Ocena brak

PAS

Autor /Balbin346456 Dodano /06.04.2012

Używano fcasów (z łyka, kory, niekiedy plecionych) już w epoce kamienia gładzonego; starożytni Grecy i Rzymianie znali pasy z kraj ki, kolorowej taśmy i z metalu (gł. ze złota); w śrdw. pasy, również rycerskie, produkowali paśnicy i pasamonicy zgrupowani w cechach.

W Polsce XVI i XVII w. szlachta nosiła pasy wschodnie, tkane złotem i jedwabiem, perskie, kaszmirskie, sakiewskie (tj. chińskie), stambulskie (tureckie); w XVIII w. zastąpiły je pasy produkcji krajowej; lud w Polsce płd. nosił szerokie pasy skórzane, wytłaczane, nabijane guzami, w Polsce płn. - pasy wełniane. Brać (wziąć) nogi za pas zmykać, uciekać, rzucić się do ucieczki.

Cios poniżej pasa niezgodny z przepisami walki bokserskiej; przen. argument, zarzut, nieuczciwy, nieczysty, adpersonam (natury osobistej, nie związany z przedmiotem sporu), nielojalny.

Drzeć pasy z kogoś, torturować, zdzierając pasami skórę; przen. wyzyskiwać kogoś. Obracać pas. Rycerze śrdw. przed rozpoczęciem walki (pojedynku) obracali pas klamrą do tyłu, aby w czasie walki nie zaczepić o nią rękawem a. naręczakiem; przen. gotować się do walki. Pas Afrodyty zob. Afrodyta.

Pas Armidy zob. Armida. Pas cnoty wyściełany przybór metalowy, który mąż mógł umocować wokół bioder i pachwin żony i zamknąć tak, aby uniemożliwić jej zdradę małżeńską w czasie swej nieobecności. Ten śrdw. przyrząd miał wejść w modę w czasach wypraw krzyżowych. W muzeach zachowało się zaledwie kilka oryginalnych pasów cnoty.

Pas Hippolity zob. Herakles (9. praca). Pas (rycerski), od XIV w. zwykle z dużych ogniw metalowych łączonych zawiasami a. osadzonych na rzemieniu, był jednym z gł. symboli stanu rycerskiego. Od niego też uroczysty ceremoniał inicjacji rycerskiej nazwano pasowaniem na rycerza; początkowo rytuał ten obejmował tylko przypięcie pasa z mieczem i mocne uderzenie płazem miecza w ramię; w 2. poł. X w. miecz poświęcano, a od XI w. ceremonia odbywała się z udziałem kleru.

Pas słucki złotolity, jedwabny a. bawełniany pas kontuszowy, jakie produkowano w 2. poł. XVIII i 1. poł. XIX w. w słynnej persjarni Radziwiłłowskiej w Słucku, dzierżawionej przez Ormianina Jana Mażarskiego; nazwą tą określano potocznie pasy produkowane także w innych fabrykach.

Woźny pas mu odwiązał, pas słucki, pas lity,

Przy którym świecą gęste kutasy jak kity,

Z jednej strony złotogłów w purpurowe kwiaty,

Na wywrót jedwab czarny, posrebrzany w kraty;

Pas taki można równie kłaść na strony obie,

Złotą na dzień galowy, a czarną w żałobie.

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, 1, 850-55.

Tymczasem słonko z góry tysiącem promieni

Tło przetyka, posrebrza, wyzłaca, rumieni.

Jak para mistrzów w Słucku lity pas wyrabia,

Dziewica siedząc w dole krośny ujedwabia

I tło ręką wygładza, tymfczasem tkacz z góry

Zrzuca jej nitki srebra, złota i purpury,

Tworząc barwy i kwiaty.

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, 6, 571-77.

Pas zwierzyńcowy zob. Zodiak. Polski pas kontuszowy. Pasy te produkowano w XVIII w. w różnych dzielnicach kraju, w warsztatach a. manufakturach (fabrykach), zwanych persjarniami, z których najsłynniejsze były w Słucku, w Korcu, w Kobyłce pod Warszawą, Antoniego Tyzenhauza w Grodnie, w Sokołowie, Chmielowskiego, Pudłowskiego i Masłowskiego w Krakowie, w Gdańsku.

Opasywano się nim trzykrotnie, a kunsztownie związany węzeł kończył się frędzlami; istniały pasy zimowe i letnie, mundurowe, galowe, żałobne, na dzień powszedni i na święto. Dobry pas słucki bywał wart 5 dorodnych koni. Zakończenia pasa nazywano głowami, a środkowe pola - wciążem.

Rozpiąć pas (pannie młodej). U staroż. Rzymian „rozpiął jej pas" znaczyło 'ożenił się z nią'. Rzymska panna młoda nosiła pas z owczej wełny na biodrach i wianuszek z kwiatów na głowie. Ceremoniał ślubny nakazywał panu młodemu rozluźnić jej pas; zob. Małżeństwo (Węzeł). W pas (kłaniać, pokłonić się) schylając b. nisko głowę.

Za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa aby dać napełnionemu nad miarę brzuchowi więcej swobody; popuszczać pasa przen. folgować sobie, nie żałować sobie, zadowalać swe zachcianki i apetyty; zob. też Sasi. Za pasem (coś jest, stanie się, nadejdzie, będzie) niebawem, niezadługo, wkrótce, lada chwila. Za pasy z kimś chodzić dawn. mocować się, kłócić się, drzeć z kim koty, iść na udry.

Podobne prace

Do góry