Ocena brak

Osłabienie pamięci

Autor /demetrio Dodano /12.06.2014

Szczególnie charakterystyczną zmianą pojawiającą się u osób w podeszłym wieku jest osłabienie zdolności zapamiętywania (gromadzenia) informacji, wyrażające się zwiększeniem niezbędnego wysiłku oraz wydłużeniem czasu potrzebnego do przyswojenia sobie nowych wiadomości czy wyuczenia nowych umiejętności. Wytrwały trening pamięci może co prawda opóźnić ten proces, lecz okres największej umiejętności zapamiętywania kończy się zazwyczaj po upływie trzeciej dekady życia i z każdym następnym dziesięcioleciem zmniejszenie zdolności zapamiętywania staje się coraz wyraźniejsze. Osłabienie to dotyczy tylko zdolności przyswajania i magazynowania nowych informacji, które po początkowym zakodowaniu ich w pamięci ułtra-krótkotrwałej zostają niej przetransformowane, aby być dostępne w pamięci krótkotrwałej przez następne kilka godzin lub dni. Zdolność do takiej transformacji nowych informacji zmniejsza się wraz z wiekiem. Przetransformowane w pamięci krótkotrwałej wiadomości, aby mogły być trwałe odtwarzane muszą zostać zakodowane w pamięci długotrwałej. Zdolność do takiej transformacji również maleje z wiekiem, dlatego też nowe doświadczenia i informacje coraz rzadziej pozostają w pamięci na stałe.

Informacje zmagazynowane wcześniej w pamięci długotrwałej pozostają w niej utrwalone i dostępne, wskutek czego przypominanie sobie przeszłości może nawet dominować, chyba że zaburzenia krążenia mózgowego utrudnią odnajdywanie takich treści. Starzejący się człowiek może jednak to rekompensować mechanicznym zapamiętywaniem nowych treści. Wyposażony jest bowiem w określony zasób utrwalonej wiedzy i umiejętności, do których w razie potrzeby może się odwołać. Posiada on więc możliwość skojarzenia nowych nabytków pamięci z dotychczasowymi zasobami i utrwalenia ich w formie łańcuchów asocjacyjnych. Dlatego też człowiek w podeszłym wieku może wykazywać się nawet szczytowymi osiągnięciami, pomimo spowolnienia procesów kombinacyjno-reaktywnych, gdy w swoim myśleniu zda się na utrwalone dotychczas zasoby wiedzy i doświadczenia oraz gdy będzie dysponować odpowiednią motywacją i żywotnością duchową.

Istnieje naukowo udowodniony związek pomiędzy ubytkiem w sferze wydolności umysłowej u starzejącego się człowieka a jego stanem psychicznym, sytuacją socjologiczną i ekonomiczną oraz dotychczasowym doświadczeniem życiowym, tj. zachowaniem celów i motywacji, oczekiwań i możliwości, a^jego doświadczeniem i stosunkiem do życia. Oznacza to, że opieka nad człowiekiem w podeszłym wieku nie tylko może, ale powinna uwzględniać podtrzymywanie i pielęgnowanie jego aktywności umysłowej. Warunkiem niezbędnym do osiągnięcia powyższego celu jest skłonienie podopiecznego do afirmacyjnej postawy wobec życia, przekonanie go, że jest człowiekiem pełnowartościowym, poważne traktowanie jego podstawowych potrzeb, wspieranie go przy pokonywaniu trudności oraz motywowanie do aktywności umysłowej.

U ludzi w podeszłym wieku dominowanie pamięci długotrwałej nad pamięcią krótkotrwałą związane jest do pewnego stopnia z częstym występowaniem retrospektywnego odbierania rzeczywistości.

Przyczyny:

• W pamięci lepiej zachowały się wcześniejsze przeżycia. U człowieka pozytywnie nastawionego do życia motywacja sterująca wyborem utrwalanych treści prov/adzi do uprzywilejowania rejestracji przeżyć radosnych w pamięci długotrwałej (osiągnięcia, czyny bohaterskie itp.; stąd biorą się wspomnienia o „dawnych dobrych czasach”). U człowieka z natury pesymistycznego rejestrują^ się i utrwalają przede wszystkim negatywne przeżycia (u takiej osoby dominują wspomnienia typu: „zawsze byłem pechowcem, życie zawsze mnie krzywdziło”). Wspomnienia przywoływane przez człowieka w podeszłym wieku odzwierciedlają więc jego podstawowe nastawienie do życia, służąc mu jednocześnie za swego rodzaju usprawiedliwienie czy pociechę w jego aktualnej sytuacji.

