Ocena brak

Polskie odrodzenie zakonne

Autor /BolekII Dodano /30.04.2013

Po Powstaniu Styczniowym zakony w zaborze rosyjskim doznały szczególnych represji. Wiele ich domówobjęto kasatą, do której przeprowadzenia wystarczyło podejrzenie o sprzyjanie ruchowi niepodległościowemu.Pozostawiono jedynie 25 męskich i 10 żeńskich klasztorów, tak zwanych etatowych, gdyżprzygnano im pensje za zabrane majątki. Ograniczono jednak liczbę osób zakonnych do czternastu wkażdym klasztorze, czyniąc wyjątek dla konwentu jasnogórskiego, w którym zostawiono 24 paulinów. Sczasem także etatowym klasztorom zabroniono przyjmować nowicjuszy, tak więc w 1804 roku na terenieKrólestwa Kongresowego było tylko 7 klasztorów męskich z 49 zakonnikami i 8 klasztorów żeńskich z76 zakonnicami.

Wbrew tym restrykcjom rozwijała się dążność do odrodzenia życia zakonnego. Jego inspiratorami i organizatoramistali się kapucyni: Prokop Leszczyński, pisarz ascetyczny, oraz Honorat Koźmiński (zm.1916, błogosławiony), twórca siedemnastu ukrytych zgromadzeń zakonnych (skrytek).

Odrodzenie objęło przede wszystkim wewnętrzne życie klasztorów. Dotąd doznając ucisku zewnętrznego,tkwiły w wewnętrznej stagnacji, miały małą liczbę powołań, przyjmowały kandydatów do nowicjatu,u których czasem decydowała chęć uchronienia się od służby wojskowej, cierpiały na niedostatek dobrychmistrzów nowicjatu. Odnowa wyszła od kapucynów, dokonując się przez rozwój pobożności maryjnej.Dobrze działał przykład nowych zgromadzeń polskiego pochodzenia.

W 1855 roku powstały felicjanki (zgromadzenie sióstr św. Feliksa z Cantalizio III zakonu regularnegośw. Franciszka Serafickiego). Założone przez ojca Honorata i Zofię Truszkowską, miały za cel wychowywaniedzieci i młodzieży oraz opiekę nad chorymi i ubogimi.

Ojciec Honorat założył w Zakroczymiu (1883) pierwsze męskie bezhabitowe zgromadzenie braci sługMaryi Niepokalanej, do opieki nad młodzieżą wiejską. Z niego wyłoniło się pod kierownictwem kapucynaIzydora Kajetana Wysłoucha laickie zgromadzenie synów Matki Boskiej Bolesnej (dolorystów),by jako wędrowni rzemieślnicy nauczali prawd katechizmowych w okolicach religijnie zaniedbanych.

Skrytki, założone przez ojca Honorata przy pomocy współzałożycielek z różnych grup społecznych,miały cele religijne dostosowane do aktualnych potrzeb; służki (1878): apostolstwo wśród ludności wiejskiej;westiarki (1880): zaopatrywanie ubogich kościołów w paramenty liturgiczne; franciszkanki odcierpiących (1882): pielęgnowanie chorych w szpitalach i domach prywatnych; sługi Jezusa (1884):opieka nad służącymi i zawodowe kształcenie dziewcząt; sercanki (1885): nauczanie młodzieży w szkołachi domach; siostry Imienia Jezusa (1887): apostolstwo wśród rękodzielniczek; obliczanki (1888):pogłębianie wiedzy religijnej u wiernych; małe siostry Niepokalanego Serca Maryi (1888): apostolstwowśród pracownic fabrycznych; wspomożycielki (1889): pomoc duszom czyścowym przez pełnionedzieła miłosierdzia; córki Maryi Niepokalanej (1891): apostolstwo wśród ludu miejskiego, wychowywaniei nauczanie dzieci; pocieszycielki (1894): praca oświatowa, czytelnie, biblioteki, nauczanie wszkołach; pasterzanki (1895): opieka nad moralnie upadłymi dziewczętami.

Do skrytek należały serafitki, założone (1881) przez Łucję Szewczyk do opieki nad kalekami, starcami iubogimi. Gdy jednak przeniosły się do Galicji, przywdziały habity i rozwinęły znacznie swą działalność.Siostry Rodziny Maryi powstały (1857) w Petersburgu, założone przez księdza Zygmunta Felińskiego,późniejszego metropolitę warszawskiego, ale ze względu na prawo rosyjskie pracujące jako osoby świeckiew ich pierwszym domu zakonnym, którym był formalnie zatwierdzony Przytułek dla Ubogich RzymskokatolickiegoWyznania. Posiadając domy w Galicji, mogły przyjąć habity. Stały się jednym z najliczniejszychpolskich zgromadzeń żeńskich. Przebywająca przez pewien czas u nich, Bolesława Lamentutworzyła w Mohylewie nad Dnieprem (1905) zgromadzenie misjonarek św. Rodziny.

Ksiądz Jerzy Matulewicz jako profesor Akademii Duchownej w Petersburgu (późniejszy arcybiskup wileński)założył tam tajny klasztor marianów, przyczyniając się do odrodzenia tego zgromadzenia polskiego,które istnieje od XVII wieku.

