Ocena brak

NIEMOJEWSKI ANDRZEJ, pseud. Rokita, Lambro, A. Lubieniec

Autor /jasminkowa Dodano /08.03.2012

NIEMOJEWSKI ANDRZEJ, pseud. Rokita, Lambro, A. Lubieniec, ur. 24 I 1864 w Rokitnicy pod Brodnicą, zm. 3 XI 1921 w Warszawie, poeta, prozaik, dramaturg, publicysta, tłumacz, religioznawca. Pochodził z rodziny ziemiańskiej o bogatej tradycji patriotycznej. Studiował prawo na uniw. w Dorpacie 1886-88. Jako poeta debiutował 1887 w krak. „Diable", jako prozaik w rok później nowelą Retman w „Przeglądzie Lit." (dod. do „Kraju"). Od 1889 przebywał w Warszawie, publikując w „Tygodniku Ilustr." i „Wędrowcu". L. 1890-91 spędził w Krakowie, zbliżając się do organizowanego w Galicji ruchu socjalist. (przyjaźnił się z I. Daszyńskim, współpracował z „Ogniskiem"). W 1891 ogłosił pierwszy zbiór wierszy Poezje oraz Poezje prozą, 1893 Poezje. Seria druga. Polemizował w nich z programem ideowym pozytywistów, nie odrzucał jednak postulatu udziału sztuki w życiu społecznym. Nie mogąc utrzymać się z pracy lit. (sytuacji pisarza pod koniec XIX w. poświęcił powieść osnutą na motywach autobiogr. Ten, który jest... 1902), pracował 1892-97 w Sosnowcu jako urzędnik towarzystwa górniczo-hutniczego. Poznawszy warunki życia i pracy klasy robotn., doświadczeniom tym dał wyraz lit. w cyklu —» Polonia irredenta (1895-96) oraz w wielu opowiadaniach (Listopad 1896). W 1889 ogłosił powieść satyr, o charakterze publicyst. Listy człowieka szalonego (wznów. 1954), w której kompromitował hasłosztuka dla sztuki" i ośmieszał model artysty-dekadenta. Programowi sztuki estetyzującej, „apollińskiej", przeciwstawił program sztuki zaangażowanej społecznie, symbolizowanej przez postać Prometeusza (opowiadania Prometeusz 1900). W 1897 N. przeniósł się do Warszawy; współpracował z prasą warsz., m.in. z „Głosem", działał w PPS i w akcjach oświat.; 1899 aresztowany wraz z in. warsz. działaczami. Technika realist. i naturalist. współistnieje w twórczości N. z symbolistyczną (Polonia irredenta, poemat dram. Bajka 1900, dramat z życia rodziny chłopskiej Familia 1901, poemat dram. Rokita 1901, nowela Płanetnik 1911). Zainteresowania religioznawcze N. znalazły wyraz w —» Legendach (1902), w tłumaczeniu Żywota Jezusa E. Renana (1904) oraz w pracach O pochodzeniu naszego Boga (1907), Bóg Jezus w świetle badań cudzych i własnych (1909), Stworzenie świata według Biblii. Komentarz (1909) i in. Podróż na Wschód 1903-04 przyniosła 2 tomy opowieści hist. Spod pyłu wieków (1906) i tłumaczenie Dziejów wojny żydowskiej przeciwko Rzymianom Józefa Flawiusza (1906). W 1904-05 redagował wychodzący we Lwowie mies. „Kuźnica", popularyzując idee walki o niepodległość i socjalizmu. Przyjaźń z S. Brzozowskim zerwał po procesie wytoczonym mu przez PPS. Obraz rewolucji 1905, w której sam wziął udział, stworzył w —» Ludziach rewolucji (1906) i opowiadaniu Boruch (1907). Z tego okresu pochodzi też zbiorek pamfłetów polit. wierszem Pokrzywy (1907). W 1905-07 rozwinęła się twórczość N. - publicysty, erudyty, fascynującego się wieloma dziedzinami życia. Od 1906 der końca życia redagował „Myśl Niepodległą" (po jego śmierci pismo przejął syn - Adam). Walcząc na łamach tego pisma o niezależny status wolnomyśliciela (Katechizm wolnego myśliciela 1909), krytykując wszelki dogmatyzm rei. i ideol., naraził się kołom klerykalnym (skazany na rok twierdzy, karę tę odbył w Cytadeli warsz. 1911), a także socjalistom (zerwanie z Daszyńskim); w późniejszym okresie atakował Legiony i POW, występował przeciw ludowcom, jego obfita publicystyka o tematyce żyd. (Dusza żydowska w zwierciadle Talmudu 1914) zawiera akcenty antysemickie. Pod koniec życia zbliżył się do Stronnictwa Nar.-Demokr. (23 VIII 1914 podpisał słynny list do cara). Oprócz licznych artykułów pub li cyst. pisał dramaty (Dzień on - dzień gniewu Pańskiego 1902) oraz szkice lit. Kto ten mąż? (1903), Dawność a Mickiewicz (1921), w których dał wyraz swoim zainteresowaniom astralistyką i kabalistyką.

Wybór poezji, W. 1899; Wybór poezji, wstęp W. Maciąg, Kr. 1955; Bóg czy człowiek? Wybór z dzieł A.N. o pochodzeniu chrześcijaństwa, oprac. H. Chyliński, W. 1960; Ludzie rewolucji i inne opowiadania, wstęp J. Krzyżanowski, W. 1961.

PSB 23 (A. Piber i W. Stankiewicz); OLP V 1 p Maciejewska); FwP (J. Kuczyński); J. KLEINER A.N. jako poeta i badacz literatury, w: Sztychy, Lw. 1925; Z. DĘBICKI A.N., w: Portrety, S. II, W. 1928; A. CZARTKOWSKI Ze wspomnień o A.N., ,,Wiad. Lit." 1932 nr 22; K. ĆWIERK A.N. w Sosnowcu, „Kur. Zach." 1934 nr 89; J. BANDROWSKI Rzecz o A.N.,Kultura" 1936 nr 35 - 38.

Andrzej Konkowski

Podobne prace

Do góry