Ocena brak

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI a literatura polska

Autor /wiola_87 Dodano /14.03.2012

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI, miasto woj., na Wysoczyźnie Piotrkowskiej. Pierwsza wzmianka 1217, prawa miejskie ok. 1313. Dogodne położenie na szlakach handlowych sprzyjało szybkiemu i pomyślnemu rozwojowi. Pierwsza szkoła parafialna powstała tu w XIII w. i choć nie osiągnęła zbyt wysokiego poziomu nauczania, działała nieprzerwanie ok. 400 lat. Według istniejącego podania w czasie walk o tron krak. miasto udzieliło schronienia Władysławowi Łokietkowi, zaskarbiając sobie jego przychylność. Ok. poł. XIV w. Kazimierz W. wydał tu statuty piotrkowskie - zbiór praw dla Wielkopolski. W okresie odrodzenia był P. jednym z gł. ośrodków życia polit. Rzplitej. W l. 1455-1628 stanowił miejsce licznych wieców, zjazdów i sejmów, z okazji których odwiedzali miasto m. in. J. Ostroróg, Kallimach, M. Kopernik, S. Orzechowski, A. Frycz Modrzewski i M. Rej, tocząc walki o reformy polit. i społeczne. W 1. 1578-1792 rozpatrywał tu sprawy wielkopol. Trybunał Koronny i w tym też czasie przyjął się drugi człon w nazwie miasta. Od poł. XVII w. P. powoli podupadał, niszczony na przemian klęskami żywiołowymi i najazdami szwedz. (1656-67, 1702). Jednak przez dłuższy czas stanowił jeszcze liczący się ośrodek kult.-oświat, z dwoma funkcjonującymi kolegiami - pijarskim (od 1675) i jezuickim (od 1706) oraz znamienitym gronem wykładowców, do których należał m. in. S. Konarski. W 1795 miasto zostało zagarnięte przez Prusy, nast. wchodziło w skład Księstwa Warsz. i Królestwa Pol.; od 1867 stolica guberni. Pierwszą tutejszą drukarnią była oficyna pijarska (1792-1801), nast. 1859 powstał zakład F. Bełchatowskiego, a ok. 1870 E. Pańskiego. Pierwszy działał prawdop. do 1914 i tłoczył gł. druki rei. i regionalia, drugi do 1939, wypuszczając podręczniki, czasopisma, beletrystykę. Od 1879 funkcjonowała również księgarnia i wypożyczalnia F. Jędrzejewicza. Jednym z pierwszych pism był tygodnik społ.-lit. —> „Tydzień" (1873-1906); ukazywał się Rocznik Piotrkowski (t. 1-4 1871-73 i 1876) wyd. przez A. Porębskiego, a red. przez M. Dobrzańskiego. W 1875 z inicjatywy K. Spana zorganizowano stały teatr, który działał do 1906. Na jego deskach występowały m. in. zespoły T. Smotryckiego i F. Ratajewicza, ale także wcześniej, przed powstaniem stałej sceny, kilkakrotnie odwiedzały miasto trupy W. Raszewskiego, J. Okońskiego i in. W 2 poł. XIX w. wraz z rozwojem przemysłu w P. wzrosła aktywność klasy robotniczej. Na pocz. XX w. ukazywały się tu tygodniki „Kronika Piotrkowska" (1909) i „Piotrkowianin" (1910), nast. „Wici" (1914) wyd. przez J. Kadena-Bandrowskiego. W 1909 otwarto Muzeum, którego inicjatorem i gł. organizatorem był M. Rawita-Witanowski, regionalista, autor wielu prac o P. Do gęstej sieci tutejszych szkół dołączyło 1916 nowo otwarte Seminarium Nauczycielskie Żeńskie, z czasem gł. placówka kult. miasta. Odbywały się tu kursy dokształcające, zebrania popularnonauk., gościnne wykłady I. Chrzanowskiego, L. Sawickiego, Z. Klemensiewicza. Do ważniejszych pism 20-lecia należał „Dzień Trybunalski", przekształcony później w „Głos Trybunalski" (1922-37), w którym debiutowała (1933) S. Szmaglewska, pochodząca z okolic P. Dorobek kult. i gosp. miasta został W znacznej mierze zniweczony przez wojnę, ale już wkrótce po wyzwoleniu przystąpiono do jego odnowy. Szczególne szanse zyskał P. 1975 wraz z awansem na stolicę województwa. Wychodzący po wojnie „Głos Piotrkowa" w 1958 został zastąpiony ukazującą się do dziś „Gazetą Ziemi Piotrkowskiej". Reaktywowano muzeum, wznowiła działalność biblioteka, organizująca spotkania autorskie, wieczornice lit., konkursy, wystawy. Jednym z przejawów ruchu amatorskiego był studencki teatr satyr. „Papuga", istniejący przy Studium Nauczycielskim. W 1969 staraniem władz miejskich, woj. i łódz. oddziału ZLP zainicjowano ogólnopol. konkurs „O Rubinową Hortensję", obejmujący debiuty z dziedziny poezji, prozy i reportażu. Znaczną aktywność przejawia Tow. Przyjaciół P., przyznające corocznie ludziom zasłużonym dla miasta nagrodę Złotej Wieży Trybunalskiej, oraz Tow. Literackie im. A. Mickiewicza; walny zjazd tego towarzystwa odbył się w P. 1970. Istotną rolę w życiu miasta odgrywa także Centrum Doskonalenia Nauczycieli, kierowane przez M. Fidelusa. W 1975 zapoczątkowano ogólnopol. Forum Teatrów Publicystycznych. W 1976 powstał Klub Lit., w którym znajdują oparcie zwł. młodzi twórcy, zarówno z terenu miasta jak i jego okolic. Do uznanych pisarzy regionu należą: J. Mieszczankowski, R. Orlewski, A. Puto, B. Wojewódzki.

I. KAŃSKI Szkoły piotrkowskie, Piotrków 1884; 7501atP.T, red. R. Rosin, Piotrków Tryb. 1967; 25 lat władzy ludowej na ziemi piotrkowskiej, red. tenże, Piotrków Tryb. 1971.

Podobne prace

Do góry