Ocena brak

Ochrona ptaków

Autor /Danysz Dodano /31.01.2012

Działania ochronne na rzecz pta­ków są podejmowane zaledwie od 50 lat Nawet w obecnych czasach jest niewiele państw na świecie, które przeznaczają duże sumy pieniędzy na ochronę ptaków.
Jest oczywiste, że nie ma potrzeby chronić tych gatunków ptaków, które są bardzo licz­ne. Podstawą racjonalnych działań zmierza­jących do objęcia ochroną poszczególnych gatun­ków są badania, które wskazują na przyczyny zmniejszania się liczebności gatunku. Na przykład w rejonach północnego koła polarnego corocznie gniazduje wielka liczba kaczek i gęsi. Tereny te są tak niedostępne, że jest niemożliwe prowadzenie tam obserwacji ciągłych. Wiele ptaków z dalekiej północy przylatuje jednak na zimę do Europy, dzięki czemu można rejestrować zmiany ich li­czebności poprzez coroczne liczenia. Jeżeli liczeb­ność drastycznie zmniejsza się, grupy naukowców zostają wysłane na Grenlandię lub do Rosji, by prowadzić badania w rejonach lęgowisk dzikich kaczek i gęsi. Dzięki temu można poznać przy­czynę spadku liczebności gatunku i podjąć odpo­wiednie środki zaradcze.
Określanie tras wędrówek ptaków jest możliwe między innymi dzięki obrączkowaniu. Ptaki są chwytane w specjalne sieci i każdemu z nich nakła­da się na nogę obrączkę z własnym numerem. Jeśli ptak zostanie schwytany w innym miejscu, zastrze­lony lub znaleziony martwy, obrączkę wysyła się do centrali obrączkowania. Dzięki temu można pomóc w określeniu tras wędrówek, zimowisk, a także obliczyć długość życia ptaków. Obrączko­wanie pozwoliło ustalić na przykład, że rybitwy różowe, które gniazdują u wybrzeży zachodniej Europy, były zabijane na zimowiskach w Afryce zachodniej. Ponieważ jest to gatunek rzadki i jego liczebność gwałtownie spada, zwrócono się o pod­jęcie działań do rządu Ghany, który rozpoczął kam­panię na rzecz ochrony rybitw różowych.

Handel ptakami
W wielu biedniejszych państwach, takich jak Bra­zylia, ptaki chwytane są masowo przez miejscową ludność. Następnie wysyła sieje i sprzedaje w Eu­ropie oraz Ameryce Północnej. Pozbawieni skrupu­łów hodowcy ptaków są w stanie zapłacić duże sumy za rzadkie gatunki, takie jak ary.
Tego rodzaju handel odbywa się w większości nielegalnie i ma ujemny wpływ na przetrwanie rzadkich gatunków. Z ptakami, które są przemyca­ne z jednego kraju do drugiego, postępuje się wyjąt­kowo niehumanitarnie. Są one przetrzymywane bez wody i pożywienia i transportowane w cias­nych, ciemnych klatkach. W takich warunkach ty­siące ptaków ginie podczas transportu. Handlarze zarabiają na tym procederze wielkie sumy, nato­miast biedacy chwytający ptaki dostają symbo­liczne wynagrodzenie.

Edukacja ekologiczna
Działania edukacyjne są ważnym elementem w ochronie ptaków. Prawo, które ma chronić ptaki, nie jest skuteczne wtedy, gdy większość ludzi go nie przestrzega. Mieszkańcy niektórych krajów położonych dookoła Morza Śródziemnego przez setki lat chwytali wędrowne ptaki śpiewające i jedli je. W Europie Północnej i Ameryce poluje się na gęsi i kaczki. Obecnie polowanie na ptaki śpiewa­jące stało się bardzo popularne, chociaż w więk­szości krajów europejskich jest nielegalne. Orga­nizuje się więc akcje edukacyjne wśród młodzieży. Wiele narodowych organizacji zajmujących się ochroną ptaków prowadzi zajęcia dla dzieci i mło­dzieży, gdzie mogą one obserwować ptaki i pozna­wać ich zwyczaje.

