Ocena brak

Mongołowie

Autor /xperia10 Dodano /25.04.2012

Na początku XIII w. dzicy koczownicy mongolscy opuścili swe siedziby w sercu Azji i ruszyli na podbój Chin, Bliskiego Wschodu oraz Europy. Prowadzeni przez Czyngis-chana stworzyli największe imperium w dziejach świata.

Od samego początku cywilizacje starożytne Starego Świata musiały walczyć z naporem ludów prowadzących koczowniczy tryb życia. W życiu będących w nieustannym ruchu koczowników szczególną rolę odrywały wierzchowce. W Afryce Północnej i Arabii były nimi wielbłądy, na rozległych stepach ciągnących się od wschodniej Rosji po Nizinę Węgierską - konie. Spędzając niemal całe życie w siodle koczownicy byli wyśmienitymi jeźdźcami, co czyniło z nich groźnych wrogów dla wojsk osiadłych społeczności Azji i Europy. Oczywiście przez długie okresy nomadzi i „ludy cywilizowane" żyli w zgodzie prowadząc ku obopólnej korzyści wymianę handlową.

Od Partów, którzy skutecznie walczyli z rzymskimi legionami po dosiadających wielbłądów Arabach podbijających w imię Allaha całe kraje i ludy, koczownicy znacząco wpływali na bieg historii. Przyjmując za miarę liczbę złupionych miast i podbitych ziem, największymi z koczowniczych najeźdźców byli Mongołowie. Kolebką Mongołów były ziemie położone nieco na północ od terytorium dzisiejszej Mongolii. Tam plemiona mongolskie prowadziły życie typowych pasterzy. Hodowla owiec, kóz i koni zaspokajała ich wszystkie podstawowe potrzeby, dostarczając mięsa, serów i mleka na pożywienie, wełny na ubrania, wojłoku do wykonywania przenośnych namiotów zwanych jurtami, a nawet kumysu - napoju alkoholowego ze sfermentowanego, kobylego mleka. Mongołowie zorganizowani byli w klany i plemiona, których starszyzna wybierała chana, czyli przywódcę.

Taka była sytuacja do chwili dojścia do władzy Temudżyna. Trudna i pełna niebezpieczeństw młodość uczyniła z Temudżyna człowieka okrutnego i bezwzględnego, który bez skrupułów eliminował rywali jednocząc ostatecznie Mongołów pod swoją władzą. Zorganizował całą społeczność mongolską w jedną wielką armię, zdyscyplinowaną i fanatycznie mu wierną. W 1206 r. przyjął tytuł Czyngis-chana, czyli władcy świata.

Ogień i miecz

Przez następne dwadzieścia lat Czyngis-chan uczynił wiele, aby dowieść, że na ten tytuł zasługuje. Najpierw poprowadził mongolską inwazję na północne Chiny zdobywając i łupiąc Pekin. Szybko zostały podbite i włączone do rozrastającego się imperium mongolskiego stepowe państwa na zachodzie. Wyprawa przez góry Kaukazu zakończyła się rozbiciem armii Połowców i książąt ruskich. Następnie Czyngis-chan poprowadził najbardziej efektowną wyprawę, łupiąc słynne miasta Bucharę i Samarkandę. Kolejne kampanie przyniosły rozbicie sułtanatu Turków Seldżuków. Niszczycielskie hordy dotarły aż do rzeki Indus. Spustoszenia dokonane przez Mongołów były tak wielkie, że musiały minąć stulecia, zanim na niektóre tereny powróciło życie.

Dziedzictwo Czyngis-chana

W 1224 r. Czyngis-chan został wezwany z Indii, żeby stłumić bunt w Mongolii. Zmarł w 1227 r. zanim zdążył dokonać kolejnych podbojów. Poza rozległym imperium pozostawił on swoim następcom niezły system prawny oraz dobrze zorganizowaną administrację państwa, do której rekrutował wykwalifikowanych urzędników nie zważając na ich narodowość czy religię. Dzięki temu stworzył podstawy, które przez wieki umożliwiły panowanie Mongołon na podbitych terenach. Wprowadził również sprawnie działającą pocztę opartą na rozstawnych koniach trzymanych w rozlokowanych w regularnych odstępach stacjach.

Walki o sukcesję

Następca Czyngis-chana - syn Ugedej, kontynuował ojcowskie podboje. Wybudował nową stolicę imperium w Karakorum. Na wschodzie zagarnął resztę północnych Chin, Ruś i ruszył na Węgry rozbijając ich armie, jak również rycerstwo polskie i niemieckie. Europa stanęła przed Mongołami (których zwano tu również Tatarami) otworem. Uratowała ją wieść o śmierci Ugedeja w Mongolii oraz początek walk o sukcesję.

Przez kilka lat praktycznie nie funkcjonowała władza zwierzchnia chanów, a szczęśliwie dla Zachodu nowy wielki chan Mangu zainteresował się Wschodem. W 1258 r. jego brat - Hulagu zdobył słynną stolicę kalifatu Abbasydów - Bagdad. Mongolskie panowanie na Bliskim Wschodzie w tym okresie rozciągało się najdalej na zachód, gdyż atak na Syrię został odparty przez egipskich Mameluków. Sam Mangu dokonał najazdu na południowe Chiny, których podbój dokończył jego brat i następca - Kubiląj.

