Ocena brak

Pierwotne formy wierzeń religijnych

Autor /Rufin Dodano /27.04.2012

 

-jakie były pierwotne wierzenia religijne do dziś nie wiadomo, powstaje wiele hipotez, archeologia prahistoryczna, etnologia dostarczają materiałów

-koncepcje ewolucjonistyczne:

religia rozwijała się monolinearnie

postęp opierał się na naturalnej wynalazczości człowieka, na reakcji na warunki środowiska

- A.Comte, L.H.Morganteoria fetyszyzmu

- E.B.Tylor – animizm

- H.Spencermanizm

- G.G.Frazermagia

- E.Durkheim – totemizm

- R.R.Marret – preanimizm

- E.Lang – pramonoteizm

- W.Schmidt – pramonoteizm + praobjawienie

Religie tradycyjne, religie pierwotne, zbiorcze określenie różnorodnych systemów wierzeniowo-rytualnych rdzennych mieszkańców Afryki, Azji, obu Ameryk, Australii i Oceanii, wyznawanych obecnie przez ok. 94 mln ludzi.

Cechy:

- naturalne pochodzenie (brak założyciela),

- ograniczenie kręgu wyznawców do członków jednego plemienia (grupy rodowej),

- brak kodyfikacji pisemnej doktryny opartej na magiczno-mitycznym myśleniu,

- ahistoryczność (czas mityczny) i izolacja świadomościowa,

- przenikanie przez sacrum wszystkich sfer życia i w związku z tym niewielka rola religijnych instytucji społecznych.

Ich badaniem zajmuje się zwł. etnologia religii i antropologia religii.

Podział:

- kryterium genetyczno-historyczne (podział ten ma obecnie jedynie wartość hist.) m.in.:

magia - zespół działań rytualnych, symbolicznych, których celem jest osiągnięcie w naturze lub społeczeństwie pożądanych skutków, postrzeganych jako niemożliwe do realizacji przez samo tylko działanie praktyczne, Praktyki magiczne obejmują zrytualizowane działania (manipulacje), obiekty materialne (rekwizyty, podobizny, leki), formuły tekstowe (zamawiania, zaklęcia), reguły określające stan uczestniczących w działaniu ludzi i rzeczy (nakazy czystości rytualnej, czas i miejsce wykonania, tabu).

Najczęstszym kryterium jest, różniący magię od religii, praktycyzm oraz przekonanie o samoczynnej skuteczności działania magicznego, odwołującego się do bezosobowych mocy.

animatyzm - traktowania przedmiotów i istot jako żywych, obdarzonych uczuciami i wolą, wypełnionych bezosobową siłą witalną (mana); E.B. Tylor utożsamiał animatyzm z szeroko pojmowanym animizmem jako wiarą w powszechne ożywienie przyrody;

totemizm - zespół wierzeń oraz instytucji religijno-społecznych oparty na uznawaniu mistycznej więzi pomiędzy jednostką lub grupą społeczną o wspólnym pochodzeniu, a określonym zwierzęciem (rzadziej przedmiotem lub rośliną), totemem; zwierzę totemiczne, uważane za przodka-opiekuna grupy, jest otoczone czcią i ochroną, której służy system zakazów zw. tabu; t. był typowy dla ludów społeczeństwa rodowego, występował zwł. w kulturach łowieckich,

fetyszyzm – (fetico – czary) W XVIII–XIX w. f. uznawany był powszechnie za jedyną religię pierwotną wyznawaną w społecznościach plemiennych, funkcjonując jako jej synonim.

Badania doprowadziły do ustalenia, że f. stanowi błędne uogólnienie różnorodnych zachowań magiczno-rel. (jak idolatria, kult przodków, wiara w mana, amulety i talizmany); fetysze nie są czczone same w sobie, ich kult dotyczy mocy wcielającej się w materialną postać: posążka, amuletu, symbolu, naczynia, kamienia, czaszki zmarłego itd. i mogącej się od niego uniezależnić; nie czci się więc samego przedmiotu, lecz moc sakralną

animizm - powszechna wiara w istnienie niematerialnych i zdolnych do samodzielnej egzystencji dusz, ożywiających wszystkie elementy kosmosu i przyrody, w tym człowieka. W religioznawstwie a. rozumiano dwojako: jako pierwszy etap rozwoju religii (religia pierwotna) oraz jako „minimum religii”.

