Ocena brak

Papugi

Autor /Anetka Dodano /31.01.2012

Papugi są znane jako popularne ptaki ozdobne. Niektóre ich gatun­ki są hodowane od tysięcy lat. Ta grupa ptaków liczy około 340 ga­tunków, które występują głównie w tropikach półkuli południowej.
Papugi są starą ewolucyjnie grupą ptaków o bliżej nieokreślonym pokrewieństwie. Jeszcze do niedawna uważano je za spokrew­nione z gołębiami, ale analiza DNA - substancji chemicznej, która jest nośnikiem informacji ge­netycznej - wykazała, że krewniaków papug na­leży szukać raczej wśród kukułek, sów, jerzyków i zimorodków.

Cechy charakterystyczne.
Najbardziej charakterystyczną cechą papug są ich dzioby. Składają się z mocno zakrzywionej w dół, hakowatej szczęki górnej, która zachodzi na mniej­szą, zakrzywioną ku górze szczękę dolną. U nasa­dy górnej połowy dzioba znajduje się woskówka, która jest nagim, nieopierzonym rejonem ciała w okolicy otworów nosowych.
Dziób papugi jest bardzo ruchliwy i ma bardzo dużą siłę ścisku, a zawdzięcza to swej unikalnej budowie. Szczęka górna jest połączona z czaszką za pośrednictwem pewnego rodzaju „zawiasu".
Dzięki niemu ptak może rozwierać bardzo szero­ko szczęki. Papuga może używać swego dzioba do wykonywania wielu czynności: zarówno do deli­katnego czyszczenia piór, karmienia młodych, jak i wymagającego użycia większej siły miażdżenia nasion i orzechów.
Papugi mają także charakterystycznie wyglą­dające nogi. Większość gatunków innych ptaków ma stopy o trzech palcach skierowanych do przo­du i jednym do tyłu. Papugi natomiast mają dwa palce z przodu i dwa palce z tyłu. Taki układ pal­ców „dwa-dwa" mają też inne gatunki, które wspi­nają się po korze drzew, na przykład dzięcioły. Zapewnia on papugom bardzo mocny chwyt.
Papugi bardzo zręcznie wspinają się po gałę­ziach i dostają się do najmniejszych gałązek w ko­ronach najwyższych drzew w lesie. Są za ten wy­siłek hojnie wynagradzane, gdyż znajdują tam owoce, kwiaty i nasiona, które są niedostępne dla innych, mniej zręcznych gatunków ptaków o po­dobnej wielkości ciała. Papugi, kiedy się wspina­ją po gałęziach, jako trzeciej nogi używają dzioba. Zahaczają nim o jeden pęd, a później w sposób skoordynowany ruchami umięśnionej szyi i nóg przechodzą na niego z drugiej gałązki.
Wiele gatunków papug należy do najbarwniej i najbardziej jaskrawo ubarwionych ptaków. Nawet gatunki o upierzeniu w przeważającej części brą­zowym, szarym lub brunatnym mają często bar­dzo kolorowe niektóre partie ciała. Bardzo trafną nazwę ma na przykład lorysa tęczowa zasiedlają­ca tereny Australii, Nowej Gwinei i Indonezji. Papuga ta ma upierzenie o barwie niebieskiej, poma­rańczowej, żółtej i zielonej. Większość gatunków papug jest jednakże ubarwiona jasnozielono. Taka barwa upierzenia doskonale maskuje ptaki na tle liści, a kolorowe plamy na ciele mogą zacierać kon­tury ciała papugi i przez to jeszcze lepiej chronić ją przed wzrokiem drapieżników.
Papugi bardzo wiele czasu poświęcają na czysz­czenie piór. Robią to dziobem i wykonują tę czyn­ność bardzo starannie. Szczególnie narażone na zabrudzenie są pióra na głowie i szyi, które plamią się sokiem dojrzałych owoców lub nektarem. Z tej przyczyny wiele gatunków papug wykształciło zachowania rytualne polegające na tym, że ptaki czyszczą się nawzajem, koncentrując się na toale­cie piór na głowie.

