Ocena brak

POROSTY, grzyby lichenizowane

Autor /Sabayyy Dodano /31.07.2013

Organizmy symbiotyczne powstałe na drodze ścisłego zespolenia samożywnego —> glonu lub sinicy (fotobiont) z cudzożywnym -» grzybem (miko-biont). Powstały w ten sposób organizm posiada cechy niespotykane u obu form założycielskich, np, specyficzne kształty plech czy zdolność syntezy pewnych związków chemicznych. Symbioza porostów może mieć różny charakter, od dość luźnych powiązań miedzy partnerami, aż po bardzo ścisłe zależności, łącznie z wnikaniem strzępek grzybni do komórek glonów.

Specyfika porostów pozwala im zasiedlać tereny trudno dostępne dla innych organizmów. Występują zarówno na obszarach polarnych, w odległości zaledwie 500 km od bieguna południowego, jak i na wysokości 5500 m n.p.m w Himalajach. W systematyce porosty są zaliczane do grzybów, początkowo traktowano je jako odrębną gromadę Lichenes, dzieloną na trzy kiasy: porosty workowe, podstawkowe i niedoskonałe. Obecnie są traktowane jako grzyby iichenizowane i zostały włączone do odpowiednich taksonów grzybów właściwych.

Ciało porostów nosi nazwę plechy, w zależności od jej budowy rozróżnia się porosty skorupla-ste, liściowate i krzaczkowate. Budowa ' wewnętrzna plechy występuje w dwóch wariantach. Jeśli komórki glonów, zwane gonidiami, tworzą wyraźnie wyodrębnioną warstwę, mówimy o piesze heterometycznej, jeżeli natomiast są równomiernie rozmieszczone na całym przekroju, powstaje plecha homeomeryczna. Zwykle na zewnątrz plechy powstaje warstwa korowa, spełniająca funkcje ochronne. Porosty, jako całość, rozmnażają się wegetatywnie poprzez urwistki (soredia) i wyrostki (izydia).

Pieiwsze z nich są drobne, powstają w soraliach i mają postać komórki glonu oplecionej strzępkami grzyba. Izydia są wyrostkami powierzchni plechy, które łatwo mogą się odłamać. Fotobiont nigdy nie rozmnaża się płciowo, natomiast grzyb wytwarza typowe dla niego narządy rozmnażania płciowego. Stąd typ symbiozy u porostów nazwano helotyzmem i jest to raczej specyficzna odmiana pasożytnictwa grzyba na jego samożywnym partnerze, która powstała na skutek długotrwałej ewolucji.

Porosty, dzięki swej samożywności i pionierskiemu charakterowi, zasiedliły wiele obszarów niedostępnych dla grzybów. Pojawienie się porostów przyspiesza wietrzenie skał, w ten sposób przygotowują one siedliska dla bardziej wymagających roślin, W zależności od powierzchni, którą porastają, wyróżnia się porosty epilityczne, rosnące na skałach, epigeiczne - na ziemi, epi-briofityczne - na zamierających mszakach czy szczątkach roślin kwiatowych, epifiliczne - na liściach roślin wiecznie zielonych, epifityczne - na korze i gałęziach drzew czy też epiksyliczne - na nagim drewnie.

Zwykle zasiedlają podłoża suche, chociaż istnieje kilka gatunków żyjących w wodach, głównie w potokach i w górskich stawach. Największe zbiorowiska tworzą na dalekiej północy, występując w tajdze i porastając tundrę. Stanowią tam również bazę pokarmową dla licznych bezkręgowców i pewnych kręgowców, np, reniferów.

Ze względu na dużą wrażliwość porostów na zanieczyszczenia, praktycznie nie występują one na obszarach silnie uprzemysłowionych i zurbanizowanych, np. w centrach miast. Ta cecha pozwala je stosować jako -» bioindykatory, tzw. skala porostowa służy do oceny skażenia ditienkiem siarki. Barwniki wytwarzane przez niektóre gatunki są wykorzystywane w przemyśle farbiarskim. Z porostu Rocella fuciformis otrzymuje się lakmus, wskaźnik alkacymetryczny, stosowany zwykle w postaci papierka wskaźnikowego.

Natomiast przemysł perfumeryjny wykorzystuje różne gatunki mąkli jako utrwalacze zapachu. Niegdyś porosty były również spożywane, np. chrobotki czy płucnica islandzka. Niektóre są spożywane do dzisiaj, np. w Japonii jada się kruszowicę jadalną, a na Bliskim Wschodzie spożywa się misecznicę jadalną, która była prawdopodobnie biblijną „manną".

Podobne prace

Do góry