Ocena brak

Niektóre problemy w wychowaniu dziecka

Autor /maziajka Dodano /16.01.2014

Dziecko jest niepowtarzalnym wytworem gatunku Homo sapiens: nie tylko może urodzić się i żyć, ale i uzyskać najwyższy poziom rozwoju. Od rodziców, jak również od szkoły, zależy jego rozwój i kształtowanie. W sprzyjających warunkach może ono rozwinąć swe możliwości i odkrywać nowe prawdy. Tylko rodzice, którzy to rozumieją i do tego są przygotowani, mogą stworzyć najlepsze warunki dla rozwoju dziecka. Obecnie dzieci są często wychowywane przez rodziców do tego nie przygotowanych, brak jest bowiem odpowiedniego instruktażu, co w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego rozwoju dziecka, a nawet jego zmarnowania. Nie można się zgodzić z tym, aby miliony ludzi pracowały poniżej swoich możliwości, gdyż takie zjawisko jest katastrofą dla poszczególnych jednostek, a także dla narodu.

Ludzka inteligencja, zdolność uczenia się, odkrywczość i komunikatywność są kluczami do wzrostu produkcji i podnoszenia standardu życia całego społeczeństwa.

Zdaniem psychologa prof. Zebrowskiej rozwój polega na coraz lepszym i dokładniejszym poznawaniu rzeczywistości oraz coraz rozumniejszym w niej działaniu. Oba te procesy są treściowo powiązane z obiektywną rzeczywistością.

Wychowanie polega na organizowaniu trybu życia i działania dziecka w taki sposób, by kształcić jego poznanie, formowanie spostrzeżeń, pojęć i sądów, wzbogacać jego wiedzę o świecie, kształtować myślenie, a jednocześnie wyrabiać odpowiednie nawyki, sprawność i umiejętności, kształtować postawy zainteresowań i zdolności, a więc prowadzić w rezultacie do wychowania jak najwszechstronniej rozwiniętej osobowości.

Trzeba podkreślić ważność aktywności własnej, bez której rozwój w ogóle nie mógłby się dokonywać. Aktywność własna i wychowanie są wzajemnie sprzężone. W miarę dochodzenia do dojrzałości psychicznej, wychowanie przez innych ludzi i społeczeństwo jest w coraz większym stopniu zastępowane przez samowychowanie i samokształcenie.

Na początku rozwoju dziecka podstawową rolę opiekuńczą odgrywa matka poprzez bliski, serdeczny, pełen uczucia, zrównoważenia i stałości kontakt z dzieckiem. Drugie półrocze pierwszego roku życia stanowi okres, w którym dziecko przestaje być całkowicie bezradną istotą, a zaczyna nawiązywać kontakty i popadać w konflikty ze środowiskiem ludzkim i przedmiotowym. Przy braku więzi mogą nastąpić nieodwracalne zaburzenia w rozwoju uczuciowym dziecka i może stać się ono niezdolne do nawiązania kontaktu z innymi ludźmi. Ma to również szkodliwy wpływ na rozwój umysłowy.

Zdaniem B. Hurlock istnieje 10 fundamentalnych zasad rozwoju dziecka. Pierwsza głosi, że rozwój pociąga za sobą zmiany, których celem jest samorealizacja, czyli rozwój możliwości dziedzicznych

i nabytych. Postawy dzieci wobec zmian zależą od uświadomienia sobie tych zmian oraz tego, jaki wpływ wywierają na ich zachowanie, od postawy społeczeństwa wobec tych zmian, a także od tego, w jakim stopniu zmiany wpływają na wygląd zewnętrzny dziecka oraz jak grupy społeczne ustosunkowują się do dzieci, kiedy pojawiają się te zmiany.

Zgodnie z drugą zasadą wczesny rozwój jest bardziej znaczący niż późniejszy, ponieważ wczesne jego podstawy podlegają w większym stopniu wpływom uczenia się i doświadczenia. Jeżeli wpływy te hamują przystosowanie psychiczne i społeczne, można je zmienić, zanim niewłaściwe formy przystosowania przekształcą się w nawyki.