W zaborze pruskim powstało (1850) zgromadzenie służebniczek Bogarodzicy Dziewicy NiepokalaniePoczętej, założone przez świeckiego katolika, Edmunda Bojanowskiego (obecnie w Polsce najliczniejsze),do pracy nad ludem wiejskim, szczególnie do prowadzenia ochronek i pielęgnowania chorych. Zewzględu na prawa zaborców podzieliło się na cztery gałęzie: służebniczki pleszewskie, starowiejskie, dębickie i śląskie. W Poznaniu Maria Karłowska założyła (1893) zgromadzenie sióstr pasterek odOpatrzności Bożej do pracy nad zagrożonymi moralnie dziewczętami i kobietami.

Na Śląsku szybko rozwijały się elżbietanki, zwane szarymi, których pierwszy dom w Nysie utworzyłaKlara (Dorota) Wolff w celu pielęgnowania chorych w domach bez względu na wyznanie i sytuację materialną.We Wrocławiu ksiądz Jan Sznajder założył (1854) zgromadzenie sióstr Niepokalanego PoczęciaNMP (marianki), by opiekowały się zaniedbanymi dziewczętami i zakładami dla dzieci. We Wrocławiutakże (1859) do wychowywania dzieci, zwłaszcza sierot, ksiądz Norbert Spiske powołał zgromadzeniesióstr św. Jadwigi (jadwiżanki).

W Galicji jedenaście zakonów żeńskich przetrwało okres kasaty, ale z nich w sposób widoczny rozwijałysię karmelitanki, wizytki i benedyktynki.

Adam Chmielowski, Brat Albert (zm. 1916, święty), powołał do istnienia zgromadzenie braci (1888) isióstr (1891) III zakonu św. Franciszka posługujących ubogim (albertyni i albertynki).

Ks. Bronisław Markiewicz (zm. 1912), kapłan przemyski, następnie salezjanin zapatrzony w ideał św.Jana Bosko, gdy objął parafię w Miejscu Piastowym, zajął się najbardziej zaniedbaną młodzieżą, a dlaniesienia jej pomocy zorganizował (1894) Towarzystwo Powściągliwość i Praca, a wystąpiwszy zezgromadzenia salezjańskiego wyprowadził z tego Towarzystwa żeńskie i męskie zgromadzenie św. MichałaArchanioła (1893 michalitki, 1897 michalici).

We Lwowie klaryska matka Maria od Krzyża dała początek (1854) zgromadzeniu kontemplacyjnemuklarysek od wiecznej adoracji. Maria Mirska założyła (1857) zgromadzenie sióstr Opatrzności Bożejdo pracy wśród młodzieży społecznie niedostosowanej. Ksiądz Zygmunt Gorazdowski, ufundowawszywe Lwowie Zakład dla Nieuleczalnie Chorych i Ozdrowieńców oraz Zakład Dzieciątka Jezus jako żłobekdla dzieci, do posługi tym najbardziej potrzebującym powołał (1884) przy współpracy Salomei AdeliDanek zgromadzenie sióstr św. Józefa (józefitki).

Kolumba Białecka założyła (1861) w Wielowsi koło Tarnobrzegu zgromadzenie sióstr św. Dominika IIIzakonu (dominikanki) do podnoszenia oświaty wśród ludu.

Biskup Józef Pelczar stał się (1894) założycielem sióstr służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (sercankialbo pelczarki), by w oparciu o regułę III zakonu franciszkańskiego zajmowały się opieką nadsłużącymi i robotnicami oraz pielęgnowaniem chorych w domach.

W Galicji znajdowali schronienie zakonnicy czy nawet całe zgromadzenia, które doznawały prześladowaniaw innych zaborach. Mogły tu też zakładać swe domy nowe zgromadzenia z całej Europy. Z Włochprzybyli (1898) pierwsi salezjanie, potem (1900) salwatorianie, saletyni (1902), bracia szkolni (1903).Na Śląsku Opolskim powstał pierwszy klasztor werbistów, którzy przybyli (1907) z Holandii.

Zakony żeńskie przybywały jeszcze liczniej. Teresa Potocka sprowadziła siostry Matki Bożej Miłosierdzia,które otworzyły domy w Warszawie (1862) i Krakowie. Siostry Sacré-Coeur przybyły (1843) doLwowa, a Dezydery Chłapowski sprowadził je do Poznania (1872), lecz zostały wkrótce wydalone z powodu Kulturkampfu.

Na emigracji powstały trzy polskie zgromadzenia żeńskie, przy współdziałaniu zmartwychwstańców,zwłaszcza ks. Piotra Semenenki.

Józefa Karska i Marcelina Darowska dały początek (1857) zgromadzeniu córek Niepokalanego PoczęciaNMP (niepokalanek), które rozwinęły się, gdy po likwidacji domu rzymskiego przeniosły się (1863)do Jazłowca w Galicji, mając jako cel wychowywanie dziewcząt.

Franciszka Siedliska, po pobycie w Loreto, założyła w Rzymie (1875) dla celów wychowawczych zgromadzeniesióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu (nazaretanki), które swe domy otworzyło wkrótce wKrakowie, a następnie w innych krajach.

Celina z Chludzińskich Borzęcka i jej córka Jadwiga Borzęcka najwięcej zaczerpnęły z idei zmartwychwstańskiej,zakładając (1882) w Rzymie zgromadzenie sióstr Zmartwychwstania Pana Naszego JezusaChrystusa (zmartwychwstanki), by zajęło się wychowaniem dziewcząt i religijno-moralnym odrodzeniempolskiego społeczeństwa (Polek), zarówno na emigracji jak i w kraju. W Kętach koło Bielska-Białejpowstał (1891) ich pierwszy dom i nowicjat na polskiej ziemi.

Podobne prace

Do góry