Ocena brak

Opera włoska - Rossini, Verdi, Puccini i inni

Autor /kacper007 Dodano /13.04.2012

Od 1597 roku opera rozwijała się we Włoszech, a następnie rozprzestrzeniła się po całej Europie. Jednak to włoscy kompozytorzy, tacy jak Claudio i Alessandro Scarlatti, długo pozostali najbardziej wpływowymi twórcami nowej formy artystycznej.

Tkwiąca swoimi korzeniami w tradycji literackiej, opera dopiero po pewnym czasie przekształciła się w formę rozrywki o wybitnie muzycznym charakterze. Stało się tak, kiedy straciły na znaczeniu recytatywy - śpiewy deklamacyjne służące do przedstawienia akcji scenicznej - a podstawowym środkiem wyrazu sztuki operowej stały się arie. Aria (dosłownie oznaczająca „powietrze") jest pieśnią solową, w której śpiewak snuje swoje refleksje nad nieuchronnością i okrucieństwem losu. Z istoty swojej melodyjne, arie stanowiły „gwóźdź programu" przedstawień operowych i były zwykle umieszczane na końcu każdej sceny.

Recytatywy spełniały funkcję dialogów. Jeżeli ich zadaniem było jedynie posunięcie akcji do przodu, towarzyszyło im kilka akordów zagranych na klawesynie; jeżeli natomiast niosły one silny ładunek emocjonalny, w akompaniamencie brała udział cała orkiestra.

Od XVIII wieku obowiązywała aria da capo. czyli aria 3-częściowa, gdzie dwukrotne odśpiewanie części podstawowej, przedzielone było częścią kontrastującą. Powtórzenie części podstawowej było zbędne z dramatycznego punktu widzenia i służyło wyłącznie popisom wokalnym solisty. Słynni śpiewacy dokładali wielu starań, żeby coraz bardziej upiększać swoje partie, czyniąc z nich małe arcydzieła, rzucające na kolana publiczność operową.

Największymi gwiazdami byli kastraci. śpiewacy, którzy zostali wykastrowani w dzieciństwie. Dzięki temu mogli zachować swój wysoki głos - sopran - który w połączeniu z męską siłą pozwalał uzyskiwać zdumiewające efekty wokalne. Do najbardziej uwielbianych gwiazd operowych należał kastrat Farinnelli (1705-82).

Opera seria

Męskie soprany odgrywały główną rolę w opera seria (opera poważna) do XIX w., kiedy zostały zastąpione przez tenorów. Opera seria rozwinęła się w bardzo wyszukaną formę spektaklu. Zarówno jej forma jak i tematyka (zwykle epizody z historii, traktowane z fikcyjną dowolnością) w żadnym wypadku nie pretendowały do wiarygodności, co jednak nie przeszkodziło operze włoskie j rozprzestrzenić się po całej Europie. Niemal wszystkie opery odgrywane były w języku włoskim; niemiecki kompozytor Haendel, a także tacy reformatorzy jak Gluck czy Mozart - wszyscy oni tworzyli opery „włoskie". Jedynie Francja wykształciła swoją własną narodową tradycję, zapoczątkowaną przez Jeana Baptiste Lully, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Giovanni Battista Lulli, a miejscem urodzenia była Florencja!

Opera buffa

Opera seria miała rywalkę w postaci opery komicznej (opera buffa) - podział na te dwie formy nastąpił około połowy XVIII wieku. Opera buffa przywiązywała więcej wagi do znaczeń i efektu dramatycznego - była ona melodyjnym, charakteryzującym się szybką akcją spektaklem, traktującym o zwykłych ludziach i ich codziennym życiu. Emocje jakimi kierowały się postaci takich oper były „rzeczywiste" (w przeciwieństwie dowyszukanych i sztucznych problemów postaci opera seria), a wyśmiewane wady pospolite - na przykład chciwość czy próżność. Ta alternatywna tradycja operowa także wywarła przemożny wpływ poza granicami Włoch. Do największych kompozytorów opera buffa należeli Pergolesi. Paisiello i Cimarosa.