Grupy papug.
W rzędzie papug występuje tylko jedna rodzina, która jest zwykle dzielona na trzy podrodziny. Do podrodziny kakadu należą gatunki zasiedlające Australię, Nową Gwineę i okoliczne wyspy. Cha­rakterystyczną cechą tych papug są ozdobne czub­ki na głowie, które papuga stroszy w chwilach za­grożenia lub podczas zachowań tokowych.
Lorysy występują na tych samych obszarach co kakadu, a także na wyspach Oceanu Spokojnego. Są to papugi małe lub średniej wielkości, jaskra­wo ubarwione i żywią się głównie pyłkiem i nek­tarem kwiatów.
Najliczniejszą w gatunki podrodziną są Psittacinae. Gatunki z tej grupy występują w Afryce, Ameryce Południowej, Azji i Australii. W podro-dzinie tej wyróżnia się wiele mniej licznych rodza­jów papug, niektóre z nich są często hodowane w klatkach. Kartówki płowolice z Nowej Gwinei i Indonezji wspinają się po pniach drzew w gęstych lasach i zjadają porosty, grzyby, a także owady. Tak samo jak dzięcioły, te malutkie papużki posia­dają sztywne i sprężyste sterówki, pióra ogona, które są jednocześnie podporą dla ciała, gdy ptaki wspinają się po pniach w poszukiwaniu pokarmu.
Rozelle występują w Australii, Nowej Zelandii, Nowej Kaledonii i na Fidżi. Są papugami średniej wielkości i mają długie ogony. Większość z nich żywi się nasionami, chociaż niektóre gatunki zja­dają pyłek kwiatowy i owoce. Do tej grupy należy rozella białolica. papużka falista z Australii i papu­ga kozia z Nowej Zelandii.
Na Nowej Zelandii żyją trzy gatunki dziwnych papug. Nadano im nazwy rodzime, takie pod jaki­mi znane były dawniej Maorysom. Są to kea, kaka i kakapo.
Kea ma brązowo zielone upierzenie całego ciała z wyjątkiem pomarańczowego kupra i spodniej strony skrzydeł. Papugi należące do tego gatunku występują tylko w górach centralnej części Wyspy Południowej na obszarach położonych na wyso­kościach od 600 do ponad 2000 metrów nad poziomem morza. Kea zjada różnorodny pokarm, w skład którego, co jest niezwykłe dla papug, wchodzi padlina, na przykład martwe owce.
Kaka z wyglądu jest podobna do kei, ma jednak bardziej jaskrawe pomarańczowe, żółte lub czerwo­ne partie upierzenia. Papugi te zasiedlają lasy, gdzie żywią się owocami i owadami.
Innym dziwnym gatunkiem nowozelandzkich papug jest kakapo. Jest to najcięższa na świecie papuga - stare samce często mają masę ciała docho­dzącą do 3 kilogramów. Kakapo prowadzi naziem­ny tryb życia, gdyż jest jedynym całkowicie nie­lotnym gatunkiem spośród wszystkich papug, jest aktywna w nocy. Ten bardzo rzadki gatunek ptaka zjada trawy, paprocie i bulwy a także wspina się na drzewa, aby dostać się do nektaru kwiatów.
Z afrykańską żako często łączy się dwa ciemno ubarwione gatunki papug, które występują tylko na Madagaskarze. Są to waza - papuga o brunatnym upierzeniu z wyjątkiem szarego podogonia i papu­ga czarna, całkowicie brunatnoczarna.
Spośród gatunków papug amerykańskich najle­piej znane są ary. Ptaki te mają na głowie partie gołej skóry, które są ozdobione malutkimi, kolo­rowymi piórkami układającymi się w interesujący rysunek. Ponadto charakteryzują się posiadaniem masywnych, mocno zakrzywionych dziobów oraz bardzo długich ogonów. Pomimo rozmiarów, ary potrafią bardzo szybko latać, gdyż mają długie, zaostrzone skrzydła. Do ar podobne są konury, róż­niące się jednak od nich znacznie wielkością ciała.
Na kontynencie południowoamerykańskim, oprócz ar i konur, żyją też inne gatunki papug. Są to amazonki, które są dość niepozorne, mają krępe ciało i krótkie ogony. Większość amazonek po­siada jasnozielone upierzenie z żółtymi, poma­rańczowymi, czerwonymi, purpurowymi lub nie­bieskimi plamami. Ich krótkie, szerokie skrzydła pozwalają jedynie na wykonywanie krótkich lotów wśród koron drzew, ptaki te za to dobrze wspina­ją się po gałęziach.

