Ocena brak

Ochrona drzew

Autor /Danysz Dodano /31.01.2012

Drzewa są najwyższymi roślinami na Ziemi. Dzięki temu mogą one wygrywać konkurencję o wodę i światło z innymi gatunkami roślin, a nawet je zacieniać. Lasy zajmują jedną dziesiątą powierzchni lądów naszej planety.
Ludzie od niepamiętnych czasów odnosili się do drzew w szczególny sposób. Ponieważ są one długowieczne i dorastają do olbrzy­mich rozmiarów, były w zamierzchłych czasach nawet obiektami kultu, a obecnie stały się symbo­lami zdrowia, czystego środowiska i bezpośred­niego kontaktu człowieka z naturą. Drzewa mogą rosnąć pojedynczo lub tworzyć lasy. Wiekowe, po­jedyncze drzewa najczęściej uznaje się za pomniki przyrody i otacza ochroną, podobnie jest w przy­padku starych drzewostanów, które występują w wielu parkach narodowych lub rezerwatach leś­nych. Lasy na naszej planecie mają ogromny wpływ na klimat. Ochrona różnorodnych typów lasów pierwotnych ma wielkie znaczenie dla nauki i jest niezmiernie istotna dla przetrwania licznych gatunków zwierząt.

Rozmieszczenie drzew
Lasy, zajmując jedną dziesiątą powierzchni lądów Ziemi, mają ogromny wpływ na klimat. Ich rocz­na produkcja pierwotna (masa wytworzonej w cią­gu roku materii roślinnej) pod postacią liści, owo­ców i przyrostów drewna jest kolosalna. Drzewa, wykorzystując dwutlenek węgla, wodę i światło słoneczne, wytwarzają węglowodany (cukrowce) i wydzielają tlen. Pobierając dwutlenek węgla i wy­dzielając tlen uczestniczą w utrzymaniu prawidło­wych proporcji tych gazów w powietrzu. Poważne ograniczenie powierzchni lasów na Ziemi musi mieć więc szkodliwy wpływ na stan atmosfery.
W nielicznych miejscach lasy przetrwały do naszych czasów w postaci nienaruszonej, natural­nej. Takim rejonom należy bezwzględnie zapew­nić ochronę. W Polsce jednym z nich jest obszar Białowieskiego Parku Narodowego. W Stanach Zjednoczonych powierzchnia lasów starych, czyli starodrzewów, stanowi tylko dziesięć procent cał­kowitej powierzchni leśnej tego państwa. Według towarzystwa Wilderness Society starodrzew to taki las, w którym na 1 km2 rośnie przynajmniej osiem drzew mających ponad 300 lat lub mających śred­nicę pnia na wysokości piersi człowieka - pierśnicę - przekraczającą jeden metr.
Drzewa należy chronić także z innego względu. Są one ważnym ogniwem w łańcuchu zależności pokarmowych w środowisku i dostarczają poży­wienia oraz schronienia licznym gatunkom zwie­rząt. Szczególnie należy chronić gatunki rodzime dla danego rejonu, gdyż z nimi związanych jest o wiele więcej gatunków zwierząt niż z drzewami pochodzącymi z innych obszarów geograficznych.
Na przykład w Wielkiej Brytanii z pięcioma ga­tunkami wierzb (Salix) jest związanych 450 gatun­ków owadów i pajęczaków, z dwoma gatunkami dębów (Quercus) 423 gatunki, a z dwoma gatunka­mi brzóz (Betula) 334 gatunki. Obecność tych bez­kręgowców przyciąga ptaki i ssaki.