Trzecia zasada kładzie nacisk na to, że rozwój jest wynikiem interakcji dojrzewania i uczenia się, przy czym dojrzewanie ogranicza rozwój.

Według czwartej zasady przebieg rozwoju można przewidzieć, mimo że może być on opóźniony lub przyspieszony, co zależy od środowiska prenatalnego i postnatalnego.

Zasada piąta głosi, że istnieje podobieństwo sposobu rozwoju u wszystkich dzieci; rozwój przebiega od reakcji ogólnych do specyficznych; tempo różnych sfer rozwoju jest różne; zachodzi korelacja między nimi.

Zgodnie z zasadą szóstą różnice indywidualne w rozwoju są spowodowane częściowo czynnikami dziedzicznymi, a częściowo warunkami środowiska. Dotyczy to zarówno rozwoju psychicznego, jak

i fizycznego. Praktyczne znaczenie wiedzy o indywidualnym zróżnicowaniu rozwoju polega na tym, że ukazuje ona znaczenie wychowania dzieci zgodnie z ich indywidualnymi potrzebami i bez-

zasadność oczekiwania takiego samego zachowania u wszystkich dzieci.

Siódma zasada stwierdza istnienie okresów rozwoju: prenatalnego, niemowlęcego, wczesnego dzieciństwa, późnego dzieciń1 stwa i dojrzewania. W obrębie tych okresów występują fazy równowagi i nierównowagi oraz wzory zachowania normalne i takie, które przetrwały z wcześniejszego okresdi® zwykle są określane jako ^zachowanie problemowe”.

Według ósmej zasady z każdym okresem rozwoju związane są pewne społeczne oczekiwania. Wyrażane są one w postaci zadań rozwojowych, które dostarczają rodzicom® nauczycielom wiedzy

o tym, w jakim wieku dzieci są zdolne opanować różne wzory zachowania, niezbędne do dobrego przystosowania.

Dziewiąta zasada stwierdza, że w każdej dziedzinie rozwoju zagrażają potencjalne niebezpieczeństwa o charakterze fizycz-nym lub psychicznym, które mogą zmienić prawidłowy przebieg rozwoju.

Według zasady dziesiątej^poszczegótne okresy rozwoju są jednakowo szczęśliwe, ale zwykle pierwszy rok życia jest najszczęśliwszy, a okres dojrzewania najbardziej nieszczęśliwy. Trudno uzyskać rzetelną wiedzę o szczęściu na drodze naukowejp Trzeba jednak pamiętać, że szczęście wywiera głęboki wpływ na przystosowanie dziecka.

Małżonkowie powinnPjak najwcześniej poznać zagadnienia rozwoju dziecka. Po pierwsze: przez cały okres życia dziecko powinno być właściwie kierowane i stymulowane — czynnikami zewnętrznymi, by następnie samo mogło kierować swym postępowaniem/Sluż podczas karmienia piersią niemowlęcia powinno być ono przytulane, matka powinna z nim rozmawiać, co przyczynia się do uczenia się ■Słów, a szczególnie rozwija stronę uczuciową dziecka. Podstawowym obowiązkiem rodziców jest wczesne poznanie metod wychowy^ wania dziecka. Większość psychologów uważa, że do dwóch, a niektórzy, że do pięciu lat mamy do czynienia z najważniejszymi fazami rozwoju dziecka.

Zbankrutowała metoda wychowawcza pozwalania dziecku na wszystko, co prowadzi do braku poczucia odpowiedzialności, słabej kontroli uczuć fflbraku sukcesów w podejmowaniu zadań. Obecnie najlepsze przystosowanie psychiczne p społeczne uzyskują dzieci wychowywane przez rodziców demokratycznych, ale nieco autorytatywnych. Dziecko powinno wzrastać w poczuciu tmiłośc®zadowolenia i bezpieczeństwa. Stosunki międzyludzkie między członkami rodziny powinny być serdeczne.

