Ocena brak

PANTEIZM

Autor /aleKac Dodano /11.11.2012

 

PANTEIZM (gr. pan = wszystko + theós = Bóg) nłc. pantheismus; ang. pantheism; fr. pantheisme; nm. Pantheismus

Termin wprowadzony na pocz. XVm w. przez J. Tolanda (1705, pantheist — „panteista"; wkrótce potem, w 1709 r., pojawiło się słowo pantheism).

Ogólna nazwa doktryn utożsamiających Boga ze światem i odmawiających Bogu osobowości. Jako stanowisko metafizyczne panteizm jest -^ monizmem. Rozróżnia się:

  1. Panteizm emanacyjny — do­ktryna plotyńska, według której świat jest emanowany czy też wyłania się z Absolu­tu (Dobro, Jedno); -> emanatyzm.

  2. Panteizm naturalistyczny — ujmujący przyrodę jako dynamiczną całość rozwojową, która zawiera w sobie swą immanentną celowość, a zatem wy­klucza odwoływanie się do przyczyn trans­cendentnych; —> naturalizm (1) (m. in. Amalryk Z Bene, Dawid z Dinant, T. Campanella, G. Bruno). Do panteizmu naturalistycznego zalicza się niekiedy panteizm obie­ktywny (zob. niżej /c/).

  3. Panteizm obiektywny (mate­rialistyczny) — doktryna B. Spinozy, we­dług którego istnieje tylko jedna substan­cja i substancja ta jest nieskończona {Deus sive natura), a znane nam z doświadczenia rozliczne byty są jedynie skończonymi sposobami jej bytowania (—> modus 131).

  4. Panteizm idealistyczny i zarazem ewolucyjny — syn.-^ panlogizm (1) G. W. F. Hegla, według którego relacja między przyrodą a jej absolutną za­sadą jest identyczna z relacją, jaka w rozu­mowaniu dedukcyjnym łączy zasadę z ko­niecznymi następstwami.

  5. Panteizm ewolucjonistyczny — doktryna m. in. H.-A. Tainfa, E. Renana, według której Bóg dopiero się staje i będzie kresem rozwoju Wszech­świata.

 

Podobne prace

Do góry