W tym czasie postępował już rozpad imperium mongolskiego na niezależne chanaty. Jako wielki chan Kubiląj pozostawał nadal ich oficjalnym zwierzchnikiem, ale faktycznym ośrodkiem jego władzy były Chiny, gdzie założył nową dynastię chińskich cesarzy - Juan, która przetrwała do 1368 r. Hulagu zaś założył w Iranie potężną dynastię Ilchanów, która doprowadziła do ponownego rozkwitu kulturę perską. Na zachodzie istniało bardzo silne państwo Złotej Ordy, któremu podporządkowana była Ruś (słowo „orda" pierwotnie znaczyło tyle co obozowisko). W Azji Środkowej istniał silny chanat, który w XIV w., wydał innego mongolskiego zdobyjvcę, sławą ustępującego jedynie Czyngis-chanowi - Timura zwanego też Tamerlajiem.

Spośród wielkich chanatów jedynie Złota Orda przetrwała do XV w. (a pozostały po niej Chanat Krymski aż do XVIII w.). Poza tym jeden z potomków Timura, Babur, założył w Indiach dynastię Wielkich Mogołów, która przetrwała aż do czasów kolonialnych. Pomniejsze chanaty w Azji odgrywały pewną rolę w historii aż do XX w.

Kontakty Wschód-Zachód

Najazdy mongolskie niezależnie od zniszczeń miały też pewne pozytywne skutki, zwłaszcza dla Europy. Istnienie wielkiego, dobrze zorganizowanego eurazjatyckiego imperium, gdzie podróżowanie było bezpieczne, znacznie ułatwiło komunikację między Wschodem a Zachodem. Dzięki temu najsłynniejszy podróżnik średniowiecznej Europy Marco Polo mógł odbyć swą podróż przez mongolskie terytorium, by podjąć się służby na dworze Kubilaja. Poprzez ludzi takich jak Marco Polo, towary, idee - w tym chińskie wynalazki takie jak druk czy proch strzelniczy, które okazały się mieć wielkie znaczenie dla rozwoju europejskiej cywilizacji, przenikały na Zachód.

Gdy porządek zapewniany przez mongolskie imperium rozpadł się, kontakty Europy ze Wschodem zostały ponownie przerwane, aż do wypraw odkrywczych z XV w., gdy europejscy żeglarze otworzyli drogę morską do Indii i Chin.

WAŻNIEJSZE DATY


1167

Narodziny Temudżyna, syna wodza jednego z plemion mongolskich Jesugeja, który zostaje zabity, gdy Temudżyn ma 13 lat.

1202-1204  

Temudżyn obala władcę mongolskiego Togruła. Podporządkowuje sobie sąsiednie plemiona Merkitów i Najmanów.

1206

Zjazd starszyzny plemiennej kurułtaj uznaje Temudżyna władcą świata, Czyngis-chanem. Czyngis-chan organizuje mongolską społeczność na wzór wojskowy i rozpoczyna podboje.

1209

Podbój tybetańskiego państwa Si Hia, co otworzyło drogę do Chin.

1211-1214

Udane kampanie w północnych Chinach przeciwko dynastii Kin.

1219-1225

Podbój większości Chorezmu.

1227

Śmierć Czyngis-chana.

1229-1241

Ugadej zostaje wielkim chanem. Pozostali synowie Czyngis-chana - Dżoczi, Czagataj i Tołuj mają już swoje udziały, którymi rządzą jako wasale wielkiego chana.

1234

Podbój północnych Chin.

1237-1241

Mongołowie podporządkowują sobie Ruś i przekraczają Dunaj. Dalszy pochód w Europie powstrzymuje wiadomość o śmierci Ugedeja.

1251-1259

Mangu wielkim chanem.

1258

Hulagu zdobywa Bagdad.

1260

Mongołowie zdobywają Damaszek, ale zostają pobici przez Mameluków pod Ain Dżaiut.

1260-1294

Kubiląj wielkim chanem.

1276

Ostatni cesarz dynastii Sung w południowych Chinach zostaje pokonany. Chiny zjednoczone pod mongolską dynastią założoną przez Kubilaja (dynastia Juan).

1281

Mongolska flota wysłana na podbój Japonii zostaje zniszczona przez tajfun, który Japończycy nazwali „kamikadze", czyli boski wiatr.

1368

Koniec dynastii Juan.

1370-1405

Timur, chan z Azji Środkowej, ogłasza się wielkim chanem. Podbija Persję i Złotą Ordę. Dokonuje najazdu na Indie. Imperium Timura rozpada się wkrótce po jego śmierci.

1502

Rozpad Złotej Ordy.

1526-1857

Państwo Wielkich Mogołów w Indiach, założone przez Babura.

1920

Ostatni z chanatów, Buchara, zostaje zlikwidowany przez bolszewickie władze Rosji.

Podobne prace

Do góry