Ocena brak

OGIEŃ

Autor /Izaak Dodano /05.04.2012

Człowiek, jedyny spośród żywych istot na Ziemi, nauczył się rozniecania i użytkowania ognia. Nadało to ogniowi specjalne znaczenie w oczach ludzi, a jego niezbędność i groźna tajemniczość uczyniła go boskim albo świętym dla wielu ludów. Ogień jako bóg jest charakterystyczny dla mazdaizmu i wielu innych religii uprawiających kult słońca i ognia jako jego ziemskiego przedstawiciela.

Symbolem łączności między koloniami gr. a metropolią był ogień zapalony w kolonii z zarzewia przeniesionego z ojczystego miasta. Najczcigodniejszym kultem Rzymu był kult Westy, bogini ogniska, i jej dziewiczych strażniczek świętego ognia. Jednym z najważniejszych mitów gr. był mit o Prometeuszu (zob,), który nauczył człowieka użytków ognia. Filozofowie gr. uważali ogień za jeden z czterech pierwiastków (elementów, żywiołów) wszechświata, wraz z wodą, powietrzem i ziemią; zob. też Pożar. Błędny ognik (a. ogień) zob. Błędny. Chrzest ogniowy (a. ognia) zob. Chrzest.

Dla ciebie i dla ognia, łac. tibi et igni, przeczytaj i zaraz spal. Dolewać oliwy do ognia zob. Oliwka. Dwa ognie gra w piłkę, w której atakuje się przeciwników piłką z obu stron placu. Brać we dwa ognie ostrzelać (uderzyć na) n iep rzyjaciela z dwóch stron jednocześnie; także przen. Grecki ogień zob. Grecki.

Jak po ogień (wpaść, przyjść) odwiedzić kogoś na moment, na krótką chwilę. Kara ognia down. spalenie na stosie. Krzyżowy ogień zob. Krzyż. Na pierwszy ogień w bitwie: w pierwszych szeregach natarcia; przen. na początek. Nie ma dymu bez ognia przysł., nie ma skutku bez przyczyny.

Ogień i woda o dwóch krańcowych przeciwieństwach. Ogień niebieski przest. piorun; pożar od pioruna. Ogień ofiarny, święty, wieczny stale podtrzymywany ogień na cześć bogów w wielu kultach relig.; por. Hefajstos (Wulkan); Hestia (Westa); Parsowie.

Ale nie depczcie przeszłości ołtarzy,

Choć macie sami doskonalsze wznieść.

Na nich się jeszcze święty ogień żarzy.

A. Asnyk, Do młodych, 16-18.

Ogień prometejski zob. Prometeusz. Ogień św. Antoniego dawn. med. róża, ostre zapalenie skóry, łac. erysipelas, tzw. od tradycji, że orędownictwo św. Antoniego Wielkiego, pustelnika, ok. 250-356, patriarchy mnichów chroniło przed epidemią róży z 1089, zwanej „świętym ogniem". Ognia! komenda, rozkaz strzelania, „pal!" Ognie sztuczne, bengalskie zob. Fajerwerk. Muzyka sztucznych ogni zob. Muzyka.

Ognie sztuczne, fr. Feu d'artifice, krótka impresjonistyczna fantazja
orkiestrowo-baletowa (1908) Igora Strawińskiego, nawiązująca do
instrumentacji Rimskiego-Korsakowa i Debussy'ego.

Ogniem i mieczem, łac .ferro et igni, pożogą i wojną, paląc i mordując; Lukan w De bello dviii, 2, 443, łac., 'O wojnie domowej', zw. też Farsalia, pisze, że Cezar wolałby spustoszyć kraj ogniem i mieczem, łac. ferro populetur et igni, niż najechać go nie napotykając oporu mieszkańców. Stąd tytuł 1. części Trylogii (1884) Henryka Sienkiewicza.

Ognie św. Elma (a. św. Heleny; u staroż. Greków i Rzymian zw. imionami Dioskurów, opiekunów żeglarzy; zob. Kastor i Polluks) wyładowania elektryczne w postaci świecących wiązek iskier na końcach masztów okrętowych a. piorunochronów, skrzydeł samolotów itd. przy znacznym natężeniu pola elektr.

Ognie świętojańskie, sobótkowe zob. Noc (świętojańska); Sobótka Ognisko domowe (rodowe, plemienne) rodzina, ród plemię, skupione, zamieszkałe wokół ogniska (pierw, związanego z kultem ognia) grzejącego nie tylko ludzi, ale także bóstwa, duchy i duszki domowe.

Ognisty anioł, ros. Ógniennyj angiel, powieść (1907) poety ros. Walerego Briusowa; akcja rozgrywa się w Niemczech XVI w.; diabeł ukazuje się dziewicy w postaci świetlistego ducha i popycha ją do popełnienia wielu grzechów. Opera (część na koncercie, Paryż 1927; całość na koncercie, Paryż 1954; Wenecja 1955) Sergiusza Prokofiewa; libretto kompozytora wg Walerego Briusowa.

Ognisty krzyż zob. Krzyż. Ognisty ptak, ros. Żar-Ptica, fr. L'Oiseau de feu, balet fantastyczny (Paryż 1910, wyst. pol. Warszawa 1931), muzyka Igora Strawińskiego, libretto: Michaił Fokin, oparte na ro§. legendach lud. Carewicz Iwan przy pomocy Ognistego Ptaka oswobadza swoją ukochaną, Olśniewającej Piękności Carównę, z rąk złego czarownika, Nieśmiertelnego (zob.) Kościeja; suita baletowa (1911) ułożona przez Strawińskiego z najważniejszych partii baletu.

Połykacze ognia sztukmistrze estradowi, cyrkowi, popisujący się publicznie łykaniem płonących pakuł, płynnego ołowiu, noży i trzymaniem w zębach prętów żelaznych rozgrzanych do czerwoności. Najsłynniejsi z nich to: Richardson w XVII w., Signora Josephine Girardelli (zw. Salamandrą; zob.) na pocz. XIX w. i Chaubert na pocz. XX w.

Próba ognia zob. Sąd (boży). Puścić coś z ogniem podpalić i pozwolić spłonąć. Słomiany ogień zob. Słoma. Stanąć w ogniu zapalić się; przen. stanąć w ogniach, spłonąć ogniem, zarumienić się gwałtownie. Święto ognia zob. Święto.

Wieczny ogień nigdy nie gasnący, palący się stale, ogień palony na cześć jakiegoś bóstwa, stale podtrzymywany: Zimne ognie zob. Zimny. Złodziej kąty zostawi, a ogień wszystko zabierze przysł.

Podobne prace

Do góry