We współcz. etnologii a. nie oznacza określonego typu religii pierwotnej, nie ma bowiem kultury, której religię można określić jako czysty a. (wiara w duchy); jest rozumiany jako forma światopoglądu, rządzącego myśleniem człowieka w kulturach tradycyjnych, wiążący się z widzeniem kosmosu jako żywego organizmu, którego poszczególne widzialne elementy, obiekty i procesy są skutkiem gry uosobionych duchowych sił, możliwych do obserwacji i manipulacji przez szamanów czy rel. wizjonerów.

szamanizm - ekstatyczny kompleks wierzeń i praktyk występujący w obrębie systemów rel., oparty na zinstytucjonalizowanych stanach transowych osiąganych przez przedstawicieli społeczności (szaman), których celem jest uzyskanie i podtrzymywanie kontaktów z równoległym do ziemskiego, lecz niewidzialnym światem duchów.

Celem obrzędów szamańskich jest kanalizacja sił kosmicznych, minimalizująca ich negatywny wpływ na społeczność. To wymaga przestrzegania norm i zasad, składania odpowiednich ofiar, właściwej relacji do zsyłanych przez moce sakralne dóbr (ochrona życia).

manizm – (manis – przodek) kult przodków, kompleks wierzeniowo-rytualny, rozwinięty zwł. u społeczności rolniczych, polegający na oddawaniu czci wyróżnionym zmarłym współplemieńcom (np. wodzom, protoplastom rodów), oparty na wierze w ich pośmiertne trwanie w duchowej postaci i ich możność wpływania na losy żyjących. K.p. utożsamia się zazwyczaj z kultem zmarłych. U podstaw k.p. tkwi wiara w przejście człowieka po śmierci do nowej kategorii bytu z zachowaniem pewnych elementów osobowości (np. pamięci, przynależności rodowej.

manaizm – głównie w wierzeniach ludów Oceanii wiara w pochodzącą od bogów moc, zw. mana.

pramonoteizm - teoria W. Schmidta, opierająca się na nieudowodnionym założeniu najstarszego wieku ludów zbieracko-łowieckich, Schmidt wypowiadał się na temat wierzeń człowieka prahist. na podstawie badań nad religiami dzisiejszych ludów zbieracko-łowieckich. Zrekonstruowana religia pramonoteistyczna przedstawia w swej treści religię idealną i doskonałą, pozbawioną jakichkolwiek elementów negatywnych,

-kryterium funkcjonalno-adaptacyjne:

Religie łowców-zbieraczy najważniejsza w nich jest mistyczna relacja między człowiekiem a zwierzęciem jako wyzwalaczem działań religijnych. Jej wyrazem jest uznanie energetycznego charakteru sacrum (mana) jako motoru sprawczego zmian w przyrodzie oraz koncepcja odrodzenia i wiecznej cyrkulacji pierwiastków duchowych. Organizacja działań religijnych spoczywa w rękach szamanów, których zadaniem jest zapewnianie równowagi sił w przyrodzie w relacjach: kultura–natura czy nasz świat–tamten świat.

Za podstawowy wyraz rytualny tych religii, opartych na micie umierającego i zmartwychwstającego zwierzęcia, uznaje się tzw. Ucztę Zwierzęcą (dawniej totemiczną), gdzie zwierzę (niedźwiedź, wieloryb, itp.) jest zarazem ofiarą, honorowym gościem, posłańcem i postacią ducha przyrody (Pana Dzikiej Zwierzyny lub Potni Theron).

W religiach pierwszych rolników na czoło wysunęła się relacja człowiek–roślina, prowadząca do identyfikacji uprawy i zbioru zbóż z życiem ludzkim (mit wyłonienia), w efekcie do ofiary z człowieka (rytuał śmierci w miłości). Główną postacią sacrum jest w nich Wielka Bogini Matka jako pani narodzin, życia i śmierci, rodząca i pochłaniająca każde swoje dziecko. Towarzyszy jej podległy zapładniający bóg wiosny, młody kochanek i patron wegetacji, którego śmierć i zmartwychwstanie odtwarzają orgiastyczne rytuały cyklu wegetacyjnego.

Religie ludów pasterskich dominujących w Azji Środk. i Afryce Wsch. bazują na postaci niebiańskiego Boga Ojca, dawcy bogactwa i płodności stad, rytuałach zbiorowych i epickiej mitologii.

Obecnie religie pierwotne z powodu inwazji kolonialnej kultury zach. i zderzenia kulturowego powoli zanikają lub przechodzą proces akulturacji i synkretyzacji z chrześcijaństwem i, częściowo w Afryce, z islamem.

Podobne prace

Do góry