę Szymanowskiego i Rozprawę o krytyce (1811) oprac. Z. Libera w: Polska krytyka literacka (1800-1918). Materiały, t. 1,W. 1959.

J. STARZYŃSKI S.K.P. jako historyk i teoretyk sztuki, Roczn. Hist. Sztuki 1 (1956); Z. LIBERA S.K.P. jakopisarzi krytyk literacki, tamże; „Biul. Hist. Sztuki" 1972 nr 2 (materiały sesji nauk. w 150-lecie śmierci S.K.P., m. in. Z. Libera S.K.P. i jego rola w życiu literackim Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, J. Rudnicka Rola S.K.P. w polskim życiu kulturalnym).

Podobne prace

Do góry