Ocena brak

OCENA

Autor /aleKac Dodano /09.11.2012

 

OCENA gr. timena; łc. aestimatio, iudicium (2); ang. appreciation, evaluation; fr. appreciation, jugement; nm. Bewertung, Beurteilung, Wertschtzung

1. Zdanie wartościujące, czyli zdanie, którego treścią jest sąd rozumu orzekają­cego o -^ wartości (1, 2) jakiejś istniejącej rzeczy lub idei (tzn. o stopniu ich dosko­nałości w stosunku do określonego ideału, przede wszystkim w aspekcie prawdy, do­bra, piękna, użyteczności), czyli sąd war­tościujący. Ocena nie utożsamia się z opi­sem ani z wyjaśnieniem.

Rozróżnia się:

A) Oceny aksjologiczne (właści­we) — wyrażające wewnętrzną wartość rzeczy, a pośród nicłi:

a) oceny moralne — dotyczące -^ dobra (3A) lub zła, ujmowanego przedewszystkim jako cecha czynów świado­mych i dobrowolnych. Oceny tego rodzaju mogą być ogólne lub konkretne odpowie­dnio do tego, czy orzekają o wartości mo­ralnej gatunkowo określonych kategorii aktów ludzkich („kłamstwo jest aktem złym"), czy też o wartości konkretnych aktów ludzkich („to oto moje kłamstwo jest czynem złym"). Instancją wydającą oceny ogólne jest — w etyce chrześcijań­skiej > rozum praktyczny, czyli tzw. rozum słuszny {ratio recta), poznający obiektywne, oparte na rozumnej naturze człowieka i jego osobowej godności pra­widła postępowania moralnego. Oceny zaś konkretne formułuje -^ sumienie na podstawie odniesienia konkretnego aktu do oceny ogólnej i porównania go z nią;

b) oceny estetyczne — odnoszą­ce się do —> piękna (1) albo —> brzydoty (2); zajmuje się nimi estetyka.

B) Oceny prakseologiczne(nie­właściwe, utylitarne, celowościowe) — wiążące się z zewnętrzną wartością rze­czy, wyrażające, że coś się nadaje lub nie nadaje na środek do celu czy że posiada wartość ze względu na coś innego.

Ponadto dzieli się oceny na:

A') oceny bezwzględne — wy­znaczone treściami odkrywanymi w rze­czywistości (oceny właściwe), przyjmo­wane na ogół niezależnie zarówno od su­biektywnych doznań poszczególnych jed­nostek, jak i od czynników społecznych;

B') oceny względne — przyjmo­wane ze względu na dany cel ( utylitarne, funkcjonalne.

2. t. pozn. Ocena zmysłowa, pra­gmatyczna: w odróżnieniu od pierwotnej intuicyjnej recepcji poznawczo-zmysłowej — wtórny akt poznania zmysłowego, do­konywany przy udziale tzw. -> zmysłu (c) wspólnego, zwany osądem zmysłu {iudi­cium sensus), polegający na świadomym rozgraniczeniu poszczególnych wrażeń w obrębie jednego właściwego przedmio­tu poznania, a także na odróżnianiu przed­miotów wrażeń właściwych, np. rozgrani­czaniu barw, a także odróżnianiu czegoś, co jest barwą, od czegoś, co jest dźwiękiem, zapachem, temperaturą itd. oceny nie­właściwe); mogą to być: oceny emocjonalne (hedonistyczne),

Podobne prace

Do góry