Nieco później różnice pomiędzy opera seria i opera buffa zaczęły się zacierać, a elementy komiczne przedostały się do poważnych utworów operowych. Obok arii dominujące znaczenie uzyskały ansamble - sceny zespołowe, w których kilku artystów śpiewa równocześnie, często wyrażając różne punkty widzenia. Te. a także inne zmiany, ożywiły formę opery, sprawiając równocześnie. że stała się ona bardziej interesująca z dramatycznego punktu widzenia. Około I800 r. kastraci zaczęli znikać ze scen operowych. Najczęściej zastąpiły ich śpiewaczki - primadonny (wi. prima donna - ..pierwsza dama") - które podobnie jak oni potrafiły ozdabiać śpiewane partie, przekształcać je nie do poznania, a nawet zastępować innymi, bardziej im odpowiadającymi!

Rossini

Pomimo wspaniałych osiągnięć wcześniejszych stuleci, XIX wiek określany jest mianem złotego wieku opery włoskiej. Pierwszym wielkim twórcą tego okresu byl Gioacehino Rossini, niezwykle płodny geniusz, który odnosił sukcesy zarówno na polu opery poważnej jak i komicznej. Obecnie melomani preferują jego utwory komiczne, przede wszystkim Włoszkę w Algierze (IX13) i Cyrulika sewilskiego (I8I6) - jego najbardziej znane dzieło, które powstało w niespełna dwa tygodnie. W sposób dla siebie charakterystyczny. Rossini wykorzystał w tym utworze fragmenty swoich wcześniejszych dzieł. W 1824 roku Rossini przeniósł się do Paryża - który stał się muzyczną stolicą Europy - gdzie komponował zarówno w stylu włoskim jak i francuskim. Wilhelm Tell jest zdumiewająco długim, ambitnym dziełem, powstałym na motywach legendy o szwajcarskim łuczniku. Długość tej opery sprawia, że rzadko wystawiana jest ona w całości, niemniej jednak jej uwertura (wstęp muzyczny, grany przed podniesieniem kurtyny) to popularny. ..wiecznie młody" utwór.

Po skomponowaniu Wilhelma Tella. Rossini porzucił pisanie oper. Miał wtedy 37 lat i znajdował się u szczytu swoich możliwości, dlatego trudno wytłumaczyć jego decyzję. Żył szczęśliwie i wygodnie przez następne 39 lat.

Romantycy

Następcy Rossiniego znaleźli się pod przemożnym wpływem romantyzmu, europejskiego nurtu artystycznego, który nad inne wartości przedkładał uczucie i indywidualizm. Gardząc prawdami rozumu i pragnieniem stabilizacji, romantycy Z nostalgią wracali do starych i niespokojnych czasów, takich jak te utrwalone na kartach niezwykle popularnych powieści Waltera Scotta.

Jedna z oper Gaetana Donizettiego. Lucja z Lammermoor (1835). jest tragedią opartą na powieści Scotta Narzeczona z Lammermoor. Epizod, w którym szalona Łucja bierze udział w pozornej ceremonii zaślubin ze swoim utraconym kochankiem, jest słynnym przykładem „szalonej sceny" - rodzaju sceny, który stał się niezwykle popularny w okresie romantyzmu, kiedy to wszystko co tragiczne i ekstremalne było w cenie.

Niemniej jednak Włosi nie przestali kochać opery komicznej, a Dionizetti był także twórcą utworów komediowych. W sumie skomponował on około 70 dzieł. Współczesny mu Vincenzo Bellini zmarł młodo, zostawiając po sobie garść arcydzieł, między innymi Normę' (I83I). typową romantyczną operę, w której galijscy druidzi walczą z rzymskimi najeźdźcami. Donizetti i Bellini byli mistrzami stylu belcanto (dosł. piękny śpiew), w którym nacisk położony był na wirtuozerię i liryzm śpiewu.

Verdi

Największym ze wszystkich włoskich kompozytorów operowych był Giuseppe Verdi, który dożył 87 lat. W ciągu swojego długiego i płodnego życia stworzył wiele wspaniałych oper. od Oberta (1830) do Falstaffa (1897). Verdi był synem ubogich wieśniaków, jednak miał on wystarczająco dużo szczęścia, by znaleźć majętnego opiekuna. który sfinansował jego naukę. Niestety, konserwatorium w Mediolanie uznało go za niewystarczająco uzdolnionego i odmówiło przyjęcia na studia. Za dalszą edukację u prywatnych nauczycieli Verdi musiał płacić zarobionymi przez siebie pieniędzmi.