Środowisko.
Większość gatunków papug jest związana z buj­nymi lasami tropikalnymi lub subtropikalnymi. Są jednakże i takie gatunki z tej grupy, na przykład nowozelandzka kea, które mogą żyć wysoko w gó­rach, powyżej dolnej granicy śniegów. Inne, takie jak papużki faliste z Australii lub afrykańskie nierozłączki czerwonoczelne, zasiedlają tereny otwar­te z rzadka porośnięte drzewami. Niewiele gatun­ków papug, w tym trzy gatunki australijskich papug szerokoogonowych, występuje na obszarach cał­kowicie bezdrzewnych. Papuga nocna, którą do niedawna uważano za gatunek wymarły, zasiedla półpustynne stepy, a blisko z nią spokrewniona pa­puga naziemna żyje na wybrzeżu wśród piaszczy­stych wydm. Podobnie jak jej krewniaczka pro­wadzi nocny tryb życia. Papuga skalna występuje w środowisku nadmorskich wydm oraz na skali­stych, niczym nie porośniętych wysepkach.

Pokarm i żerowanie.
Większość gatunków papug zdobywa pożywienie wśród koron drzew, ale niektóre gatunki, na przy­kład papużki faliste, nierozłączki, papugi nocne, kea i kakapo, żerują wyłącznie, albo przeważnie, na ziemi. Wiele gatunków kakadu zbiera pokarm za­równo wśród gałęzi drzew, jak i na ziemi, z której wygrzebują korzonki, bulwy i larwy owadów.
Większość gatunków papug zjada nasiona i owoce. Wielkość i kształt ich dziobów odpowia­dają rodzajowi pobieranego pokarmu. Małe gatun­ki jedzą małe kwiaty i nasiona traw, ale najwięk­sze gatunki, na przykład ary, mają wielkie i bardzo mocne dzioby, za pomocą których miażdżą naj­twardsze orzechy świata - orzechy brazylijskie.
Papugi ary lub kakadu potrafią nawet przeciąć swo­im dziobem druty w klatce, w której są trzymane.
Niektóre gatunki papug, na przykład lorysy z Australii, wyspecjalizowały się w zjadaniu pyłku kwiatowego i nektaru.

Życie społeczne.
Chociaż jest kilka gatunków papug, których przed­stawiciele prowadzą samotniczy tryb życia (na przykład australijskie papugi ziemne), to jednak prawie wszystkie gatunki ptaków z tego rzędu są bardzo towarzyskie i zazwyczaj żyją w parach, gru­pach rodzinnych lub tworzą wielkie stada.
Większość papug to ptaki monogamiczne (mają tylko jednego partnera rozrodczego). Z partnerem często tworzą parę przez całe życie i ciągle prze­bywają w jego pobliżu. Więź pomiędzy osobnika­mi z pary jest stale utrwalana w drodze wzajemne­go czyszczenia sobie piór i karmienia się, a także w czasie rytualnych zachowań godowych. Zacho­wania godowe samców są szczególnie fantazyjne - ptaki w oryginalny sposób się poruszają i przy­bierają dziwaczne pozy, wydając przy tym rozma­ite głosy. W trakcie takich zachowań ptaki pre­zentują też kolorowo upierzone części ciała.
Wyjątkiem spośród monogamicznych gatunków papug są kea i kakapo. U obu gatunków występu­je poligyniczny sposób kojarzenia się - samce mają po kilka samic i każdej z nich pomagają wypro­wadzić potomstwo.

Rozmnażanie się.
Większość gatunków papug gnieździ się w dziu­plach drzew położonych czasami nawet na wyso­kości 50 metrów. Niektóre gatunki same wykuwają sobie dziuple, a inne zajmują dziuple naturalne lub wykute przez dzięcioły.
Zazwyczaj dno dziupli jest wyścielone tylko próchnem i wiórami. Są jednakże gatunki papug, na przykład zwisogłówki z Azji i afrykańskie nierozłączki, których dziuple lęgowe są wysłane liść­mi, trawami i kawałkami kory. Materiał na gniaz­do u tych gatunków zbiera samica i przenosi, wtykając go sobie pomiędzy pióra na kuprze. Nie­które gatunki papug z kolei, na przykład karlowka płowolica z Nowej Gwinei, wyprowadzają lęgi w funkcjonujących gniazdach termitów, zapew­niając sobie w ten sposób ciepło i ochronę. Kilka gatunków zakłada gniazda w norach lub gnieździ się bezpośrednio na ziemi.
Papużki mniszki z Ameryki Południowej budu­ją z gałązek ogromne, wspólne dla wielu par, gniaz­do, w którym każda para ma osobną komorę lęgo­wą. Budowle te znajdują się zwykle na samych wierzchołkach koron drzew, a ponieważ mogą mieć masę nawet i 200 kilogramów, to drzewa, na któ­rych się znajdują, łamią się pod ich naporem.
Prawie u wszystkich gatunków papug tylko samica wysiaduje jaja. Inkubacja może trwać od 17 do 35 dni i w tym czasie samiec dostarcza jej pożywienie. Świeżo wyklute pisklęta są ślepe, pra­wie nieopierzone i całkowicie niedołężne. U gatun­ków o mniejszych rozmiarach ciała, takich jak na przykład papużki faliste, pisklęta opuszczają gniaz­do już trzy lub cztery tygodnie po wykluciu się, ale u większych papug, np. u ar, młode przebywają w gnieździe aż przez trzy lub cztery miesiące. Młode ary osiągają dojrzałość płciową i mogą się zacząć rozmnażać pomiędzy 2 a 4 rokiem życia.

