Ocena brak

Ortopedia

Autor /grubaska Dodano /18.12.2012

Ortopedia jest specjalnością lekarską, która w ciągu 230 lat istnienia tej na­zwy (Andry, 1741) przeszła burzliwy rozwój, najbardziej nasilony w ostatnich dziesiątkach lat. W osiemnastowiecznym ujęciu zajmowała się ona profilaktyką i leczeniem wad u dzieci, starając się „wychować proste dzieci"".
W pojęciu współczesnym zakres działania ortopedy obejmuje cały okres ży­cia ludzkiego i dziedziny wiedzy lekarskiej i pozalekarskiej (mechanika, bio­logia, chemia), mające związek z prawidłową i patologiczną czynnością narządu ruchu.
W zakres działania ortopedii wchodzą wszystkie wrodzone, rozwojowe i na­byte zniekształcenia i zaburzenia czynności narządu ruchu. A więc: 1) wady wrodzone i rozwojowe powstające w życiu płodowym, po urodzeniu — w okre­sie wzrostu i rozwoju, a także w okresie starzenia się, 2) zapalenia swoiste, nieswoiste i odczynowe narządu ruchu i ich następstwa, 3) zniekształcenia i dysfunkcje po porażeniach wiotkich i spastycznych, 4) urazy narządu ruchu i ich następstwa, 5) dysfunkcje i zniekształcenia w następstwie zaburzeń hormonal­nych, odżywczych j wrodzonych chorób układowych, 6) nowotwory narządu
ruchu.
Zakres działania ortopedii łączy się ściśle z takimi specjalnościami, jak neu­rologia, neurochirurgia, pediatria, choroby wewnętrzne, reumatologia, chirur­gia, a nawet położnictwo, i stanowi przedłużenie działalności lekarskiej w każ­dej jednostce i grupie chorobowej, jeśli grozi wytworzenie się zniekształcenia lub zaburzenie czynności ruchowych chorego.
Narząd ruchu składa się z układu biernego — kostno-stawowego i z układu czynnego — nerwbwo-mięśniowego. Oba układy stanowią czynnościową jed­ność, zintegrowaną przez ośrodkowy układ nerwowy i powiązaną czynnościo­wo z pozostałymi narządami ustroju. Zrozumienie ortopedii zależy nie tylko od opanowania fizjologii i patologii tkanek wchodzących w skład narządu ruchu i kliniki chorób uszkadzających narząd ruchu, lecz również od poznania pro­blemów prawidłowej i nieprawidłowej biomechaniki, i zagadnień kompensa­cji (wyrównania, zastąpienia) kalectwa i utraconych czynności. Znajomość me­chanizmów ruchowych pozwoli na poprawienie ich w razie ich naruszenia za­równo na drodze operacyjnej, jak i przez zastosowanie aparatów ortopedycz­nych, protez i innych pomocy.
Podstawą rozumienia problemów ortopedycznych jest obok dokładnej zna­jomości anatomii prawidłowej i topograficznej, fizjologii i patofizjologii narzą­du ruchu, układu nerwowego i krążenia również znajomość biomechaniki, miomechaniki i praw biologicznych rządzących rozwojem całego organizmu, a w szczególności narządu ruchu. Znajomość tych zagadnień ułatwia zro­zumienie przebiegu procesów rozwojowych, mechanizmów pojawiania się i na­silania wad rozwojowych i dysfunkcji, jest podstawą do ustalenia zasad pro­filaktyki i leczenia.
Przyczyny chorób ortopedycznych. Celowość i skuteczność postępowania profilaktycznego i leczniczego w ortopedii uzależniona jest od poznawania przyczyn i mechanizmów rozwijania się zniekształceń i zaburzeń czynności narządu ruchu, a więc od poznania czynników etiologicznych i patogenetycz-
nych.
Obok dość łatwo poznawalnych i spotykanych w klinice innych specjalności przyczyn, takich jak uraz, zapalenia, procesy nowotworowe, alergiczne, duży wpływ na powstawanie zniekształceń i dysfunkcji narządu ruchu mają czyn­niki mechaniczne działające na układ kostno-stawowy, modelujące jego kształt i czynność. Prawidłowe, fizjologiczne działanie sił nacisku i pociąga­nia decyduje 0 rozwoju prawidłowych kształtów układu kostno-stawowego i jest podstawą prawidłowej czynności narządu ruchu. Nieprawidłowe dzia­łami tych sil w okresie rozwoju osobniczego powoduje nieprawidłowy wpływ biologicznych praw rozwojowych narządu ruchu i wytwarzanie się zniekształ­ceń — nieprawidłowych wygięć, nieprawidłowego wzrostu, nieprawidłowych ustawień stawów w poszczególnych odcinkach narządu ruchu.
Narząd ruchu stanowi jedną, nierozerwalną anatomiczną i czynnościową całość, toteż każda zmiana anatomiczna i czynnościowa w jakimś odcinku po­woduje zmianę czynności i rozwijanie się odkształcenia w pozostałych odcin­kach narządu ruchu.
