Ocena brak

Muzyka instrumentalna baroku - Koncert solowy

Autor /RuFfffus Dodano /03.04.2013

Forma koncertu solowego kształtowała się przez stopniowe wchłanianie elementów innych, okrzepłych już rodzajów instrumentalnych. Epoka baroku wyniosła wykonawstwo solowe na nieznane wcześniej wyżyny. Tak jak w operze rozwijał się kult solisty — śpiewaka, w muzyce instrumentalnej rodził się i wykształcał ideał wirtuoza — artysty wiel­bionego, podziwianego, zdolnego do niewiarygodnych wyczynów na in­strumencie. Zwyczajem swojego czasu wybitni skrzypkowie określali się jako musico di violino.

Za twórcę koncertu solowego uważany jest Giuseppe Torelli (1658--1709), którego pionierskie koncerty na skrzypce solo z towarzyszeniem orkiestry smyczkowej pochodzą z 1709 roku. Jednym z pierwszych kompozytorów koncertów skrzypcowych był także Giovanni Battista Bononcini. Za tym wzorem zaczęto komponować koncerty także na inne instrumenty, zwłaszcza na trąbkę (Giacomo A. Perti, Giuseppe M. Jacchini).

Właściwą linię rozwoju koncertu solowego określiła jednak dopiero obfita twórczość (blisko 450 koncertów!) Antonia Vivaldiego. Pomimo zainteresowania różnymi instrumentami zdecydowaną przewagę uzyska­ły koncerty skrzypcowe, sam Vivaldi napisał ich ponad 220. Jeszcze raz trzeba więc wyraźnie podkreślić, że żaden instrument nie był tak popularny w baroku jak skrzypce. Antonio Vivaldi ustalił trzyczęściową budowę koncertu o układzie części: szybka — wolna — szybka. Zasługą tego kompozytora było również wydłużenie odcinków solowych (we wczes­nych koncertach były one krótkie i w związku z tym było ich dużo). Oprócz utworów skrzypcowych w repertuarze koncertowym Vivaldiego znalazły się utwory na wiolonczelę, flet, obój, trąbkę i inne instrumenty. Tzw. koncerty „malarskie" Vivaldiego znakomicie odzwierciedlają ideę imitazione delia natura; do grupy takich utworów, pisanych na różne instrumenty, należą m.in. II Cardellino (Szczygieł) na flet i orkiestrę oraz koncert fagotowy La Notte (Noc).

Giuseppe Tartini — wszechstronnie wykształcony muzyk (skrzypek, pedagog i kompozytor) — założył w Padwie akademię muzyczną i uczył tam gry skrzypcowej oraz kompozycji. Swoją popularność zawdzięcza nie tylko wspaniałym sonatom i L'arte de arco (Sztuka smyczka}, będącej cyklem 50 wirtuozowskich wariacji na temat Corellego. Tartini napisał przeszło 130 koncertów skrzypcowych i wiele koncertów wiolonczelowych. Repertuar koncertów skrzypcowych wzbogacili także inni kompozytorzy włoscy, w szczególności Francesco Geminiani, Piętro Locatelli oraz Fran-cesco Maria Yeracini. Geminiani był ponadto autorem jednej z najstar­szych szkół skrzypcowych, wydanej w Londynie w 1730 roku.

W dziedzinie koncertów fletowych zasłynął twórca pierwszej niemiec­kiej szkoły na flet (z 1752 roku) — Johann Joachim Quantz (1697-1773), autor około 300 koncertów. Kompozytor ten ulepszył także budowę fletu przez wprowadzenie drugiej klapy do konstrukcji instrumentu. Wzra­stająca w XVIII wieku rola fletu zaowocowała dużą ilością koncertów na ten instrument w twórczości kompozytorów francuskich 2. połowy XVIII wieku. To właśnie we Francji flet uznano za najbardziej ekspre­syjny instrument solowy.

Obsada wykonawcza koncertów J. S. Bacha z jednej strony nawiązuje do tradycji koncertu skrzypcowego, z drugiej natomiast jest wyrazem rosnącej popularności instrumentów klawiszowych. Stałą pozycję reper­tuarową stanowią dwa koncerty na skrzypce solo i orkiestrę: Koncert a-moll i Koncert E-dur. Koncert podwójny d-moll na 2 skrzypiec i or­kiestrę to rodzaj duetu koncertującego. Koncerty klawesynowe były początkowo przeniesieniem na grunt klawesynu koncertów pisanych na inne instrumenty. W związku z tym — tak jak w większości barokowych koncertów na instrumenty klawiszowe — w przypadku koncertów kla­wesynowych i organowych Bacha istnieje wiele wątpliwości dotyczących ich autorstwa i oryginalności. Wiele z nich to przeróbki jego własnych koncertów skrzypcowych oraz przeróbki i opracowania koncertów innych kompozytorów (np. Koncert a-moll na 4 klawesyny jest opracowaniem Koncertu skrzypcowego h-moll na 4 skrzypiec Vivaldiego). Osobliwą kompozycją w twórczości Bacha jest Koncert wioski F-dur na klawesyn dwumanuałowy bez towarzyszenia orkiestry. Tytuł koncertu świadczy o nawiązaniu do wzorów włoskich. Odpowiednie wykorzystanie obydwóch manuałów daje wrażenie występowania dwóch niezależnych — faktu-ralnie i dynamicznie — partii: solowej i gwasi-orkiestrowej.

Koncerty organowe G. F. Handla, wykorzystywane pierwotnie jako antrakty dzieł dramatycznych kompozytora, z biegiem czasu usamodziel­niły się i stanowią przykład wielkich umiejętności Handla w zakresie improwizacji organowej. Podobnie jak Bach, także i Handel opracowywał utwory innych kompozytorów. Koncerty synów Bacha, zwłaszcza Johanna Christiana i Carla Philippa Emanuela, uznaje się za prototyp fortepia­nowego koncertu klasycznego.

Podobne prace

Do góry