Ocena brak

PERSONALIZM

Autor /aleKac Dodano /11.11.2012

 

PERSONALIZM (nłc. personalis = osobi­sty, dotyczący osoby) ang. personalism; fr. personnalisme; nm. Personalismus

Termin zaproponowany przez F. E. D. Schleiermachera (1799) na określenie prze­ciwstawnej panteizmowi wiary w osobo­wego Boga i w tym znaczeniu podjęty przez L. A. Feuerbacha, później użyty przez Ch. Renouyiera (1903) na określenie jego własnej doktryny, upatrującej w osobowo­ści wartość najwyższą i stawiającej ją w centrum swojej koncepcji świata; roz­szerzony we współczesnej kulturze na określenie kierunku, w którym zagadnie­nia antropologiczne, psycłiologiczne, po­znawcze, etyczne koncentrują się wokół po­jęcia -^ osoby lub —> osobowości ludzkiej.

W centrum świata wartości orientacja personalistyczna umieszcza dobro i roz­wój osoby ludzkiej jako nadrzędną zasadę, której powinny być przyporządkowane wszystkie partykularne dobra, realizowa­ne przez człowieka w wyniku jego wolnej działalności. Nazwę „personalizm" jako własną przyjął wyodrębniony pod koniec XIX w. kierunek w USA, już to nawiązując do znaczenia ustalonego przez Schleiermachera i Feuerbacha (B. F. Bowne, J. Ward, J. Royce — personalizm absolutystyczny /absolutistic personalism/), już to akcentu­jąc wartość moralną osoby (R. T. Flewelling), ale można ją odnieść do każdej do­ktryny uznającej szczególną rolę i wartość osoby ze względu na nią samą, dostrzega­jącej w człowieku byt nie tylko biologicz­ny i historyczny, ale przede wszystkim ta­ki, który wykracza poza naturę i poza hi­storię (m. in. A. E.Taylor, W. Stern —> psy­chologia personalistyczna/, M. Scheler, E. S. Brightman, E. Spranger).

W latach trzydziestych XX w. persona­lizm ukształtował się, głównie za sprawą E. Mouniera, we Francji, stając się progra­mem postulującym rozwój osoby ludzkiej jako cel życia społecznego i głoszącym prymat wartości osobowych (rozumu, wolności) przed wartościami ekonomicz­nymi i strukturami społecznymi, które warunkują ich postęp i rozwój. Mounier przeciwstawiał personalizm indywiduali­zmowi; w równej mierze przeciwstawia się on też etatyzmowi, tj. teorii i praktyce podporządkowywania państwu i podda­wania jego kontroli całego życia społecz­nego, a nawet jednostkowego. Oparcie wszelkich reguł społecznych i instytucji na zasadach personalizmu ma wykluczać traktowanie człowieka jako przedmiotu czy środka do celu, chronić przed ujmo­waniem go w ramach dwóch pozornie różnych kategorii: z jednej strony jako pewnego „indywiduum" wyposażonego w dane osobowe, z drugiej zaś jako ilo­ściowego tylko składnika zbiorowości.

Reprezentatywną postacią współczesne­go personalizmu jest personalizm chrze­ścijański, nawiązujący do klasycznej tomistycznej koncepcji osoby (J. Maritain, E. Gilson, M.-D. Chenu, K. Wojtyła); według tej koncepcji: a) osoba jest najdosko­nalszym typem bytu, b) absolut jest bytem osobowym, c) człowiek jako osoba prze­kracza swoją naturą i związanymi z nią prawami i potrzebami relację: jednostka należąca do gatunku - gatunek, i nie może być nigdy traktowana instrumentalnie tak jak rzecz. Do współczesnych personali-stów luźniej związanych bądź w ogóle nie związanych z tradycją tomistyczną należą oprócz E. Mouniera — G. Marcel, K. Jaspers, a także P. Teilhard de Chardin i S. Weil.

 

Podobne prace

Do góry