• Człowiek w podeszłym wieku, nie potrafiący liczyć na to, że w teraźniejszości lub przyszłości oczekują na niego jakieś pozytywne zdarzenia, będzie próbował swoje doświadczenia z przeszłości tak skojarzyć z aktualnie doznawanymi przeżyciami, by zyskać siły do uporania się z realiami codziennego życia. Tym samym udaje mu się podtrzymywać sprawność posiadanych jeszcze umiejętności.

Biologiczne i społeczne uwarunkowania sprawiają że wraz z zaawansowaniem wieku maleje u większości ludzi zakres ich zainteresowań. Wielu zadań człowiek nie może już sam wykonywać, liczne obszary życia są dla niego trudno dostępne. Ogranicza się więc do wąskiego kręgu zainteresowań, poświęcając się im szczególnie intensywnie. Rodzaj tych zainteresowań zdeterminowany jest często -dotychczasowymi nawykami lub wymarzonymi potrzebami i powiązany jest z dobrze znajomymi obszarami. Człowiek, który zawsze interesował się językami obcymi lub zagadnieniami kultury, może więc nawet w 80 r.ż. z powodzeniem przyswoić sobie nowy język obcy.

Z wyżej przedstawionymi zmianami fizycznymi i psychicznymi dokonującymi się w organizmie człowieka w podeszłym wieku związana jest także charakterystyczna niezdolność do przystosowywania się lub znaczne- spowolnienie szybkości adaptacji. Wynikiem tego jest swego rodzaju reakcja obronna w postaci tendencji do uporu, tj_ skłonności do nieustępliwego trzymania się przyzwyczajeń, co w najgorszym razie może się przerodzić w zachowania określane mianem uporu starczego (zob. rozdz. 3.1). Trzymanie się własnych przyzwyczajeń jest normalnym objawem, znanym każdemu z doświadczenia i służącym pokonywaniu trudów życia.

Tendencja ta, a także odrzucanie wszelkich nowości nasila się jednak wraz z wiekiem (jeżeli nie ma silniejszych motywacji z zewnątrz).

Reakcja taka prowadzi do:

•    unikania niepewności, gdyż działając zgodnie z dotychczasowymi przyzwyczajeniami osoba w podeszłym wieku czuje się pewnie i bezpiecznie i może w ten sposób liczyć na osiągnięcie sukcesu, co niekoniecznie musi nastąpić na nowym obszarze działania;

•    oszczędzania wysiłku myślowego i decyzyjnego, gdyż powtarzające się czynności są wykonywane mechanicznie i nie wymagają szczególnego angażowania uwagi;

•    zapominania szczegółów, ponieważ w przebiegu łańcuchów asocjacyjnych szczegóły te pojawiają się automatycznie, w zmienionym natomiast porządku zdarzeń mogą zostać przeoczone;

•    unikania opieki obcych, gdyż osoba w podeszłym wieku nie potrafi sprawnie podporządkowywać się ich argumentom i czuje się nimi przytłoczona, szczególnie jeśli kilka osób naraz próbuje ją do czegoś przekonać.

Biorąc pod uwagę dotychczas przedstawione informacje, należy pamiętać

o wskazówkach, które mogą być pomocne w opiece nad seniorami i w ich pielęgnowaniu:

•    Przy wszystkich propozycjach nowości należy oferować pomoc i w ten sposób niejako gwarantować sukces.

•    Niezbędne ciągi czynności powinno się dopóty powtarzać, dopóki nie przekształcą się w czynności wykonywane z przyzwyczajenia.

•    Trzeba unikać niepotrzebnych zmian w czynnościach dnia codziennego, a gdy są one niezbędne, to powinno się przygotować na nie podopiecznych i towarzyszyć im w tych zmienionych okolicznościach.

•    Nigdy nie należy kwalifikować utartego sposobu zachowania jako przestarzałego i nienowoczesnego, dzięki czemu unika się wzmocnienia opora ze strony podopiecznego wobec propozycji nowości.

•    Powinno się poznać korzyści, jakie dla podopiecznych wynikają ze stosowania się do przyzwyczajeń, aby na tej podstawie móc przejść do propozycji zmian i stopniowo uzyskać akceptację do ich wprowadzenia.

•    Należy przeciwdziałać powstaniu poczucia'zależności od opiekunów przez podsuwanie różnych,możliwości wyboru (np. stosowanie środków pomocniczych, zróżnicowanej kolejności czynności, sposobu wykonania).

m Konieczne jest stwarzanie atmosfery zaufania jako sposobu na przezwyciężenie lęków i obaw.

Opiekunowie powinni wspomagać podopiecznych w utrzymywaniu sprawności psychicznej i systematycznie wprowadzać pewne urozmaicenia do rutynowych czynności dnia codziennego, wspierając takie działania atrakcyjną motywacją.

 

Podobne prace

Do góry