Ocena brak

PAN (1)

Autor /Aureli Dodano /06.04.2012

Zob. Żupa 1 (Żupan 1). Izba Panów zob. Izba. Jaki pan, taki kram ze śrdw. łac. ąualis rex, talis grex 'jaki władca, taki lud'. Kazał pan, musiał sam przysł. Łaska pańska na pstrym koniu jeździ przysł., jest zmienna, niestała, kapryśna, fanaberyjna. Najgorszy z chłopa pan przysł. Zob. Z chłopa król. Najjaśniejszy (miłościwy) Pan tytuł cesarzy, królów i książąt panujących.

Pan Damazy bohater tytułowy komedii konkursowej (Warszawa 1877) Józefa Blizińskiego, stary szlachcic, krzykacz, gbur i weredyk, a w głębi duszy naiwny, ufny poczciwiec o gołębim sercu. Pan Geldhab bohater tytułowy komedii (Warszawa 1821) Aleksandra Fredry, granej też jako Duma spanoszonego, bogaty dorobkiewicz, żyjący wystawnie, lecz bez gustu, skąpiec i dusigrosz udający filantropa.

Panie kochanku zob. Radziwiłłowie (Karol Stanisław). Pan Jowialski zob. Jowialski. Pan krakowski, poznański, sandomierski itd. hist. kasztelan krakowski, poznański itd. Pan lenny, feudalny, w śrdw. prawie lennym - senior mający wasali.

Pan młody zob. Młodość. Pan Podstoli bohater tytułowy powieści (część 1-1778, II—1784, III-pośmiert. 1803), a raczej moralizatorskiego traktatu obyczajowo-społ.-filoz.-politycznego, pióra Ignacego Krasickiego. Idealny wzór szlachcica i gospodarza, ziemianina i obywatela przywiązanego do tradycji, zwolennika bardzo umiarkowanych reform.

Pan starszy, starszy pan dawn. (w jęz. służby a. skierowane do służby) ojciec pana a. pani domu, gospodarza a. gospodyni domu. Pan stworzenia człowiek; wg Biblii, Gen., 1, 28. Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie, historia szlachecka z r. 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem pisany 13-zgłoskowcem poemal epicki (1834) Adama Mickiewicza.

Księga I Gospodarstwo: Powrót panicza. Spotkanie się pierwsze w pokoiku, drugie u stołu. Ważna Sędziego nauka o grzeczności. Podkomorzego uwagi polityczne nad modami. Początek sporu o Kusego i Sokoła. Żale Wojskiego. Ostatni Woźny Trybunału. Rzut oka na ówczesny stan polityczny Litwy i Europy.

Księga II Zamek: Polowanie z chartami na upatrzonego. Gość w zamku. Ostatni z dworzan opowiada historię ostatniego z Horeszków. Rzut oka w sad. Dziewczyna w ogórkach. Śniadanie. Pani Telimeny anegdota petersburska. Nowy wybuch sporów o Kusego i Sokoła. Interwencja Robaka. Rzecz Wojskiego. Zakład. Dalej w grzyby!

Księga III Umizgi: Wyprawa Hrabi na sad. Tajemnicza nimfa gęsi pasie. Podobieństwo grzybobrania do przechadzki cieniów elizejskich. Gatunki grzybów. Telimena w Świątyni dumania. Narady tyczące się postanowienia Tadeusza. Hrabia pejzażysta. Tadeusza uwagi malarskie nad drzewami i obłokami. Hrabiego myśli o sztuce. Dzwon. Bilecik. Niedźwiedź, Mospanie!

Księga IV Dyplomatyka i łowy: Zjawisko w papilotach budzi Tadeusza. Za późne postrzeżenie omyłki. Karczma. Emisariusz. Zręczne użycie tabakiery zwraca dyskusje na właściwą drogę. Matecznik. Niedźwiedź. Niebezpieczeństwo Tadeusza i Hrabiego. Trzy strzały. Spór Sagalasówki z Sanguszówką, rozstrzygniony na stronę jednorurki Horeszkowskiej. Bigos. Wojskiego powieść o pojedynku Doweyki z Domeyką, przerwana szczuciem kota. Koniec powieści o Doweyce i Domeyce.