Ochrona
Ważną sprawą jest także ochrona różnorodności gatunkowej lasu, to znaczy utrzymanie takich la­sów, w których występują różne gatunki drzew. Na przykład w lasach deszczowych tropików na jednym hektarze lasu występuje przeciętnie 150 gatun­ków drzew, a w lesie europejskim klimatu umiar­kowanego około 15. Podstawowego znaczenia nabiera ochrona puli genowej drzew, tj. całego ma­teriału genetycznego roślin drzewiastych świata. Chroniąc geny drzew możemy zapewnić gatunkom różnorodność genetyczną, a tym samym stworzyć sobie możliwość jeszcze lepszego wykorzystywa­nia poszczególnych gatunków roślin w celach gos­podarczych. W utrzymaniu różnorodności gene­tycznej poszczególnych gatunków drzew ogromną rolę odgrywają ogrody botaniczne i naukowe sta­cje badawcze, które w tym celu prowadzą hodow­le drzew pochodzących z różnych stref naturalne­go zasięgu występowania danego gatunku.
Obawa przed wyginięciem roślin, szczególnie tych wykorzystywanych do celów gospodarczych, wzmaga wysiłki ekologów. Niektóre ważne z gos­podarczego punktu widzenia gatunki drzew, na przykład palma oliwna lub bananowiec, w drodze dokonywanej przez człowieka selekcji tracą swą różnorodność genetyczną. Dlatego naukowcy sta­rają się w dzikich lasach odkrywać nowe odmia­ny, aby polepszać już istniejące linie hodowlane.
Bardzo stare drzewa są zawsze obiektem szcze­gólnej ochrony, przede wszystkim na terenach miast, gdzie ich byt jest bardziej zagrożony. W mia­stach inwentaryzuje się stare drzewa i nanosi ich lokalizację na mapy. Pozwala to dokładnie okreś­lić miejsca ich występowania i zapewnić im sku­teczniejszą ochronę. Zwykle działania ochronne koncentrują się na jakimś określonym gatunku drzewa lub na roślinach najbardziej wiekowych.

Eksploatacja drzew
Przesadzanie dużych drzew wymaga użycia bar­dzo zaawansowanego technicznie ciężkiego sprzę­tu. Mimo tego przesadza się stare drzewa, szcze­gólnie w Kalifornii i na Francuskiej Riwierze. Na Francuskiej Riwierze prawo zabrania wycinania drzew oliwnych, toteż z rejonów przeznaczonych pod zabudowę wykopywano i przenoszono w inne miejsca nawet 1000-letnie okazy drzew tego ga­tunku. Drzewa oliwne mogą być bardzo stare - na przykład te, które rosną w Ogrodzie Oliwnym w Jerozolimie w Izraelu mają prawdopodobnie ponad 2000 lat.
Człowiek zawsze korzystał z drewna budując domy i łodzie. Pozyskiwał drewno z lasów pierwot­nych, a także sam sadził lasy i tworzył jednogatunkowe plantacje drzew w tym samym wieku. Ponad­to ludzie pozyskiwali drewno wycinając co jakiś czas odroślą lub same tylko korony drzew, co w przypadku niektórych gatunków, takich jak wierzby, powodowało lepszy rozrost. W ten spo­sób nie karczowano drzew i las mógł się odnowić.
Największym zagrożeniem dla współczesnych lasów jest zanieczyszczenie powietrza oraz wiążą­ce się z nim kwaśne deszcze. Kwas siarkowy i kwas azotowy powstają w wyniku reakcji wody z odpo­wiednimi tlenkami siarki i azotu. Gazy te są uwal­niane przez kominy wielkich zakładów przemy­słowych i łącząc się z parą wodną w chmurach są przyczyną kwaśnych deszczów. Można chronić lasy tworząc rezerwaty, strefy chronione, parki kra­jobrazowe i parki narodowe, jednak tereny te nigdy nie będą wolne od rozchodzących się w powietrzu zanieczyszczeń emitowanych przez zakłady prze­mysłowe. Nie ma sposobów mogących skutecznie zabezpieczyć lasy przed kwaśnymi deszczami. Jedynym wyjściem jest zakładanie filtrów na komi­nach, które ograniczą emisję szkodliwych gazów.
Powierzchnia lasów gwałtownie kurczy się na obszarach, gdzie rozwija się przemysł, rolnictwo i powstają miasta. Dobitnym przykładem tego jest zanik deszczowych lasów równikowych, które giną w zastraszającym tempie.