Kiedy jego kariera kompozytorska w końcu się zaczęła, jego zapał twórczy został ostudzony przez złe recenzje, a następnie sparaliżowany śmiercią żony i dwójki dzieci. Przez jakiś czas mogło się wydawać, że Verdi całkowicie porzuci komponowanie. Wtedy znajomy producent pokazał mu egzemplarz libretta (tekstu opery) Nabuchodonozora. Na jego podstawie Verdi skomponował operę, która miała swoją premierę w 1842 roku. Swój oszałamiający sukces opera ta w dużej części zawdzięczała chórowi ..Va pensiero". wyrażającemu uczucia Żydów w niewoli babilońskiej. Włosi odnosili go do własnego położenia pod panowaniem Austriaków, a podobne zakamuflowane sceny patriotyczne pojawiły się także w następnych dziełach Verdiego.

Samo nazwisko Verdiego było rodzajem szyfru i oznaczało Wiktora Emanuela, którego Włosi pragnęli widzieć jako władcę niepodległej Italii. W okrzyku ..Viva Verdi!" (Niech żyje Verdi!) litery nazwiska kompozytora reprezentowały słowa. które składały się na hasło Vittorio Emman-uele. Re d"Italia (Wiktor Emanuel, król Włoch). Kiedy w końcu Austriacy zostali wypędzeni. Verdi przez kilka lat (1861-65) był członkiem włoskiego parlamentu.

Słynne opery

W międzyczasie, w latach 50. XIX wieku. Verdi skomponował swoje najsłynniejsze opery: Rigoletto (1851). Trubadura (1853) i Traviatę (1853). w których bogata warstwa melodyczna łączy się z dramatyczną intensywnością. Innymi słynnymi dziełami Verdiego są Aida (1871) oraz dwa monumentalne dzieła oparte na dramatach Szekspira - Otello (1877) i Falstaff (1893). Romantyzm Verdiego oraz jego „nadludzkie" postaci na wiele lat zdominowały scenę operową, jednak już w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku pojawił się nowy trend. Nosił on nazwę weryzmu (od vero -„prawdziwy") i postulował powrót do realizmu, głównie poprzez wprowadzenie zwykłych bohaterów. takich jak prości wieśniacy itp. Jednak akcja oper werystów pozostała naładowana silnymi i wzniosłymi emocjami.

Do najsłynniejszych dzieł tego rodzaju należą dwie krótkie opery, zwykle wymieniane jednym tchem, jako że bardzo często odgrywane są w czasie jednego wieczoru. Są to Rycerskość wieśniacza (1890) Pietra Mascagniego oraz Pajace (1892) Ruggeria Leoncavalla. Obydwie opery opowiadają o zazdrości, która doprowadza do tragedii. Pajace mają szczególnie interesującą intrygę, z postaciami biorącymi udział w przedstawieniu („przedstawienie w przedstawieniu"), które odzwierciedla ich własną sytuację i popycha akcję w kierunku tragicznego zakończenia, rozgrywającego się na oczach niczego nie przeczuwających widzów.

Puccini

Prawdziwym następcą Verdiego był jednak Giacomo Puccini, który wniósł do opery swój wspaniały dar komponowania „chwytliwych" melodii, z których wiele stało się przebojami muzyki operowej. Puccini blisko współpracował ze swoim librecistą, miał prawdziwe wyczucie sceny i potrafił uchwycić w muzyce atmosferę dawnych czasów i egzotycznych miejsc.

Pierwszym wielkim sukcesem Pucciniego była opera Manon Lescaut (1893), podobno po jej premierze kurtyna 50-krotnie unosiła się w górę. Jego następne trzy utwory należą do najbardziej popularnych oper wszystkich czasów. Są to Cyganeria (1896). opowiadająca o życiu paryskiej bohemy, melodramat Tosca (1900) oraz Madame Butterfly (1904), wzniosła opowieść, której główną bohaterką jest gejsza. Skomponował on również romantyczną i ponurą operę chińską. Turandot. Kompozytor nie zdążył skończyć tego dzieła przed śmiercią w 1924 roku. i zostało ono dokończone przez Francesa Alafana i wystawione w 1926 roku.

Wielka tradycja XIX-wiecznej opery włoskiej zakończyła się wraz ze śmiercią Pucciniego. chociaż następne pokolenie kompozytorów nie przestawało tworzyć. Do wybijających się twórców tego okresu należeli Ferruccio Busoni. Gian Carlo Menotti i Luigi Dallapiccola.

Włoska tradycja operowa wiąże się również z nazwiskami wielu słynnych solistów, przede wszystkim tenorów, od Carusa i Gigliego do Luciano Pavarottiego, który z opery uczynił jedną z najbardziej popularnych form muzycznych naszego stulecia.

Podobne prace

Do góry