Ocena brak

Odruch na rozciąganie

Autor /gruszka Dodano /20.05.2014

Najbardziej znanym odruchem na rozciąganie jest odruch kolanowy, polegający na skurczu mięśnia czworogłowego uda po uderzeniu w jego ścięgno poniżej rzepki (a więc gwałtowne rozciągnięcie jego włókien), oraz odruch skokowy z mięśnia trójgłowego łydki, wywoływany po uderzeniu w ścięgno Achillesa. Podobne odruchy można wywołać też z innych mięśni, np. dwugłowego ramienia, trójgłowego ramienia lub ramienno-promieniowego. Nazywa się je często odruchami miotatycznymi, czyli własnymi mięśnia, gdyż zarówno receptor, jak i efektor znajdują się w tym samym mięśniu.

W odruchu na rozciąganie biorą udział włókna aferentne la, które przekazują do rdzenia kręgowego informacje z zakończeń pierwotnych we wrzecionach mięśniowych. Włókna dośrodkowe la po wejściu do rdzenia kręgowego rozgałęziają się, tworząc liczne kolaterale, które przekazują impulsy z wrzecion mięśniowych bezpośrednio na motoneurony macierzystego mięśnia oraz na motoneurony mięśni synergistycznych, czyli współdziałających w wykonaniu danego ruchu. Najkrótsza droga przebiega bez pośrednictwa intemeuronów, czyli poprzez jedną synapsę, jest to więc odruch dwuneuronalny lub monosynaptyczny. Istnieje jednak również droga pośrednia, z udziałem lokalnych intemeuronów danego ośrodka ruchowego (ryc. 1.35). Stwierdzono eksperymentalnie, że jedno włókno la może pobudzać prawie wszystkie motoneurony danego mięśnia i nawet do 60% motoneuronów mięśni synergistycznych - często leżących w sąsiednich segmentach rdzenia.

Odruch na rozciąganie odgrywa istotną rolę w regulacji długości mięśnia na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego, co ma znaczenie między innymi w utrzymaniu postawy ciała. Prawidłowe, „zaprogramowane” parametry długości włókien mięśniowych są rezultatem sumy wpływów pobudzających i hamujących na motoneurony z dróg zstępujących z ośrodków wyższych. Wszelkie zakłócenia w programie (na skutek działania bodźców z otoczenia w czasie wykonywania mchów) są rejestrowane przez wrzeciona mięśniowe i korygowane w pętli odruchowej. Włókna la przekazują na motoneurony informacje o zmianie długości mięśnia (rozciągnięciu), co z kolei wywołuje odruchowy skurcz -tym silniejszy, im silniejsze jest rozciągnięcie, dzięki czemu pożądana długość  mięśnia może być w sposób ciągły utrzymana. Ekonomiczna sieć nerwowa (tylko 2 neurony) zapewnia szybką i efektywną regulację, bez dodatkowej interwencji wyższych ośrodków.

Dywergencja włókien la w istocie szarej rdzenia nie ogranicza się tylko do połączeń z motoneuronami. Odgałęzienia aksonów pobudzają również interneu-rony la hamujące, które tworzą synapsy na motoneuronach mięśni antagoni-stycznych. Umożliwia to skoordynowaną pracę grup mięśni o przeciwstawnym działaniu: w czasie skurczu jednej grupy mięśni (np. prostowników danego stawu), których motoneurony pobudzane są na drodze odruchowej przez włókna aferentne la, motoneurony mięśni antagonistycznych (zginaczy tego stawu) są za pośrednictwem intemeuronów hamowane, w związku z czym mięśnie te się nie kurczą. Intemeurony la hamujące występują w łukach odruchowych zarówno ze strony prostowników, jak i zginaczy - nazywa się to unerwieniem wzajemnie zwrotnym (ryc. 1.36). Stwierdzono, że drogi zstępujące z kory mózgu i jąder pnia mózgu, dzięki końcowym rozgałęzieniom aksonów, przekazują takie same sygnały (kody nerwowe) na motoneurony i intemeurony la hamujące. Dzięki temu pojedynczy rozkaz zapewnia automatyczną koordynację czynności mięśni o przeciwstawnym działaniu na dany staw. Gdy program ruchu przewiduje, z jednej strony, pobudzenie motoneuronów jednej grupy, motoneurony antagonistów nie muszą otrzymywać oddzielnej komendy, gdyż działanie interenuronów la hamujących wymusza odruchowy rozkurcz tej grupy mięśni. Z drugiej strony, program przewidujący jednoczesne pobudzenie motoneuronów (i zarazem intemeuronów la hamujących) obu antagonistycznychgrup mięśniowych umożliwia jednoczesny skurcz zginaczy i prostowników, np. podczas usztywnienia stawu, dzięki wzajemnemu hamowaniu pomiędzy intemeuro-nami la hamującymi (ryc. 1.36). Interneuron la hamujący odgrywa więc ważną rolę w procesach koordynacji czynności mięśni antagonistycznych - przede wszystkim zginaczy i prostowników.

Informacje proprioceptywne o rozciągnięciu mięśnia, przewodzone z wrzecion mięśniowych włóknami la, mimo wywoływania reakcji odruchowych docierają jednak z pewnym opóźnieniem także do ośrodków nadrdzeniowych, między innymi do kory mózgu i do móżdżku. W pierwszym przypadku odgałęzienia włókien la wstępują w sznurach tylnych jako drogi rdzeniowo-opuszkowe do jąder smukłego i klinowatego w rdzeniu przedłużonym (a stamtąd przez wzgórze dochodzą do kory czucia somatycznego w płacie ciemieniowym). W drugim przypadku kolaterale włókien la pobudzają neurony rdzenia kręgowego, rzutujące do móżdżku, np. neurony jądra piersiowego, których aksony tworzą drogę rdzeniowo-móżdżkową tylną (ryc. 1.35). Informacja zanalizowana w ośrodkach nadrzędnych może być następnie wykorzystana np. do wzmocnienia lub osłabienia odruchu, w czym uczestniczą drogi zstępujące z kory mózgu i ośrodków pnia mózgu. Dzięki temu w określonych sytuacjach u ludzi może wystąpić świadome hamowanie odruchu na rozciąganie.

 

Podobne prace

Do góry