Dzieci pochodzące z dużych rodzin mają skłonność do postaw autorytatywnych, a z rodzić rozwiedzionych lub żyjących w separacji są nieufne, lękliwe i nieco oschłe.

Dzieci najstarsze mają większe zaufanie do siebie od dzieci urodzonych później, albo też mogą mieć nawyk rządzenia przez całe życie.

Dla ustalenia wzorów przystosowania psychicznego i społecznego duże znaczenie mają pierwsze dwa lata życia, bez względu na to, czy są dobre czy złe, korzystne czy szkodliwe dla przystosowania dziecka. Uczenie i doświadczenie odgrywają dominującą rolę w rozwoju dzieci. Można je ukierunkować, aby doprowadziły do dobrego przystosowania. Kierowanie wychowaniem jest najbardziej potrzebne we wczesnych fazach uczenia się. Wczesne podstawy rozwoju szybko przekształcają się we wzory nawyków. Czasem pożądane są zmiany w tym, czego dziecko się nauczyło. Im wcześniej te zmiany zostaną przeprowadzone, tym lepiej dla dzieci.

Rozwój jest wynikiem dojrzewania i uczenia się. Rozwój właściwości fizycznych i psychicznych jest częściowo wynikiem wewnętrznego dojrzewania tych właściwości, częściowo wynikiem doświadczenia, a częściowo wynikiem uczenia się i wysiłku ze strony jednostki. Funkcje filogenetyczne są wynikiem dojrzewania (pełzanie, chodzenie). Zmniejszenie ćwiczeń tych funkcji może doprowadzić do opóźnionego rozwoju. Funkcje ontogenetyczne, jak pływanie, jeżdżenie na rowerze itp. wymagają ćwiczeń. Bez treningu nie ma rozwoju. Właściwości dziedziczne nie mogą dojść do dojrzałości bez wpływu środowiska.

Stymulacja przyśpiesza rozwój wrodzonych możliwości, pozbawienie zaś możliwości uczenia się ogranicza rozwój. Wewnętrzna stymulacja może być tak samo silna jak zewnętrzna, ale jest ona mniej powszechna we wczesnym dzieciństwie niż w późniejszym okresie życia. Niemożność uczenia się z powodu ubóstwa, odrzucenia przez rodziców, warunków środowiska lub innych czynników może zatrzymać r&zwój wrodzonych właściwości dzieci, np rozwój umysłowy. Rozwój może być zahamowany przez złe warunki życia, złe odżywianie, choroby i ^stresy.

Dobre zdrowie, zachęty i stworzenie możliwości uczenia się oraz silna motywacja ze strony dziecka będą przyśpieszały rozwój we wszystkich dziedzinach. Wcześniaki we wczesnym dzieciństwie mogą być opóźnione w rozwoju o 1 rok, ale następnie szybko mogą zbliżyć się do ustalonych dla ich wieku norm. Dzieci bardzo zdolne rozwijają się bardzo szybko, a mniej zdolne — wolniej.

Uwarunkowanie środowiskowe sprawia, że dzieci urodzone w różnej kolejności wykazują wspólfie właściwości, Nie ma dowodu na to, że pierworodne dzieci są np. mniej zdrowe niż ich później urodzone rodzeństwo. Przejawiają one jednak więcej troski o swoje zdrowie

i częściej zasięgają porady lekarza. Kolejność urodzenia i pozycja w rodzice wywier.ają poważny wpływ na małżeńskie przystosowanie się tych dzieci, gdy dorosną. Najlepsze przystosowanie do małżeństwa występuje wśród par, w których mężowie byli najstarszymi braćmi wśród młodszych sióstr? a żony młodszymi siostrami wśród star^ szych- braci^;S?vęr.

Dzieci pierworodne doznają Większej opieki i pomocy w rozwoju niż dzieci później urodzone. Rodzice wymagają większych osiągnięć od dzieci pierworodnych i zwykle osiągają one więcej od rodzeństwa. Lepiej dostosowują się do oczekiwań społecznych i lepiej pełnią rolę przywódczą. Gdyby dzieci później urodzone trak® tować tak jak pierworodne, prawdopodobnie mogłyby one osiągnąć tyle samo.

