Ocena brak

PIERŚCIEŃ WIELKIEJ DAMY, czyli Ex-machina Durejko. Tragedia w trzech aktach

Autor /ebbm89 Dodano /14.03.2012

PIERŚCIEŃ WIELKIEJ DAMY, czyli Ex-machina Durejko. Tragedia w trzech aktach - z opisem dramatycznego ciągu scenicznych gestów - i ze wstępem, wysoka komedia (haute comedie) wierszem C. Norwida, powst. V-XI 1872 w związku z krak. konkursem dram., wyd. przez Z. Przesmyckiego w Warszawie 1933, wyst. tamże 1936 przez J. Osterwę. Utworem tym pragnął Norwid zainicjować nowy typ dzieła dram. - tragedię białą, tj. bez rozlewu krwi; we Wstępie wyłożył ambitne jej założenia, dot. szerokiej panoramy społ., warunków scen;, dialogu, wreszcie kreacji „kobiet istotnych i całych", które miały zastąpić blade postacie kobiece z twórczości romantyków.

Biała tragedia" Norwida operuje ostrymi kontrastami: zestawia bogaty salon Hrabiny Harrys z izdebką spowinowaconego z jej zmarłym mężem artysty Mak-Yksa, bezmyślne okrucieństwo wielkiej damy z kulturą moralną odźwiernej Salome, głębokie znaczenie słów „ludzie" i „miłosierdzie" z ich salonową semantyką; nie dochodzi wprawdzie do przelania krwi, ale posądzenie Mak-Yksa o kradzież pierścienia, wezwanie policji, rewizja grożą zupełnym zniszczeniem człowieka i artysty. Szczęśliwy finał (Hrabina w odruchu nagłej wspaniałomyślności ofiaruje znaleziony przypadkiem pierścień wraz ze swą ręką kochającemu ją nędzarzowi-poecie), uznany za melancholijny żart autora, nie zmienia obrazu drapieżnego świata arystokratycznego salonu. Badacze wiążą genezę Pierścienia z miłością Norwida do M. Kalergis oraz z upokorzeniem, jakiego doznał poeta w tym okresie w paryskim salonie J. Zamoyskiej. Zwarta konstrukcja sztuki, świetnie wycyzelowane gł. postacie, zwł. kobiece, farsowe sylwetki sędziostwa Durejków, żywy dialog, obfitujący w celne gnomy, składają się na walory scen. komedii, która od kieleckiego spektaklu I. i T. Byrskich 1958 weszła na stałe do repertuaru pol. teatrów. M. Straszewska oparła na niej libretto dramatu muz. R. Bukowskiego, wyst. 1974.

Wyd. kryt. J.W. Gomulicki w: Pisma wszystkie, t. 5, W. 1971. I. SŁAWIŃSKA O komediach Norwida, Lubi. 1953.

Irena Sławińska

Podobne prace

Do góry