Ocena brak

Polityka zagraniczna ZSRR w roku 1939

Autor /Wendelin Dodano /01.05.2012

 

Układ monachijski (30 IX 1938) był ostatnim ustępstwem państw zachodnich wobec agresywnych działań Hitlera. Kiedy Niemcy przedstawiły swe żądania Polsce, Anglia i Francja udzieliły jej wsparcia grożąc Niemcom interwencją zbrojną w przypadku ich agresji. W nowej sytuacji zarówno Niemcy jak i państwa zach. chciały pozyskać jako sojusznika ZSRR. Tymczasem ZSRR od pocz. 1939 prowadził podwójną grę.

Jego stosunki z Niemcami ulegały poprawie już od 1937, co wyrażało się m. in. zaniechaniem nieprzyjaznych wypowiedzi pod adresem drugiej strony. W ZSRR odwołano nawet źle postrzeganego przez Niemców ministra spraw zagr. - M. Litwinowa (był Żydem), zastępując go W. Mołotowem. W ZSRR, który był wobec Niemiec stroną aktywną, wyraźnie czekano na zachęcające do zbliżenia gesty drugiej strony.

Tymczasem od IV 1939 Kreml prowadził poufne rozmowy z państwami zach. w sprawie układu antyniemieckiego (rokowania toczyły się najpierw w Paryżu, później w Moskwie) - jednocześnie trwały tajne rokowania z Niemcami. Rozmowy z Anglia i Francją były jednak przeciągane, a niektóre problemy zbyt długo dyskutowane (rozpatrywane).

Gdy wydawało się już, że dojdzie do podpisania układu, ZSRR zażądał wymuszenia przez państwa zach. na Polsce i Rumunii zgody na przemarsz Armii Czerwonej przez terytoria tych państw oraz na obstawienie portów i wysp należących do państw bałtyckich. Wymagało to oczywiście kolejnych, długich pertraktacji.

ZSRR czekając wytrwale na konkrteną ofertę niemiecką nie chciał dopuścić do podpisania układu z Anglią i Francją, co wobec trwających tyle miesięcy rokowań trudno było wytłumaczyć. Postanowili więc Rosjanie postawić swoim rozmówcom warunki nie do przyjęcia i ich obarczyć winą za fiasko rozmów. Poszli w tej intrydze nawet dalej - winna okazała się Polska.

Sytuacja wyjaśniła się ostatecznie 23 VIII 1939, kiedy do Moskwy przybył minister spraw zagr. III Rzeszy J. von Ribbentrop, który podpisał ze swym radzieckim odpowiednikiem W. Mołotowem pakt o nieagresji wraz z tajną klauzulą o podziale Europy Środkowo- Wsch. na strefy wpływów. Litwę i ziemie polskie na zach. od linii Pisa- Narew- Wisła-San przyznano Niemcom zaś Łotwę, Estonię, Besarabię i ziemie wsch. Rzeczypospolitej - Sowietom.

Zawarty pakt odbiegał od dotychczasowej praktyki umów międzypaństwowych, gdyż zakładał pomoc zbrojną nawet w przypadku ataku Niemiec, bądź ZSRR na inne państwa (dotychczasowe przewidywały jedynie pomoc dla państwa zaatakowanego).

1 IX 1939 Niemcy napadły na Polskę, a 17 IX 1939, zgodnie z zawartym porozumieniem, to samo uczynił ZSRR. 28 IX 1939 ZSRR zawarł z Niemcami układ o przyjaźni i granicach, który dokonywał zmiany klauzuli prawnej w stosunku do układu z 23 VIII - linia demarkacyjna stała się granicą państwową (skorygowano też je przebieg: dla Rosjan Litwa, dla Niemców ziemie między Sanem i Bugiem).

W IX-X 1939 ZSRR wymusił na państwach bałtyckich podpisanie paktów wojskowych, które zezwalały Armii Czerwonej na tworzenie w państwach „sojuszników” baz i garnizonów dla 20-30 tys. żołnierzy. Układy te były wstępem do przeprowadzenia aneksji państw bałtyckich, co nastąpiło w VI 1940. Podobny los spotkał Besarabię i część Bukowiny.

30 XI 1939 ZSRR zaatakował Finlandię. „Wojna zimowa” trwała do 13 III 1940 i pozwoliła Stalinowi na opanowanie Przesmyku Karelskiego z Wyborgiem i pn. wybrzeży jeziora Ładoga (10% terytorium Finlandii).

Polityka zagraniczna ZSRR w 1939 zadecydowała o rozpoczęciu przez Hitlera wojny z Polską. Była to polityka agresywna i skuteczna. Znaczną część ówczesnych zdobyczy Stalin zachował po 1945.

Podobne prace

Do góry