Stosowanie prawa
Egzekwowanie prawa chroniącego ptaki wymaga pewnych umiejętności. Na przykład pracownicy urzędów celnych na lotniskach i przejściach gra­nicznych muszą umieć rozpoznawać rzadkie ga­tunki ptaków, aby skutecznie zapobiegać prze­mytowi gatunków chronionych. W niektórych sytuacjach ochrona ptaków wymaga też odwagi i wytrwałości. Na przykład w Szkocji, w której jest bardzo silna tradycja polowań, strażnicy pilnują­cy gniazda pary rybołowów muszą czuwać całą' dobę, ponieważ kolekcjonerzy jaj mogą w każdej chwili podjąć w nocy próbę zrabowania lęgu. Do zabezpieczenia takich miejsc stosuje się więc elek­troniczne systemy alarmowe i noktowizory.

Niszczenie środowiska
Problem ochrony ptaków jest jednak o wiele bar­dziej skomplikowany. Bardzo ważną przyczyną spadku liczebności niektórych gatunków jest nisz­czenie środowiska. Czasami zmiany są zauważal­ne od razu - na przykład po wycięciu lasu. Jednak w środowisku życia ptaków mogą zachodzić zmiany, które powodują, że ptaki nie mogą w nich egzystować. Na przykład do niedawna w Europie czajki gniazdowały na zaoranych polach. Z jaj wy­kluwały się pisklęta, które dorastały wczesną wio­sną, zanim zboże wyrosło na tyle, że przeszkadzało im w poruszaniu się i znajdowaniu pokarmu. Obec­nie coraz częściej wysiewa się pszenicę ozimą (jesienią), zamiast jarej (na wiosnę) i w marcu zbo­że jest już zbyt wysokie, żeby ptaki mogły w nim gniazdować i znajdować pokarm. W wyniku tego populacja czajek znacznie zmalała.
Na szczęście w wielu krajach europejskich rol­nicy produkują za dużo żywności i są zmuszeni ze względów ekonomicznych do pozostawiania czę­ści swej ziemi odłogiem. Jeżeli zgodzą się na wykorzystanie jej w sposób sprzyjający rozwojowi ptaków i innych zwierząt, mogą otrzymywać pew­ne wynagrodzenie. Na przykład w Wielkiej Bryta­nii organizacją podejmującą tego rodzaju działa­nia jest Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków.

Zmiany klimatyczne
Zmiany klimatu mają także wpływ na liczebność ptaków. W krajach na południe od Sahary lata bez deszczu spowodowały powiększenie się obszaru pustyń. Zniszczone zostały żerowiska wielu gatun­ków, które tam zimują, a gniazdują w Europie. Inne gatunki musiały lecieć dalej nad niegościnnym tere­nem i wiele osobników przypłaciło to życiem. W efekcie zmniejszyła się liczebność chociażby takich ptaków, jak jaskółki brzegówki i pleszki. Podczas gdy niektóre organizacje ochrony przyro­dy zajmują się problemem globalnego ocieplenia klimatu, które ma wpływ na całe życie na Ziemi, inne starają się upewnić, czy gatunek zagrożony tym zjawiskiem jest dobrze zabezpieczony przed innymi zagrożeniami.
Na przykład gdy jaskółki brzegówki stały się rzadsze, w niektórych krajach rolnicy, na polach których jaskółki się gnieździły, zachęcani byli do opiekowania się ptakami. Brzegówki gnieżdżą się też w norach, które wygrzebują w urwistych żwi­rowych lub piaszczystych brzegach rzek, lub w skarpach. Na wiosnę gniazda te łatwo zniszczyć podczas pobierania piasku i żwiru lub w trakcie prac ziemnych przy umacnianiu brzegów rzek. Rozwiązaniem jest przełożenie robót do jesieni po zakończeniu lęgów. W następnym roku brzegów­ki uwiją sobie gniazda w nowych miejscach.
Tworzenie rezerwatów jest bardzo ważnym ele­mentem ochrony ptaków. Określony obszar może być wybrany na rezerwat z wielu różnych powo­dów. Niektóre rezerwaty są miejscami chroniącymi duże skupiska ptaków, a inne służą tylko jednemu gatunkowi. W obu przypadkach, aby zapewnić pta­kom idealne warunki do życia, należy we właściwy sposób zagospodarowywać istniejące obszary. Czę­sto oznacza to zwiększenie zakresu prowadzonych badań, na przykład w celu określenia diety ptaków. Może to stać się podstawą do sformułowania dal­szych pytań. Jeżeli na przykład, sowy uszate żywią się nornikami, to jakie warunki najbardziej lubią norniki? Tylko bowiem, gdy populacja norników jest wystarczająco duża, sowy mogą się pomyśl­nie rozmnażać.
Sowy uszate są jednym z licznych gatunków ptaków, nad którymi trudno jest prowadzić bada­nia. Są one ruchliwe i gdy polują, poruszają się po dużym obszarze. Coraz częściej jednak naukowcy wykorzystują małe nadajniki radiowe, które zakła­dają ptakom. Dzięki nim mogą śledzić ruchy pta­ków dzień i noc. Obserwator wyposażony w małą, przenośną antenę i odbiornik może zlokalizować miejsce pobytu ptaka i następnie określać miejsca jego żerowania, gniazdowania i odpoczynku.

