Ocena brak

OZIMINA. Powieść, powieść W. Berenta

Autor /yogra Dodano /13.03.2012

OZIMINA. Powieść, powieść W. Berenta, wyd. w Warszawie 1911. Zarys idei utworu zawierał już szkic publicyst. Idea w ruchu rewolucyjnym (1906), owoc przemyśleń pisarza nad wydarzeniami rewolucji 1905. Powieść jest obrazem jednej nocy zimowej 1904 w Warszawie. Akcja rozgrywa się gł. w salonie baronostwa Niemanów, w którym występują na wielkim przyjęciu reprezentanci warsz. plutokracji, arystokracji i inteligencji. W tym zmaterializowanym, ugodowym i na ogół cynicznym światku znajdują się jednak również konspiratorzy polit. (młody Komierowski i Wanda) i ideolodzy lewicowi. Baron Nieman, mąż szlachcianki Leny Komierowskiej, reprezentuje amoralny typ ugodowego burżuja. Surowymi obserwatorami tego środowiska są: stary pułkownik ros. respektujący pol. tradycje powstańcze, dziadek Niemanowej -Michał Komierowski, weteran wszystkich powstań od 1830, i gość z Krakowa, profesor UJ. Rolę naiwnego obserwatora spełnia jedna z młodych przyjaciółek baronowej, uczuciowa, a jednocześnie świadoma różnorodności otaczających ją postaw, Nina. W środek nocy wpada wieść o wybuchu wojny ros.-jap., wywołując konsternację wśród biesiadników. Akcja przenosi się na nędzarskie Powiśle, gdzie wre już (antycypowany przez Berenta) ruch rewolucyjny. Pochód otwierają konspiratorzy z salonu Niemanów (a więc inteligenci), chłop i robotnik. Zostają aresztowani przez policję carską, ale będą ziarnem ozimym wolności. Powieść kończy się poet. adaptacją mitu eleuzyjskiego: symbolicznym obrazem odnowy życia przez śmierć - zjawą umarłej Wandy z jabłkiem granatu i pękiem kłosów. W O. ukazał Berent wartość tradycji nar. utrwalonej w „lampach życia" przeszłości. Skoncentrowanie ważnych problemów i osób różnych orientacji podczas zabawy, w wydarzeniach jednej nocy, spokrewnią powieść z —> Weselem, a symboliką odrodzenia przez śmierć - z —> Nocą listopadową Wyspiańskiego. O. prezentuje swe postaci niemal statycznie, lecz stylistyka, obramowanie, kompozycja konfliktów mają charakter ekspresjonistyczny. Przekł. niem., rosyjski.

Wyd. w:  Dzieła wybrane, W. 1958; oprac, i wstęp M. Głowiński, Wr. 1974 BN I 213.

A. GRZYMAŁA-SIEDLECKI Salon barona Niemana, „Tyg. Ilustr." 1912 nr 35; O. ORTWIN O stylu i metodzie „O." Berenta, w: Żywe fikcje, W. 1970 (prdwdr. 1936); P. HERTZ „O.", w: Domena polska, W. 1961 (prwdr. 1958); J. GARBACZOWSKA U podstaw ideowych „O." W. Berenta, w: Księga pamiątkowa ku czci Stanisława Pigonia (zbiór.), Kr. 1961; A. GRZYMAŁA-SIEDLECKI Na marginesach „O.", w: Ludzie i dzieła, Kr. 1967; J. PROKOP „O." a sprawa polska, „Pam. Lit." 1975 z. 1; J. PASZEK O polisemii „O. ", tamże.

Janina Garbaczowska

Podobne prace

Do góry