Ocena brak

Platon i Arystoteles

Autor /kama02 Dodano /07.05.2012

Platon i Arystoteles byli myślicielami greckimi, którzy określili do dziś obowiązujący sposób przeprowadzania rozwazań filozoficznych.

Platon urodził się jako wolny obywatel Aten około roku 428 przed naszą erą. Należał do bogatej rodziny, której rodowód sięgał czasów ostatnich królów miasta. Ze źródeł można wywnioskować, że jego prawdziwe imię brzmiało Arystokles, a „Platon" to przydomek pochodzący od szerokości jego ramion. Jego edukacja obejmowała naukę czytania i pisania, muzyki, malarstwa i poezji oraz, co było uważane za niezbędny składnik wychowania wolnego obywatela, gimnastykę - cenioną wyżej jako przygotowanie do obrony miasta niż ćwiczenia z bronią.

Grecy znali i szanowali dorobek cywilizacji perskiej i egipskiej - z Bliskiego Wschodu przejęli wynalazek alfabetu oraz umiejętność obróbki metali i budowy okrętów. Egipcjanie i Persowie nazywani byli „barbarzyńcami", jednak określenie to nie miało negatywnych konotacji.

Język wraz z pismem stanowił jedną z podstaw kultury greckiej. Starożytni Hebrajczycy stworzyli poezję miłosną i religijną, tymczasem Grecy byli prekursorami pozostałych głównych form literackich w naszej kulturze (oprócz powieści): epiki, komedii i tragedii. Stworzyli także podwaliny historiografii, ekonomii oraz filozofii.

Dramaty i polityka

Przykładem tego, jak wielką wagę przywiązywali Grecy do języka i literatury, którą stworzyli, były rezultaty ekspedycji prowadzonej przez Platona z Aten do greckiej kolonii w Syrakuzach na Sycylii w roku 367 p.n.e. Jej celem miało być wprowadzenie w życie poglądów Platona dotyczących najlepszych form władzy, jednak skończyła się ona wybuchem wojny domowej. Ateńczycy zostali pojmani, jednak dano im szansę ocalenia życia w niezwykły sposób. Obywatele Syrakuz pragnęli wystawić sztuki, które prezentowano przedtem w Atenach, lecz nie mieli tekstów: żołnierz ateński mógł ujść z życiem, jeżeli był w stanie dodać choć jedną linię do rekonstrukcji dramatu!

Platon nie mógł właściwie uniknąć zaangażowania się w politykę. Był oczywiście filozofem, jednak przede wszystkim obywatelem miasta-państwa, czyli polis - od tego greckiego słowa wywodzą się wyrazy „polityka" i „policja". W Atenach wszyscy wolni obywatele, niezależnie od wykonywanych zajęć czy pełnionych funkcji, mieli wręcz obowiązek brać czynny udział w życiu politycznym miasta.

Czym było miasto-państwo? Chociaż często rządzili w nim królowie dziedziczni lub samo-zwańczy przywódcy albo władcy innych miast, polis było wspólnotą wolnych obywateli prowadzącą własną politykę wewnętrzną i obronną. W idealnej sytuacji nie miało być zbyt duże, Arystoteles twierdził, że całe jego terytorium powinno leżeć w zasięgu dźwięku trąbki, aby obywatele, którzy byli jednocześnie żołnierzami, sędziami, publicznością i aktorami w czasie festiwali teatralnych, arbitrami w sprawach polityki zewnętrznej, mogli zbierać się w wyznaczonych miejscach w celu omawiania spraw związanych z ich pierwszoplanowym zadaniem - obroną wolności.

W wieku około 20 lat Platon poznał Sokratesa, którego osobowość i poglądy znalazły się w centrum jego zainteresowania. Platon uczynił później Sokratesa bohaterem swoich Dialogów. Jeżeli Platon często uważany jest za pierwszego filozofa, kim byli w takim razie Sokrates i pozostali myśliciele, którzy działali przed Platonem? Uważani oni byli mianowicie za „mędrców", a ich działania i ideologia dotyczyły nie „filozofii" jako takiej, lecz stanowiły argumenty w ostrych dyskusjach na temat przeznaczenia, sprawiedliwości, natury oraz bogów, władzy i prawa.

Sam Platon uważał, że dyskusja słowna była cenniejsza niż słowo pisane i możliwe, że Dialogi stanowiły wyłącznie rodzaj reklamy stworzonej przez niego szkoły. Filozofia uprawiana w pismach jest dla Platona działalnością drugorzędną, czymś pomniejszym w stosunku do zaciętej, nawet agresywnej debaty słownej pomiędzy dwojgiem ludzi, z których każdy stara się wykazać, że przeciwnik myli się, zaprzecza sobie lub nie posiada wystarczającej wiedzy. Dialog według Platona składał się z dwóch części; krytycznej - polegającej na zaprzeczaniu przeciwnikowi i konstruktywnej - polegającej na pomaganiu mu w odkryciu prawdy. Jednak chcąc, nie chcąc właśnie Platon stworzył podwaliny filozofii „drugiego rzędu".