Powrót do natury
Po określeniu potrzeb gatunku ptaka można zacząć odpowiednio kształtować środowisko. Czasami wymaga to wprowadzenia dawnych i zapomnia­nych sposobów uprawy roli lub utrzymania lasu. Badania wykazały, że słowiki rdzawe gniazdują tylko w zadrzewieniach porośniętych przez bardzo gęsty podszyt. Zadrzewienia tego typu najlepiej jest stworzyć, ścinając pnie drzew u nasady. Na­stępnie pozostaje poczekać na pojawienie się odrostów. W ten sposób powstanie tzw. las odroślo­wy, który ścina się co osiem do piętnastu lat. Taki typ gospodarki leśnej dawniej przeważał w więk­szości lasów w Europie Zachodniej, gdyż dzięki niemu pozyskiwano drewno opałowe. Ponieważ obecnie większe znaczenie mają inne źródła ener­gii, lasy odroślowe zanikają i dlatego liczebność słowików rdzawych maleje. W kilku rezerwatach wprowadzenie gospodarki leśnej na wzór tej, jaką prowadzono dawniej, spowodowało zwiększenie się liczby gniazdujących tam słowików.
W wielu krajach wciąż istnieją miejsca, które w małym stopniu zostały zmienione przez czło­wieka. Głównym problemem jest utrzymanie ich w stanie naturalnym. Czasem oznacza to zanie­chanie ingerencji w procesy naturalne. Przykładem są pożary, wprawdzie niszczące niektóre środowi­ska, lecz jednocześnie przyczyniające się do pow­stawania nowych, które są miejscem występowa­nia wielu gatunków ptaków. Tak więc egzystencja niektórych gatunków jest uzależniona od pożarów. Lasówka szarożółta z Ameryki Północnej gniazdu­je wyłącznie wśród młodych sosen Banksa. Ich sa­dzonki pojawiają się tylko wtedy, gdy ogień ogrze­je szyszki i w ten sposób spowoduje uwolnienie nasion. Działania zapobiegające wybuchom poża­rów w lasach nie sprzyjają w tym przypadku po­myślnemu bytowi tego gatunku ptaka.