Księga V Kłótnia: Plany myśliwskie Telimeny. Ogrodniczka wybiera się na wielki świat i słucha nauk opiekunki. Strzelcy wracają. Wielkie zadziwienie Tadeusza. Spotkanie się powtórne w Świątyni dumania i zgoda ułatwiona za pośrednictwem mrówek. U stołu wytacza się rzecz o łowach. Powieść Wojskiego o Rejtanie i księciu Denassów, przerwana. Zagajenie układów między stronami, także przerwane. Zjawisko z kluczem. Kłótnia. Hrabia z Gerwazym odbywają radę wojenną.

Księga VI Zaścianek: Pierwsze ruchy wojenne zajazdu. Wyprawa Protazego. Robak z panem Sędzią radzą o rzeczy publicznej. Dalszy ciąg wyprawy Protazego bezskutecznej. Ustęp o konopiach. Zaścianek szlachecki Dobrzyń. Opisanie domostwa i osoby Maćka Dobrzyńskiego.

Księga VII Rada: Zbawienne rady Bartka zwanego Prusak. Głos żołnierski Maćka Chrzciciela. Głos polityczny pana Buchmana. Jankiel radzi ku zgodzie, którą Scyzoryk rozcina. Rzecz Gerwazego, z której okazują się wielkie skutki wymowy sejmowej. Protestacja starego Maćka. Nagłe przybycie posiłków wojennych zrywa naradę. Hajże na Soplicę!

Księga VIII Zajazd: Astronomia Wojskiego. Uwaga Podkomorzego nad kometami. Tajemnicza scena w pokoju Sędziego. Tadeusz, chcąc zręcznie wyplątać się, wpada w wielkie kłopoty. Nowa Dydo. Zajazd. Ostatnia woźnieńska protestacja. Hrabia zdobywa Soplicowo. Szturm i rzeź. Gerwazy piwniczym. Uczta zajazdowa.

Księga IX Bitwa: O niebezpieczeństwach wynikających z nieporządnego obozowania. Odsiecz niespodziana. Smutne położenie szlachty. Odwiedziny kwestarskie są wróżbą ratunku. Mąjor Płut zbytnią zalotnością ściąga na siebie burzę. Wystrzał z krócicy, hasło boju. Czyny Kropiciela, czyny i niebezpieczeństwa Maćka. Konewka zasadzką ocala Soplicowo. Posiłki jezdne, atak na piechotę. Czyny Tadeusza. Pojedynek dowódców przerwany zdradą. Wojski stanowczym manewrem przechyla szalę boju. Czyny krwawe Gerwazego. Podkomorzy zwyciężca wspaniałomyślny.

Księga X Emigracja. Jacek. Narada tycząca się zabezpieczenia losu zwyciężców. Układy z Rykowem. Pożegnanie. Ważne odkrycie. Nadzieja.

Księga XI Rok 1812: Wróżby wiosenne. Wkroczenie wojsk. Nabożeństwo. Rehabilitacja urzędowa śp. Jacka Soplicy. Z rozmów Gerwazego i Protazego wnosić można bliski koniec procesu. Umizgi ułana z dziewczyną. Rozstrzyga się spór o Kusego i Sokoła. Za czym goście zgromadzają się na biesiadę. Przedstawienie wodzom par narzeczonych.

Księga XII Kochąjmy się! Ostatnia uczta staropolska. Arcy-serwis. Objaśnienie jego figur. Jego ruchy. Dąbrowski udarowany. Jeszcze o Scyzoryku. Kniaziewicz udarowany. Pierwszy akt urzędowy Tadeusza przy objęciu dziedzictwa. Uwagi Gerwazego. Koncert nad koncertami. Polonez. Kochajmy się! (Streszczenie poety).

Dziś dla nas, w świecie nieproszonych gości,

W całej przeszłości i w całej przyszłości

Jedna już tylko jest kraina taka,

W której jest trochę szczęścia dla Polaka:

Kraj lat dziecinnych!

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Epilog, 64-68.

Pan Twardowski zob. Twardowski. Pan udzielny władca dzielnicy państwa, niezależny od władzy centralnej.

Pan Wołodyjowski zob. Wołodyjowski. Pan Zastępów zob. Sabaoth. Pan z panów pan całą gębą, w każdym calu, prawdziwy pan. Pańskie oko zob. Oko. Sługa dwóch panów zob. Sługa. Surdutowy pan zob. Surdut

Zasnąć w Panu umrzeć. Znać pana po cholewach dawne przysł.; panowie nosili wielkie cholewy z kolorowej skóry, drobna szlachta przystrajała czarne buty żółtymi a. czerwonymi przyszwami, a biedota nosiła buty czarne.

Podobne prace

Do góry