Wiele gatunków papug znajduje się na liście gatun­ków zagrożonych. Jest to wynikiem bezustannego wycinania lasów deszczowych i niszczenia ich naturalnych środowisk w strefie tropikalnej i sub­tropikalnej. Są one też chwytane przez ptaszników i sprzedawane jako ptaki ozdobne, które cieszą się wielkim powodzeniem wśród hobbystów. Do ga­tunków papug zagrożonych wyginięciem zalicza się na przykład arę Spixa z północno-wschodniej Brazylii. Wydaje się, że na wolności żyje tylko jeden samiec z tego gatunku.
Pomimo międzynarodowej ochrony mała po­pulacja ar Spixa - pięknych papug o niebieskim upierzeniu - została wytrzebiona. Obecnie w nie­woli przetrwało niespełna 40 osobników. Chcąc uchronić ten gatunek przed zagładą w międzyna­rodowym gronie przygotowano specjalny program ochrony i rozmnażania tych papug w niewoli, który, miejmy nadzieję, zakończy się sukcesem.
Nowozelandzka kakapo jest kolejnym gatun­kiem papug zagrożonych wyginięciem. Kakapo zostały prawie całkowicie wyłapane przez dra­pieżniki, takie jak tchórze, koty i szczury, które zostały zawleczone lub celowo przewiezione przez europejskich osadników. Do czasów obecnych przetrwały tylko bardzo nieliczne populacje kaka­po zamieszkujące kilka odizolowanych małych wysp. Na badania nad tym gatunkiem i możliwo­ściami jego ochrony nowozelandzki rząd przezna­czył dwa i pół miliona dolarów nowozelandzkich. W innych rejonach świata wiele gatunków giną­cych papug nie doczekało się tego rodzaju progra­mów ochrony i bezpowrotnie wyginęło.

■ Ary potrafią trawić nasiona zawierające trucizny mogące zabić inne zwierzęta. Prawdopodobnie zdolność tę zawdzięcza­ją zjadaniu bogatej w sole mineralne glin­ki, która neutralizuje toksyny.
■ Wiele trzymanych w niewoli papug doży­ło, według ludzkiej miary, sędziwego wieku. Rekordzistą jest jeden samiec kakadu żółtoczubej - „Cocky", który zdechł w londyń­skim zoo 28 października 1982 roku. Miał ponad 80 lat.
■ Najstarszą zapisaną wzmianką o trzy­manej w niewoli papudze jest notatka pochodząca z około 400 roku p.n.e. Opisuje ona ptaka hodowanego przez pewnego starożytnego greckiego fizyka. Papuga ta potrafiła wymawiać nie tylko wyrazy z jej rodzimych terenów Indii, ale znała także wiele słów greckich.
■ Liczne gatunki papug potrafią naślado­wać ludzką mowę. Trzymana w Anglii „Prudle" - samica afrykańskiej żako - pobi­ła nieoficjalny rekord świata. Jej zasób słów obejmował około 800 wyrazów.

Papugi należą do rodziny Psittacidae.

Jest ich około 340 gatunków zgrupowanych w kilku podrodzinach.

Długość: od 8-10 cm (karłówki) do jednego metra (ara hiacyntowa)

W podrodzinie Cacatuinae jest 21 gatunków; wśród nich:
Kakadu żółtoczuba (Cacatua sulphurea)

W podrodzinie Loriinae są 54 gatunki; wśród nich:
Lorysa górska (Trichoglossus haematodus)

W podrodzinie Psittacinae jest 266 gatunków; wśród nich:
Żako (Psittacus erithacus)

Podobne prace

Do góry