Ocena brak

ODRODZENIE, tygodnik społ.-lit.

Autor /aska5588 Dodano /10.03.2012

ODRODZENIE, tygodnik społ.-lit., wyd. od września 1944 do marca 1950, początkowo w Lublinie, 1945—47 w Krakowie i nast. w Warszawie, red. przez K. Kuryluka, od lutego 1948 przez J. Borejszę. Pierwsze w Polsce Lud. pismo wskrzeszające tradycję pol. tygodników społ.-kult., odegrało ważną rolę w odradzaniu się powojennego życia kulturalnego. Nie formułowało bliżej określonego programu ideowo-artystycznego: skupiało pisarzy różnych orientacji i pokoleń, dążąc do konsolidacji środowiska twórczego na gruncie aprobaty dla demokr. kierunku przemian społ. w kraju i uczestnictwa w odbudowie zniszczonej przez wojnę kultury narodowej. O. ogłosiło wiele znaczących dzieł ówczesnej literatury, m. in. Popiół i diament (druk. pt. Zaraz po wojnie) i opowiadania okupacyjne J. Andrzejewskiego, fragm. Węzłów życia Ż. Nałkowskiej, Murów Jerycha T. Brezy, DrewnianegokoniaK. Brandysa, Jeziora Bodeńskiego S. Dygata, Życia na nibyK. Wyki, Śmierci liberała A. Sandauera, cz. 1 Kształtu miłości J. Broszkiewicza, utwory poet. i fragm. prozy J. Iwaszkiewicza (Ikar), H. Boguszewskiej, K. Filipowicza, H. Malewskiej, J. Parandowskiego, M. Promińskiego, J. Putramenta, E. Szelburg-Zarembiny, J. Zawieyskiego, W. Żukrowskiego, dramat L. Kruczkowskiego Niemcy (druk. pt. Niemcy są ludźmi), poezje J. Tuwima (fragm. Kwiatów polskich), K.I. Gałczyńskiego (Kolczyki Izoldy), L. Staffa, K. Iłłakowiczówny, M. Jastruna, S.J. Leca, Cz. Miłosza, S. Piętaka, J. Przybosia, T. Różewicza, A. Ważykai in., przedruki wierszy wojennych W. Broniewskiego, A. Słonimskiego, S. Balińskiego; publikowano też utwory pisarzy przebywających na obczyźnie (M. Kuncewiczowa). O. informowało obszernie o zagr. życiu kult. i literaturze, zwł, o franc. (Z. Bieńkowski) i amer. (S. Helsztyński, Miłosz), ogłaszało przekłady wybitnych poetów (A. Rimbaud, G. Apollinaire, W. Majakowski, P. Neruda, poezja amer. w tłum. Miłosza) i prozaików (np. E. Hemingway, W. Faulkner, fragm. Doktora Faustu-sa T. Manna). Wiele miejsca zajmowała w piśmie aktualna publicystyka i proza reportażowa (K. Pruszyński, reportaże niem. E. Osmańczyka, wł. M. Brandysa, krajowe F. Gila i M. Jarochowskiej), krytyka teatr. (Breza, Broszkiewicz, Zawieyski, S.W. Balicki, T. Peiper, K. Puzyna, A.M. Swinarski), piast, (m. in. Przyboś), muz. i filmowa. W eseistyce hist.lit. (W. Borowy, J. Kleiner, J. Krzyżanowski, W. Kubacki, S. Pigoń, K.W. Zawodziński) i hist. (m. in. K. Grzybowski) na plan pierwszy wysuwały się próby nowej interpretacji klasyków (zwł. Mickiewicza) i przewartościowania obrazu przeszłości nar. (przypomnienie tradycji ruchów jakobińskich i rewol. XVIII i XIX w.).

Ważną rolę odegrało O. w krytyce lit.: na łamach pisma toczyły się głośne spory o ideowo-moralną i społ. funkcję literatury, o intepretację realizmu, żywotność tradycji lit. XVIII-XIX w. i awangardy międzywojennej, o szanse twórczości kreacyjnej i eksperymentalnej. Gł. polemistami byli Sandauer (cykl Zawile 1945) i J. Kott (Po prostu 1945), własny program formułował też Wyka w systematycznie prowadzonym felietonie Szkoła krytyków (1946—48) oraz w gruntownych szkicach tworzących syntet. obraz prozy powojennej (wyd. 1948 w zbiorze Pogranicze powieści). Artykuły kryt. ogłaszali ponadto Jastrun, Przyboś, W. Mach, H. Markiewicz, W. Natanson, A. Stawar, H. Vogler. W okresie końcowym, po przejęciu red. przez Borejszę, w O. dominowali pisarze młodego pokolenia (T. Borowski, J. Bocheński, R. Bratny, A. Braun, B. Czeszko, T. Konwicki, W. Woroszylski, W. Zalewski). W programowych wystąpieniach n.t. zadań polit. literatury (m. in. W. Sokorski, M. Kierczyńska) odwoływano się do doświadczeń radz. i popularyzowano twórczość pisarzy radzieckich. W 1950 z połączenia O. i —> „Kuźnicy" powstał tyg. —> „Nowa Kultura". O. pełniło również rolę pisma-instytucji kult., przyznając 1946-49 cenione nagrody lit. (wyróżniono Mury Jerycha Brezy, nowelistykę Iwaszkiewicza, Popiół i diament Andrzejewskiego, Mickiewicza Jastruna) i upowszechniając literaturę (Klub Dobrej Książki, dyskusje z czytelnikami).

K. KOŹNIEWSKI Węzły życia, w: Historia co tydzień, t. 2, W. 1977.

Do góry