Wieczne formy

Co Platon zawdzięcza Sokratesowi? Głównie, jak się uważa, teorię idei i form. Sokrates bardzo często jako ostateczny argument pozwalający mu wygrać dyskusję przeprowadzał dowód, że przeciwnik odnosi się do ogólnego pojęcia, którego nie potrafi zdefiniować. Na przykład w Grecji i regionie Morza Egejskiego istniało wiele miast-państw i wiele różnych systemów prawnych oraz odmiennych form zachowań politycznych. Czym były w takim razie „prawo" i „sprawiedliwość"? Czy były wszędzie tożsame? Czy można je wobec tego oceniać, nie porównując ich przy tym do czegoś odmiennego od nich, nie jakiegoś konkretnego systemu prawnego czy sądowniczego, ani nawet ich uogólnienia, tylko czegoś poza nimi, abstrakcyjnej idei sprawiedliwości, która stała ponad wszystkimi swoimi niedoskonałymi realizacjami? Platon sformułował to jaśniej, wypowiadając się na temat form geometrycznych i matematycznych. Czym jest trójkąt? Figurą posiadającą trzy boki, której suma kątów równa się 180 stopni. Jednak jeżeli narysujemy trójkąt, będzie on miał wady - nie będzie idealny, a definicja wymaga trójkąta idealnego - takiego, jaki zawsze istniał, nie może zostać zniszczony, nie zmienia się i nie będzie miał końca. Takie pojęcia idealne, co może wydawać się ujęciem abstrakcyjnym i mało praktycznym, są dla Platona jedyną prawdziwą rzeczywistością, ponieważ stanowią niezmienną całość, a wszystkie ich realizacje ulegają deformacji. Idee stanowią odrębny świat i choć Platon często nazywa je „mitami", przedstawia je jako byty, które, w sytuacji, gdy nie można ich do końca poddać racjonalnej analizie, można uznać za istniejące w rzeczywistości.

Jak reagował Platon na ówczesne koncepcje polityczne? Tak jak większość z nas: z nadzieją i rozpaczą. Gdy Platon był dzieckiem, ambicje perorujących polityków spowodowały uwikłanie się Aten w tragiczną wojnę peloponeską ze Spartą. Kiedy w rezultacie upadła demokracja, Platon miał nadzieję, że bogata i dysponująca władzą grupa „trzydziestu tyranów", która objęła rządy, przywróci porządek - ufał im także dlatego, że dwóch z nich było jego bliskimi krewnymi. Jednak rządy terroru sprawiły, że stracił złudzenia. Jego nadzieje wzbudził także nowy kodeks praw z roku 399 przed naszą erą, lecz na mocy jego postanowień, osądzono i skazano na śmierć przez otrucie cykutą jego przyjaciela i nauczyciela, Sokratesa. Wtedy Platon wpadł w rozpacz i stwierdził, że nic w polityce nie zmieni się na lepsze, dopóki filozofowie nie zaczną rządzić rządzącymi.

Akademia

Po śmierci Sokratesa Platon podróżował i kontynuował studia, a po powrocie do Aten założył swą słynną Akademię. Nazwę swą zawdzięcza ona ogrodowi, w którym się znajdowała. Nad bramą wejściową znajdował się napis informujący kandydatów na studentów: „Wymagana znajomość matematyki". Platon spędził 20 lat ucząc w niej, tam też powstały wszystkie Dialogi (łącznie 34) dotyczące tematów takich jak piękno, sprawiedliwość, miłość oraz dobro. Najsłynniejszym jest chyba Państwo - opis państwa idealnego rządzonego przez grupę ascetycznych filozofów. Ich zarządzenia egzekwowali równie ascetyczni wojownicy. Na niższym poziomie struktury społecznej stała większość uprawniona do posiadania własnych majątków, dzieci i zobligowana do przestrzegania obowiązującego prawa.

Choć prawdą jest, że większość odkryć w matematyce w IV w. p.n.e. poczynionych zostało przez uczniów Platona, prawdą jest także, że kilku jego wychowanków zamieszanych było w spiski mające na celu ustanowienie tyranii. Sam Platon podejmował bezskuteczne próby reform w Syrakuzach.

Platon spędził ostatnie lata swego życia w Atenach w swojej Akademii. Zmarł w roku 348 lub 347 p.n.e., w trakcie prac nad pismem Prawa, w którym usiłował wykazać, że tylko bogu powierzyć można absolutną władzę sprawowaną w Państwie przez filozofów.