W dużym skrócie omówiłem niektóre zagadnienia rozwoju dziecka. Rodzice powinni jeszcze zwrócić uwagę na takie zagadnienia, które będą uzupełniały całokształt wiedzy o^rozwoju dziecka, jak: podstawy prawidłowego rozwoju, wpływ porodu na*pozwój dziecka, rozwój fizyczny* ruchowy; mowy, emocjonalny, społeczny, przystoso-wanie społeczne, rozwój .zabawy, twórczości, rozumienia, moralny, najczęstsze zainteresowania dziecięce, rozwój ról związanych z płcią, stosunki rodzinne |s rozwój osobowości.

Wychowanie dziecka powinno zaczynać się od wychowania rodziców. Większość rodziców nie jest przygotowana do tej roli. Należałoby rozprzestrzeniać instrukcje o rozwoju dziecka w postaci książek: poradnie psychologiczne zaś zajmowałyby się rozstrzyganiem trudnych problemów przez swoje doradztwo.

Musimy również podwoić liczbę ludzi z wyższym wykształceniem, by dorównać krajom lepiej rozwiniętym|j| realizować dobrze znane powiedzenie:io$fakie będą rzeczypospolite, jakie młodzieży chowanie”.    .

W wychowaniu dziecka należy zapewnić mu zaspokojenie potrzeb, a przęz to umożliwić właściwe kształtowanie wyższych mechanizmów . regulacyjnych;,fH>'t:;is:;frrt';''

Pierwszy składnik styli$4wychowania to stosunek emocjonalny do dziecka. Uczucia okazywane dzieciom wywołują bezpośrednią silną reakcję; dodatnie — są bodźcem wywołującym przyjemne przeżycia dziecka. Przy okazywaniu uczuć negatywnych dziecko ma negatywne przeżycia. Źródłem jego przeżyć emocjonalnych jest dążenie do zaspokojenia w takim czy w innym stopniu własnych potrzeb biologicznych i psychicznych. Dziecko akceptowane na terenie domu łatwo nawiązuje kontakty i uzyskuje akceptację osób szerokiego kręgu pozarodzinnego. Pozytywne nastawienie rodziców wobec dziecka sprzyja kszałtowaniu poczucia własnej wartości, poczucia bezpieczeństwa, wpływa na rozwój aktywności i samodzielności, właściwej samooceny oraz potrzeby osiągnięć.

Drugim elementem wychowawczym są wymagania, które na początku odnoszą się głównie do samodzielności, samoobsługi i podporządkowania nakazom i zakazom rodziców. Dostosowany do możliwości dziecka poziom wymagań odgrywa rolę ważnego czynnika rozwoju i socjalizacji dziecka. Zwykle stawiane dziecku wymagania przewyższają nieco poziom jego aktualnych możliwości. Wymagania te powinny mieć formę nie nakazu, ale zachęty. Ważną też zasadą postępowania jest umiejętność oceny możliwości dziecka, aby w razie potrzeby udzielić mu pomocy. Następną zasadą stawiania dziecku wysokich wymagań jest pochwała, która powinna je spotkać jeszcze przed końcem osiągnięcia celu. Od momentu, w którym zaczynamy stawiać dziecku wymagania — należy je uzasadniać. Dziecku się nie rozkazuje, a proponuje, a przede wszystkim się tłumaczy. Zbyt niskie wymagania mogą być źródłem łatwych sukcesów osiąganych minimalnym kosztem. Dziecko nie ma doświadczeń związanych z osiąganiem trudnych sukcesów. Nadmierne wymagania sprzyjają kształtowaniu się u dziecka niewłaściwej samooceny. Zbyt wysokie wymagania są źródłem powtarzających się niepowodzeń, hamują aktywność i samodzielność dziecka, wpływają niewłaściwie na jego samoocenę, a zarazem hamują rozwój potrzeby osiągnięć. Dostosowany do możliwości dziecka poziom wymagań zapewnia mu szansę osiągania sukcesów.