Gatunki introdukowane
Nawet tam, gdzie środowisko jest idealne, mogą istnieć inne problemy. W niektórych częściach świata w drodze ewolucji pojawiły się gatunki nielotów. Mogło to nastąpić tam, gdzie nie było drapieżników naziemnych, które mogłyby na nie polować. Po przybyciu Europejczyków na Nową Zelandię pojawiły się tam koty, psy i świnie oraz szczury. Kolonizatorzy celowo sprowadzili grono­staje i mangusty, aby wyłapywały szczury i węże. Jednak drapieżniki te chętniej polowały na bez­bronne nieloty, które stawały się łatwym łupem. W ten sposób wyginęło kilka gatunków rzadkich ptaków. Tam, gdzie gatunki ptaków-nielotów przetrwały, na*przykład w dzikszych rejonach Nowej Zelandii, gdzie żyje nielotna papuga kakapo, dokłada się wszelkich starań, aby zminimalizo­wać ujemne skutki wynikłe ze sprowadzenia przez kolonizatorów obcych gatunków zwierząt.
Problemy stwarzają także inne gatunki zwierząt introdukowanych. Sterniczka jest rzadkim gatun­kiem kaczki i występuje w niektórych rejonach południowej Europy oraz w Turcji. Gatunek z nią spokrewniony - sterniczka jamajska - została spro­wadzona do Europy. Znalazłszy odpowiednie warunki do egzystencji zaczęła się rozmnażać, po­większać obszar występowania i krzyżować się z rodzimą sterniczka. Istnieją obawy, że doprowa­dzi to do zaniku sterniczki europejskiej, a zostaną tylko jej mieszańce.

Zanieczyszczenie środowiska
Zanieczyszczenie środowiska także w dużym sto­pniu wpływa na ptaki. Pod koniec lat 50. naszego m wieku uświadomiono sobie, że w Ameryce Północnej i Europie katastrofalnie zaczęła maleć liczba sokołów wędrownych. Przyczyną było stosowanie pestycydów z grupy węglowodorów chlorowanych, które były wykorzystywane w rolnictwie do zwalczania owadów. Pestycydy te odkładały o się w ciałach ptaków śpiewających, gołębi i ptaków łownych, które to zjadały zatrute owady, i przenikały do organizmów sokołów, kiedy te zja­dały upolowane przez siebie ptaki. W efekcie wiele sokołów padło, a osobniki, które przeżyły, składa­ły jaja o bardzo miękkiej skorupce, pękającej pod­czas wysiadywania. Odkrycie przyczyn zwięk­szonej śmiertelności wśród ptaków doprowadziło w wielu krajach do zakazu stosowania pestycydów z grupy węglowodorów chlorowanych i obecnie sokoły wędrowne są tam coraz częściej widywa­ne. Niestety, w niektórych rejonach świata nadal używa się tych trucizn w rolnictwie.
Kiedy liczebność sokołów wędrownych malała i gatunkowi groziło wyginięcie, zaczęto rozmnażać te ptaki w niewoli. Akcja zakończyła się sukcesem, a urodzone w niewoli osobniki wypuszczono na wolność. W Stanach Zjednoczonych dużo wysiłku wkłada się w działania polegające na rozmnażaniu w niewoli zagrożonego wyginięciem żurawia krzy­kliwego. Problemem jest to, że młode pisklę tego gatunku uznaje swych ludzkich opiekunów, któ­rzy go karmią, za rodziców. Aby przezwyciężyć ten problem, podkładano jaja parom żurawia kanadyjskiego, który jest spokrewniony z żurawiem krzykliwym. Z jaj tych wykluwały się pisklęta, które stworzyły nową kolonię.

Państwami przodującymi na świecie w ochronie ptaków są Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. Rządy tych krajów oraz wiele osób prywatnych wspierają finansowo działania ekologów. Także i w innych krajach europejskich oraz w Kanadzie, Japonii, Nowej Zelandii i Australii działają orga­nizacje, których głównym celem jest ochrona pta­ków. Kilka dużych rezerwatów ornitologicznych jest w Rosji i Chinach, jednak państwa te wydają mało pieniędzy na skuteczne zabezpieczenie ich przed kłusownictwem i innymi niekorzystnymi zja­wiskami. Organizacja Bird Life International podej­muje działania na całym świecie i dużo wysiłku wkłada w ochronę ptaków na terenach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Te rejony świata są za biedne, aby podołać wielu problemom związanym z ochroną ptaków. Ponieważ liczba ludności na świecie ciągle wzrasta i coraz więcej obszarów naturalnych niszczonych jest przez cywilizację, zanikają środowiska dzikich gatunków ptaków. Niekorzystny wpływ ma także zanieczyszczenie środowiska. Stąd też ochrona ptaków będzie musia­ła być bardzo dobrze zorganizowana, aby stawić czoła licznym wyzwaniom w przyszłości.

Podobne prace

Do góry