Najsłynniejszym uczniem Platona był Arystoteles, który nie zastąpił jednak mistrza w Akademii. Arystoteles urodził się w Macedonii. Jego ojciec, Nikomach, był nadwornym lekarzem Amintasa, dziada Aleksandra Wielkiego. Doświadczenia życia dworskiego zdobyte wtedy i później mogły przyczynić się do powstania niechęci, którą darzył władców i dwory.

Zawód medyka jest do dziś często przekazywany z ojca na syna i być może po ojcu właśnie Arystoteles odziedziczył zamiłowanie do biologii i nauki o leczeniu. Jego ojciec zmarł jednak, gdy chłopiec miał około 17 lat. Młodzieniec przeniósł się do Aten, gdzie został uczniem Akademii, w której spędził 20 lat. Analizował tam argumenty używane przez Sokratesa w różnych wystąpieniach, co miało później zaowocować pierwszym systemem logicznym wyłożonym w pismach pod wspólną nazwą Organonu („narzędzie"). W jednym z dialogów Platona Parmenides, napisanym wkrótce po jego drugiej wyprawie na Sycylię, wspomniana jest postać Arystotelesa.

Kiedy Platon umarł, Arystoteles nie przejął po nim szkoły, prawdopodobnie dlatego, że nie będąc obywatelem Aten, nie mógł zostać właścicielem nieruchomości. Wkrótce zresztą opuścił Ateny i udał się do Assos - miasta położonego na wschodnim brzegu Morza Egejskiego, gdzie uczniowie Platona zakładali nową akademię. Tam prawdopodobnie napisał pierwsze 12 rozdziałów Polityki, w której stwierdza, że najwyższym zadaniem polis jest zapewnienie możliwości uprawiania filozofii tym, którzy są do tego zdolni. Tam także napisał pracę o sztuce władzy, nie zachowaną do dziś, w której miał dowodzić, że, w przeciwieństwie do tego, co mówił Platon, znacznie lepiej byłoby, gdyby filozof nie był królem, ponieważ dawało mu to większą niezależność.

Po trzech latach pobytu w Assos, gdzie ożenił się, Arystoteles przeniósł się na wyspę Lesbos i poświęcił się studiowaniu biologii. Napisał tam rozprawę O duszy. Inaczej niż Platon, który twierdził, że dusza ludzka jest uwięziona w ciele i powinna walczyć o uwolnienie się, Arystoteles pisał, że dusza kontroluje ciało, lecz powinna pozostawać z nim w harmonii. Twierdził, że człowiek zbudowany jest z ciała i duszy, która działa na trzech poziomach: wegetatywnym, zwierzęcym i rozumowym. W roku 343 lub 342 przed naszą erą Filip II Macedoński poprosił Arystotelesa, by został nauczycielem jego syna - Aleksandra i filozof przeniósł się na dwór w Pełli. Polityczna działalność jego chlebodawców była jednak sprzeczna z jego poglądami, ponieważ ekspansja imperium Filipa i Aleksandra przyniosła koniec miastu-państwu, w takiej formie, jaką opisywał Arystoteles. W roku 335 przed naszą erą Arystoteles powrócił do Aten i otworzył własną szkołę, tak zwany Lejkon, położoną w pobliżu świątyni Apolla, w której nauczał przez 12 lat. Do przedmiotów, których tam uczono należały logika, medycyna, biologia i historia, a wykłady odbywały się w czasie spacerów, wobec czego szkołę czasem określano z grecka jako „perypatetycką".

Ostatnie dzieła Arystotelesa

Swoją ostatnią pracę O filozofii Arystoteles napisał w roku 348 p.n.e. Od tego czasu zajmował się badaniami, nauczaniem i tworzeniem rozpraw o charakterze ściśle technicznym. Ujawnia się w nich krytycyzm wobec obiegowych opinii współczesnych i dawniejszych, Arystoteles wykorzystuje w nich dedukcję logiczną wychodząc od prawd nie wymagających dowodu (dogmatów) lub tych, które odkrył dzięki namysłowi filozoficznemu oraz opisanym przez siebie narzędziom logiki.

Chociaż większość z jego pism dotrwała do naszych czasów jedynie we fragmentach, często zniekształconych, zachowały się części 30 prac.

Przez ponad tysiąc lat jego Logika uważana była za ostatnie słowo na temat wskazany w tytule. W swoich pismach Arystoteles analizował i zdefiniował pojęcia, których używamy do dziś: podmiot i orzeczenie, energia i potencjał, substancja i istota, ilość i jakość, rodzaj i gatunek oraz atom.

W roku 323 p.n.e., z chwilą śmierci Aleksandra Wielkiego, w Atenach prowadzono agitację antymacedońską. W obawie, że może podzielić los Sokratesa, Arystoteles opuścił miasto i zamieszkał w posiadłości swej matki w Chalkis, gdzie zmarł po przekroczeniu 60. roku życia.

Podobne prace

Do góry