Następnym składnikiem wychowania jest kontrola dotycząca zachowania dziecka, jego bezpieczeństwa i zgodności postępowania z wymaganiami. Zbyt wysoki stopień kontroli zachowania dziecka jest niekorzystny dla jego rozwoju, gdyż ogranicza jego samodzielność i inicjatywę. Zbyt niski — tylko pozornie daje mu korzystne warunki rozwoju i socjalizacji. Może on bowiem wiązać się z symptomem obojętnego lub nawet niekiedy wrogiego stosunku rodziców do dziecka. Z negatywnym stosunkiem emocjonalnym wiąże się obniżenie potrzeb psychicznych dziecka, potrzeb kontaktu emocjonalnego i potrzeb bezpieczeństwa, co hamująco wpływa na rozwój samodzielności i aktywności. Zdaniem Ziemskiej należy dawać dziecku rozumną swobodę, stosując zasady pewnej elastyczności przy ocenie. Dziecko gromadzi wówczas różne doświadczenia, poznaje powiązania między własnymi czynnościami a ich konsekwencjami, co wiąże się z umiejętnością przewidywania skutków własnego działania.

Ostatnim czynnikiem stylu wychowawczego są wzmocnienia, czyli kary i nagrody stosowane wobec dziecka. Dostrzeganie Hwzmacnia-nie pozytywnych cech dziecka i jego zachowania stwarza mu bardzo korzystne warunki;-rozwoju. Częsta akceptacja zaspokaja potrzebę miłościS uznania i sprzyja poczuciu wartości dziecka.

Dostrzeganiea« podkreślanie negatywnych cech dziecka H jego działania, kiedy to przewagę mają kary nad nagrodami, stwarza u dziecka poczucie zagrożenia i wpływa na zmniejszenie aktywności i samodzielności, obniża samoocenę i hamuje rozwój potrzeby osiągnięć. Może to również powodować ukształtowanie u dziecka motywacji egocentrycznej. Częste karanie stanowi dla dziecka model zachowań agresywnych, a wychowanie oparte na nagrodach stwarza dziecku wzory pozytywnych zachowań społecznych.

Według Hallmana rozwój zdolności twórczych u dzieci polega na zachęcaniu ich do samodzielnego uczenia się, z własneHinicjatywy, dla własnej przyjemności. Dla rozwinięcia u dziecka nowego spojrzenia na zagadnienie, przedmiot itp. należy wytworzyć w nim potrzebę jak najdokładniejszego zapoznania się z daną rzeczą. Przy rozwiązywaniu problemów należy pozwalać dziecku na wysuwanie najbardziej zaskakujących pomysłów. Przedwczesny krytycyzm zabija pomysłowość. Wszystkie metody stymulacji twórczego myślenia! twórczego rozwiązywania problemów — są pożądane; pamiętać trzeba, że faza oceny pomysłu jest odsunięta w czasie od fazy wytworzenia pomysłu. Należy podtrzymywać intelektualną giętkość dziecka, rozwijać w nim umiejętność samooceny, z czym jest nierozłącznie związana umiejętność samopoznania oraz oceny własnych pomysłów I przemyśleń. W rozmowie z dzieckiem, w dyskusjach, należy stawiać pytania otwarte, tj. takie, na które można dać więcej niż 1 poprawną odpowiedź (w szkołach przeważają pytania zamknię* te). Konieczne jest podtrzymywanie przez wychowawców twórczych skłonności dziecka. Poprawne rozwiązania nie przychodzą od razu, zwykle poprzedza je wiele błędnych prób. Niemal u wszystkich twórców rozwinięte jest poczucie humoru. Czytanie książek małym dzieciom można łatwo przekształcić w twórcze czytanie przez przerwanie# czytania w miejscu dość rozwiniętej akcji i zaproponowanie dziecku wymyślenia zakończenia.

 

Do góry