U dorosłych natomiast, a jeszcze szybciej u osób starszych, te same czynniki stają się przyczyną przedwczesnego zużywania się tkanek, zwłaszcza chrząstek i końców stawowych kości, tworzenia się zmian zwyrodnieniowych, znie­kształcających, przykurczów i dalszych odkształceń, upośledzających sprawność narządu ruchu, a nawet mogących uniemożliwić poruszanie się. Spośród tych mechanicznych czynników odróżnić trzeba: 1) czynniki miomechaniczne, które w przypadkach nieprawidłowo rozłożonego napięcia i siły (np. w niedowładach wiotkich i spastycznych i z innych przyczyn) prowadzą do nierównowagi mięśniowej, 2) nieprawidłowe działanie sił grawitacji (naci­sku po wklęsłej stronie krzywizny i pociągania po stronie wypukłej), nasila­jące zniekształcenie tym bardziej, im większy jest kąt i ramię dźwigni, 3) nie­prawidłowe stosunki dźwigniowe pracy stawów, zmieniające przebieg sił na­cisku i pociągania, zmieniające warunki pracy mięśni.Te czynniki biomechaniczne powodują zmiany w obrębie tkanek, zwłaszcza tkanki kostnej, mające na celu biologiczne przystosowanie do wymagań me­chanicznych. Na tej drodze kształtuje się forma i czynność narządu ruchu. Dla poznania rodzaju i kierunku, w jakim powinna się kształtować forma i funkcja, konieczne jest poznanie zasad fizjologicznej mechaniki poszczególnych stawów i biomechaniki narządu ruchu jako całości, poznanie praw rządzących rozwo­jem i podtrzymywaniem czynności narządu ruchu. Ta znajomość powinna być podstawą do rozumienia mechanizmu powstawania zniekształceń i dysfunkcji, u także podstawą do ustalania planu leczenia, zwłaszcza wieloetapowego.*
W traumatologii rodzaj uszkodzenia (złamania, zwichnięcia) poznamy po określeniu rodzaju i siły uszkadzającej, mechanizmu urazu, a także biorąc pod uwagę szczegóły budowy kości i stawu, przebieg linii mechanicznej odpornoś­ci tkanki, działanie mięśni na poszczególne odcinki narządu ruchu i reakcje tkanek na uraz. Skonfrontowanie i powiązanie tych wszystkich elementów po­zwala na ustalenie rozpoznania i wyobrażenia o rodzaju i wielkości uszkodzeń. Dopiero tak poznana sytuacja ogólna i miejscowa może być podstawą do za­planowania leczenia przyczynowego, gdyż tylko takie leczenie może dać właś­ciwe wyniki.
Rozpoznawanie wad i chorób ortopedycznych na pozór nie nasuwa trudności, bowiem przeważnie zniekształcenia są widoczne i dostępne badaniu. Wywoła­ne są one jednak działaniem bardzo licznych czynników zarówno patologicz­nych, jak i fizjologicznych, lecz w warunkach nieprawidłowych. W profilaktyce i leczeniu tych zniekształceń trzeba uwzględniać te czynniki, stąd ko­nieczność drobiazgowego, matematycznego określenia szczegółów zniekształ­ceń (w kątach, centymetrach i innych jednostkach miary), a także szczegółów ich przyczyn i skutków bezpośrednich i odległych.
Metody postępowania w ortopedii różnią się nieco od metod stosowanych w innych specjalnościach. Naczelnym zadaniem profilaktyki i leczenia jest zachowanie formy i funkcji narządu ruchu, a jeśli wystąpi zniekształcenie i dy­sfunkcja — przywrócenie funkcji i dynamiki. Zarówno profilaktyka, jak i le­czenie są długotrwałymi niekiedy procesami prowadzonymi przez zespół ludzi o różnych, także niemedycznych specjalnościach. Leczenie w ortopedii jest kompleksowe i zespołowe. W skład tego zespołu prócz lekarza i pielęgniarki wchodzą specjaliści kinezyterapii, fizykoterapii, balneoterapii, terapii praca, technicy wytwarzający aparaty, protezy, obuwie i inne pomoce ortopedyczne, nauczyciele zawodu, a niekiedy także psycholog.
Leczenie chorych ortopedycznych jest długotrwałe, wieloetapowe, wymaga stałej kontroli przez cały okres rozwojowy dziecka, a zwłaszcza w okresie szybkiego wzrostu, kiedy to najszybciej ujawniają się dysproporcje, zaburze­nia równowagi mięśniowej i wady rozwojowe. Musi ono być rozpoczęte we właściwym czasie. Zbyt późno rozpoczęte leczenie w wielu chorobach może być mniej skuteczne, a często przekreśla szanse na wyleczenie czy poprawie­nie zniekształceń. Tak samo przedwczesne rozpoczęcie leczenia, np. u małych dzieci, może dać złe wyniki, zwłaszcza w przypadkach wymagających współ­pracy chorego w okresie usprawniania.
Jednym z etapów leczenia ortopedycznego jest leczenie operacyjne. W prze­ciwieństwie do szeregu działów chirurgicznych w ortopedii przeważają zabiegi odtwórcze. Celem ich jest przywrócenie lub odtworzenie zaburzonej czynnoś­ci, a drogą — odtworzenie stosunków anatomicznych, przywrócenie równowa­gi dynamicznej i prawidłowych stosunków biomechanicznych lub stworzenie zastępczych warunków mechanicznych i dynamicznych, np. stawów zastęp­czych w przypadkach, gdy anatomiczna rekonstrukcja jest niemożliwa.
Leczenie operacyjne nie może jednak dać zadowalających wyników, jeśli nie jest poprzedzone i zakończone wystarczająco długim i systematycznym usprawnianiem ruchów, wzmacnianiem siły mięśni, jeśli nie ma zorganizowa­nego i zabezpieczonego powiązania leczenia zachowawczego i operacyjnego z rehabilitacją leczniczą.

Podobne prace

Do góry