Ocena brak

Muzyka instrumentalna baroku - Suita

Autor /RuFfffus Dodano /03.04.2013

Barok był okresem najbujniejszego rozkwitu suity. Jako najstarsza forma cykliczna suita okazała się w baroku formą bardzo uniwersalną; wyko­rzystywano ją nie tylko w utworach opatrzonych nazwą suita, ale także w sonatach da camera, odpowiednio w koncertach da camera i utwo­rach o charakterze programowo-ilustracyjnym określonym w tytule. To wszechstronne zastosowanie suity odzwierciedla wzajemne oddziaływanie różnych form barokowych. Ponadto sam termin „suita" (fr. suitę 'następ­stwo') może być interpretowany jako cykl tańców zestawionych według określonej zasady, zbiór tańców jednego rodzaju czy wreszcie jako cykl składający się z części tanecznych i nietanecznych. Kompozytorzy oprócz nazwy suita stosowali dwa inne określenia — partita i ordre (to ostatnie łączy się w szczególności z twórczością klawesynistów francuskich).

Podstawowy schemat formalny suity utrwalił się około połowy XVII wieku i obejmował cztery tańce główne o różnym pochodzeniu i charak­terze: allemande (niemiecki) — courante (francuski) — sarabande (hi­szpański) — gigue (angielski). Zasadniczy układ suity mogły uzupełniać intermezza taneczne (np. anglaise, entree, bourree, gawot, rigaudon, hornpipe, menuet, passepied, polonez) lub nietaneczne (aria, rondo, burleska, kaprys, scherzo). Intermezza występowały z reguły pomiędzy sarabandą a gigue, ale nie była to wyłączna zasada.

Liczba części w suicie oraz ich układ zależały każdorazowo od pomysłu kompozytora. Nadrzędną zasadą natomiast był kontrast metrorytmiczny i agogiczny sąsiadujących ze sobą ogniw suity. Zdarzało się też zastę­powanie którejś z części podstawowych innym ogniwem, np. sarabandy — arią; w takich przypadkach obowiązywała odpowiedniość charakteru i cech zastępowanego tańca.

Większość suit barokowych nie ma wspólnego materiału melodycz­nego. Jedność formalna wynika z naturalnego kontrastu ogniw oraz wspólnej dla wszystkich części tonacji. Cechą typową suity barokowej jest występowanie dwóch tańców tej samej kategorii, np. courante double (fr. double 'zdwojony1; w praktyce oznaczało to wariacyjne potraktowanie tego samego tańca).

Dawne tańce z reguły składają się z dwóch części, z których druga jest wariantem pierwszej, a obydwie zaopatrzone są powtórkami, według wzoru: AA'. Część I ułożona jest według planu tonalnego: tonika — dominanta (ewentualnie tonika — paraleła toniki), a część II: dominanta — tonika (ewentualnie dominanta — paralela toniki). W przypadku, gdy po dwuczęściowym tańcu pojawiała się jego odmiana wariacyjna, całość przybierała formę dwuczęściową złożoną, a w przypadku wprowadzenia tria lub musette (najczęściej po menuecie lub gawocie) i powtórzenia pierwszego tańca — powstawał układ trzy­częściowy typu ABA.

Suitę mogło rozpoczynać ogniwo wstępne, różnie nazywane: prelu­dium, fantazja, uwertura, sinfonia, toccata. Rozbudowane suity mają także ustępy końcowe, które — analogicznie do wstępu — przyjmują różną postać: fugi, finale, tematu z wariacjami lub wariacji ostinatowych.

Suity barokowe to utwory przeznaczone głównie na instrumenty klawiszowe. Uprawianie form tanecznych wiąże się z tym nurtem muzyki, który swój początek bierze w kompozycjach angielskich wirginalistów, a później rozkwita w twórczości Bacha i Handla, by wreszcie osiągnąć apogeum w muzyce klawesynistów francuskich na przełomie baroku i klasycyzmu.

Forma suity była praktykowana przez kompozytorów równie chętnie w utworach na instrumenty solowe, jak w kompozycjach orkiestrowych. W rozwoju suity zaznaczyły się dwie odmienne tendencje: o ile początkowo wyraźne było dążenie do stabilizacji układu, to w mu­zyce dojrzałego baroku suita stawała się często terenem dużej swobody w potraktowaniu formy. Do grona najwybitniejszych twórców suit baro­kowych należą: Dietrich Buxtehude (16377-1707), Johann Pachelbel (ochrzcz. 1653-1706), G. Ph. Telemann, J. S. Bach i G. F. Handel.

Suity Buxtehudego czy Pachelbela w większości pozbawione są in­termezzów. Różne układy suitowe zaobserwować można w utworach Bacha, który skomponował 12 suit klawesynowych (6 francuskich i 6 an­gielskich), 6 partit klawesynowych, 3 partity na skrzypce solo, suity lutniowe, wiolonczelowe oraz 4 suity orkiestrowe (C-dur, h-moll, D-dur, D-dur). Wzory suity orkiestrowej tego rodzaju ustalił Jean-Baptiste Lully. Suity i partity stanowią najliczniejszą grupę klawesynowych utworów Handla. Obejmują one od 3-7 części i wykorzystują często technikę wariacyjną. Do najbardziej efektownych utworów orkiestrowych Handla należą dwie suity przeznaczone do wykonywania na otwartej przestrzeni — Water Musie (Muzyka na wodzie) oraz Musie for the Royal Fireworks (Muzyka na królewski pokaz sztucznych ogni, potocznie: Muzyka sztucznych ogni). Osobliwość tych utworów polega na bardzo rozbudowanej partii instrumentów dętych; w przypadku Musie for the Royal Fireworks — utworu napisanego w 1749 roku dla uczczenia pokoju w Akwizgranie, połączonego z wielkim pokazem ogni sztucznych w lon­dyńskim Green Park — wymagany jest udział ponad 50 instrumentów (24 oboje, 12 fagotów, 9 rogów, 9 trąbek i 3 kotły). Utwory plenerowe Handla i wiele innych utworów suitowych tego czasu to rodzaj ówczesnej muzyki rozrywkowej.

W utworach Telemanna zwraca uwagę bardzo starannie sprecyzowana obsada wykonawcza, zrywająca ze swobodą dobierania instrumentów. Większości jego kompozycji nie można sobie wyobrazić w wykonaniu zespołu w składzie innym niż wymagany przez kompozytora. Telemann w swoich suitach okazał się również nowatorem w zakresie traktowania instrumentów dętych, zwłaszcza rogów, obojów i fagotów. Instrumenty te, pełniące dotąd mało samodzielną rolę, włączają się w niektórych suitach w tok koncertowania dzięki samodzielnym partiom koncertują­cym i własnym figurom melodycznym.

Suita barokowa stała się konglomeratem różnych form i stylów, ponieważ kompozytor miał możliwość swobodnego dobierania różnych elementów cyklu. Tańce suitowe, w postaci mniej lub bardziej przestyli-zowanej, spotkać można we wszystkich dziedzinach i gatunkach ówczesnej muzyki: w operze i balecie, w kompozycjach kameralnych, orkiestrowych, w oratoriach, kantatach, a nawet mszy (np. polonez Et resurrexit z Mszy h-moll J. S. Bacha). Później, na przełomie baroku i klasycyzmu, w twór­czości klawesynistów francuskich wykształcił się na podłożu tańców suito­wych nowy, bardzo ważny gatunek muzyki — miniatura instrumentalna.

Podobne prace

Do góry