Zanik gatunków i choroby
Kiedy lasy są wypalane - a dzieje się tak często w puszczach tropikalnych - do atmosfery przedo­staje się dwutlenek węgla. Przyczynia się to do ocieplenia klimatu, co w efekcie może mieć wpływ na przetrwanie wielu gatunków drzew. Na pro­porcje gazów w atmosferze ziemskiej wielki wpływ mają lasy, a także działalność człowieka.
Jedna daglezja (Pseudotsuga menziesü) - typo­wy gatunek drzewa szpilkowego dla Gór Skalistych w zachodniej części Ameryki Północnej - w ciągu swego od 400- do 1000-letniego życia może po­chłonąć około 400 ton węgla z atmosfery.
Niektóre gatunki drzew chroni się przed choro­bami, rozprzestrzeniającymi się za pośrednictwem owadów i wskutek handlu zarażonym drewnem.
Gatunki drzew szczególnie długowiecznych, takich jak na przykład sekwoja wiecznie zielona (Sequoia sempervirens) i mamutowiec olbrzymi (Seąuoiadendron giganteum) z Kalifornii chroni się w parkach narodowych. Sosny ościste (Pinus aristata), które rosną na granicy stanów Utah i Arizona w USA mają prawie 5000 lat.
W Wielkiej Brytanii najstarszymi drzewami są cisy pospolite (Taxus baccatd). W tym kraju stare drzewa zwykle traktuje się w sposób wyjątkowy i otaczajOchroną. Przykładem może być opieka nad kilkoma dębami szypułkowymi (Quercus robur) pochodzącymi z końca XVI wieku i morwami czarnymi (Morus nigra), które rosną od początku XVI wieku.
Stare drzewa, głównie dęby, rosną na angiel­skich obszarach parkowych, przede wszystkim tych, których granice wyznaczono po zdobyciu Anglii przez Normanów.
W USA każdy stan rozwinął własny program ochrony gatunków i wiele rodzimych drzew -„gatunków stanowych" - jest otoczonych opieką. Jednym z takich gatunków drzew jest magnolia Magnolia grandiflora - gatunek stanu Luizjana. Ponadto w USA odbywają się corocznie akcje sa­dzenia lasów, na przykład „Tree Weeks" i„Arbour Days", w których biorą udział miłośnicy przyro­dy, młodzież i przedstawiciele lokalnych władz. Ciekawym pomysłem jest obsadzanie drzewami alei i ulic zgodnie z układem liter jakiegoś wyra­zu, na przykład wyrazu „Boy"", którego litery są inicjałami nazw sadzonych kolejno gatunków drzew. Wtedy pierwszym sadzonym drzewem jest buk (po angielsku beech), następnym dąb (oak), a ostatnim cis (yew).

Drzewa w ogrodach i parkach
Drzewa pochodzące z różnych rejonów świata przyjmują się prawie wszędzie . Rola ogrodów i parków w zachowaniu różnorodności genetycznej gatunków drzew jest więc oczywista.
Niestety nie we wszystkich krajach świata usta­nowiono przepisy prawne dotyczące ochrony ga­tunków drzew. Na szczęście, w wielu państwach* również w Polsce, na wycięcie jakiegoś drzewa należy uzyskać zezwolenie od lokalnych władz, a niektóre gatunki drzew są objęte ścisłą ochroną.
W zachodniej części Ameryki Północnej nie ma gatunków drzew, które w sposób oficjalny zosta­łyby uznane za rośliny zagrożone wyginięciem. Cyprys wielkoowocowy (Cupressus macrocarpa) i jego ozdobne odmiany są roślinami często sadzo­nymi w ogrodach i w parkach. Ciekawym faktem jest przy tym to, że w stanie dzikim, w jego ojczy­stej Ameryce Północnej, występuje on tylko na dwóch stanowiskach, którymi są położone blisko wybrzeża morskiego niewielkie lasy w okolicy Monterey w Kalifornii.
Odpowiednio pielęgnując drzewa można znacz­nie wydłużyć ich życie. Stare drzewa, będące pomnikami przyrody, są wzmacniane, leczone środkami przeciwgrzybiczymi, zabezpieczane pio­runochronami, a ubytki w ich tkankach są uzupeł­niane różnorodnymi masami plastycznymi o cha­rakterze polimerów.

Podobne prace

Do góry