Ocena brak

Pestycydy

Autor /mirela Dodano /05.05.2014

Do walki z chorobami i szkodnikami, a także w ramach różnych akcji sanitarnych, stosuje się wiele związków chemicznych o różnorodnej budowie chemicznej. Dla związków tych w nomenklaturze międzynarodowej przyjęto nazwępestycydy (od pest — zaraza). Największą grupę pestycydów stosowanych w gospodarce rolnej stanowią środki ochrony roślin. Są to związki często o dużej toksyczności, dlatego po przedostaniu się do organizmu człowieka stwarzają duże niebezpieczeństwo szkodliwego oddziaływania na zdrowie. Za stosowaniem tych substancji przemawiają względy ekonomiczne

i walka z głodem, które uzasadniają poszukiwanie coraz skuteczniejszych sposobów zwalczania chorób i szkodników niszczących zasoby żywności. W celu zapewnienia właściwego stosowania tych środków opracowywane są szczegółowe instrukcje i zasady. Nieprzestrzeganie tych zasad może powodować nie tylko bezpośrednie zatrucia, lecz także za pośrednictwem skażonej żywności może być przyczyną kumulowania się pestycydów i ich metabolitów w organizmie człowieka i powodowania zatruć przewlekłych, trwałych uszkodzeń układu nerwowego i narządów wewnętrznych. Ważny jest również szkodliwy wpływ pestycydów na biocenozę środowiska.

Dla zapobiegania ewentualnym zatruciom dla każdego pestycydu ustala się wartości dopuszczalnego dziennego pobrania i tolerancji.

Dopuszczalne dzienne pobranie ADI (Acceptable Daily Intake) jest to wyrażona w mg/kg masy ciała ilość danej substancji pobierana w ciągu dnia z żywnością, wodą, powietrzem, lekami itp., która według aktualnego stanu wiedzy zapewnia pełną nieszkodliwość dla organizmu człowieka.

Tolerancja to wyrażona w mg/kg produktu maksymalna zawartość pozostałości pestycydu w żywności prawnie akceptowana w danym kraju.

Ustalona dla danego związku tolerowana pozostałość dotyczy wszystkich stadiów produkcji i dystrybucji danego środka spożywczego (od zbioru lub uboju przez magazynowanie, transport i sprzedaż aż do spożycia). Poziom pozostałości pestycydów w artykułach żywnościowych zależy przede wszystkim od czasu, jaki upłynął od ostatniego zabiegu ochrony roślin. W związku z tym w każdym kraju ustala się tzw. okres karencji, czyli czas wyczekiwania., jaki musi upłynąć od ostatniego zabiegu do zbioru lub przekazania konsumentowi danego artykułu żywnościowego (u zwierząt od poddania ubojowi, udoju mleka lub uzyskania jaja). W tym czasie dany środek powinien ulec rozkładowi, a jego pozostałość powinna być zerowa lub nieszkodliwa dla zdrowia. Wprowadzono także pojęcie tzw. okresu prewencji, czyli okresu, w którym po zabiegu ludzie lub zwierzęta nie mogą wchodzić na teren obszaru objętego działaniem ochronnym bez narażenia swojego zdrowia.

Duże znaczenie w zapobieganiu zatruciom pestycydami mają wymagania i rygory, jakie stawia się przy wprowadzaniu ich do obrotu. W Polsce nadzór nad gospodarką pestycydami sprawuje resort rolnictwa, natomiast za ochronę zdrowia odpowiedzialny jest resort zdrowia. Opinię w sprawie dopuszczenia pestycydów do obrotu wydaje Państwowy Zakład Higieny na podstawie wniosku Instytutu Ochrony Roślin. W 1993 r. ukazało się długo oczekiwane rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych w środkach spożywczych pozostałości środków chemicznych stosowanych przy uprawie, ochronie, przechowywaniu i transporcie roślin. Najbardziej istotną częścią tego rozporządzenia jest między innymi wykaz obejmujący 212 różnych pestycydów. W wykazie tym podano nazwę potocznie stosowaną oraz chemiczną, a także najwyższą dopuszczalną pozostałość w określonych produktach (w 1997 r. ukazało się nowe rozporządzenie dotyczące najwyższych dopuszczalnych pozostałości).

Karbaminiany stanowią młodszą generację środków owadobójczych i podobnie jak pochodne kwasów fosforowych są inhibitorami esteraz, w tym również hydrolaz cholinowych. Stosowane są jako środki owadobójcze i rozto-czobójcze zarówno w ochronie roślin, jak i do niszczenia szkodników magazynowych, domowych i ektopasożytów. Spośród karbaminianów najszersze zastosowanie znajdują karbaryl (ADI — 0,01) i propoksur (ADI —- 0,02).

Następną ważną grupę pestycydów stanowią herbicydy. Niektóre z nich mogą wykazywać działanie pobudzające wzrost roślin (mówimy wtedy o tzw. regulatorach wzrostu). Wśród herbicydów wyróżnić można takie, które działają totalnie (niszczą wszystkie gatunki roślin) i selektywnie (niszczą określone gatunki lub grupy). Pod względem budowy chemicznej mogą to być dinitroal-kilofenole, np. dinoseb, pocliodne kwasów aryloalkanokarboksylowych, np. kwas dichlorofenoksyoctowy (2,4-D), pochodne mocznika, np. diuron, linuron, monolinuron, pochodne kwasu naftylowego, pochodne indolilowe (stosowane jako stymulatory wzrostu przy ukorzenianiu sadzonek), pochodne kwasu karbaminowego, kwasów karboksylowych i triazyny. Herbicydy znajdują bardzo szerokie zastosowanie, lecz nie stanowią takiego zagrożenia dla zdrowia człowieka, jakie istnieje w przypadku środków owadobójczych. Potencjalne niebezpieczeństwo dotyczy głównie osób, które bezpośrednio stykają się z tymi środkami w pracy lub gospodarstwie, bez zastosowania środków ostrożności.

Fungicyd}', czyli środki grzybobójcze, znajdują szerokie zastosowanie zarówno w rolnictwie, sadownictwie i warzywnictwie, jak również do zaprawiania nasion, dezynfekcji gleby, a także magazynowanych produktów rolnych i przemysłowych. W ochronie roślin fungicydy stosowane są raczej zapobiegawczo, przy czym działają głównie powierzchniowo, a tylko w niektórych przypadkach systemicznie. Bardzo istotną rolę przy ich stosowaniu odgrywa okres karencji. Spośród licznych fungicydów szeroko wykorzystywane są siarka i wielosiarczki oraz nieorganiczne związki miedzi. Powszechnie stosuje się też pochodne kwasu ditiokarbaminowego, które odznaczają się szerokim zakresem działania grzybobójczego, dobrą przyczepnością do podłoża oraz niską fitotoksycznością. Mało toksyczne są również dla ludzi i zwierząt. Z innych środków grzybobójczych należy wymienić: dwusiarczki tiuramu, sole kwasu etyleno-W.s-ditiokarbaminowego, organiczne połączenia metali, a także chloro- i nitropochodne benzenu.

 

Podobne prace

Do góry