Ocena brak

Podstawowe elementy układu termoregulacji

Autor /makumba Dodano /22.05.2014

Czujniki temperatury. Temperatura otoczenia lub jej zmiany wykrywane są przez termoreceptory obwodowe, natomiast temperatura wnętrza ciała przez termodetektory. Termoreceptory obwodowe zlokalizowane są głównie w skórze i dzielą się na receptory ciepła i zimna, przy czym tych ostatnich jest więcej. Termoreceptory są to wolne zakończenia nerwowe, które wyzwalają potencjały czynnościowe we włóknach dośrodkowych. Udowodniono także obecność termoreceptorów w górnych drogach oddechowych, niektórych odcinkach przewodu pokarmowego i mięśniach szkieletowych. Te obwodowe struktury termo-wrażliwe dostarczają informacji o aktualnej temperaturze zarówno do ośrodkowego mechanizmu termoregulacji, jak i do świadomości człowieka, na skutek czego odczuwa on zimno lub gorąco.

Liczne badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych umożliwiły wykazanie istnienia termodetektorów w mózgu, a ściślej mówiąc, w przedniej części podwzgórza, oraz w rdzeniu kręgowym. Termodetektory są neuronami, które reagują na lokalne podwyższenie temperatury wzrostem częstotliwości wyładowań elektrycznych, co prowadzi m.in. do zwiększenia częstości oddechów, czyli do tzw. dyszenia termicznego. U człowieka dyszenie termiczne ma niewielkie tylko znaczenie w usuwaniu nadmiaru ciepła. Termodetektory przedniego podwzgórza występują jednak również u człowieka i odgrywają istotną rolę w integracji informacji o stanie termicznym powierzchni i wnętrza ciała.

Ośrodek termoregulacji. Dwuczęściowy ośrodek termoregulacji zlokalizowany w podwzgórzu odbiera i integruje informacje o temperaturze wszystkich okolic ciała, stymulując poprzez odpowiednie efektory albo produkcję, albo eliminację ciepła z ustroju. W przedniej części podwzgórza mieści się ośrodek eliminacji ciepła regulujący wielkość utraty ciepła, natomiast w tylnej części podwzgórza - ośrodek zachowania ciepła, odpowiedzialny za ograniczenie usuwania ciepła z ustroju i stymulację jego wytwarzania. Obie części ośrodka termoregulacji są ze sobą połączone drogami biegnącymi po obydwu stronach bocznej części podwzgórza.

Zasada działania ośrodkowego mechanizmu termoregulacji polega na wykrywaniu. odchylenia aktualnej temperatury wewnętrznej od „zadanego” poziomu („set pointu”), który u człowieka wynosi 37°C, przekazywaniu informacji o tym odchyleniu do nadrzędnego ogniwa systemu i wysyłaniu odpowiednich poleceń do efektorów układu termoregulacji. W wyniku tych złożonych procesów dochodzi do wyrównywania odchylenia aktualnej temperatury wewnętrznej od poziomu jej nastawienia, czyli „set pointu” (ryc. 11.3). Przeważają opinie, że poziom nastawienia może ulegać zmianie, np. w czasie wysiłku fizycznego lub pod wpływem czynników wywołujących gorączkę. Podstawą działania układu termoregulacji jest więc ujemne sprzężenie zwrotne ze zmiennym poziomem nastawienia. Przypomina to działanie termostatu ze zmiennym poziomem nastawienia. Podstawą mechanizmu jest zespół neuronów podwzgórza wykrywających temperaturę krwi tętniczej przepływającej przez ten obszar mózgu.

 

Podobne prace

Do góry